De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.

zaterdag 16 december

Geloof & Kerkdonderdag, 21 augustus 2003

Muziek raakt eerst de emotie, daarna pas het verstand
Psalm kan helende werking hebben
Muziek is voor velen een uiting van de hoogte en dieptepunten van het menselijk bestaan. Chris Fictoor, karmeliet, dirigent, componist en manager, schrijft deze zomer in het Friesch Dagblad over verschillende aspecten van muziek. Deel 6 (slot).
CHRIS FICTOOR
Muziek wordt gebruikt bij genezingsprocessen en is daarin een apart professioneel terrein geworden, ondersteund door wetenschappelijk onderzoek. Het vak muziekpsycholoog en -therapeut is erkend en geïntegreerd in de gezondheidszorg. Universiteiten en hogescholen bereiden toekomstige professionals voor.
Daarbij ontwikkelt zich ook het werk van mental coaching . Deze wordt vaak ingezet bij stresspreventie en - bestrijding of in keuze - en veranderingsprocessen, zoals die zich voordoen bij fusies, ontslag of mobiliteitsbeleid. Of wanneer iemand een andere wending wil geven aan zijn loopbaan maar nog geen duidelijk beeld heeft hoe. Ook managers zoeken in toenemende mate coaches als sparring partner , met wie ze in vertrouwen van gedachten kunnen wisselen over hun werk.
Coaching wordt zowel individueel als in groepen gegeven, zowel binnen bedrijven als privaat. De coach is geen therapeut. Wel werkt deze regelmatig met fysio- en psychotherapeuten samen. De coaching is op de eerste plaats werkgerelateerd en gedragsgericht. Een specifieke coachingsvorm is geestelijke begeleiding. Deze richt zich op de geestelijke weg van mensen. Daarover meer aan het eind van dit artikel.

Invloed

Muziek wordt ingezet om mensen te beïnvloeden. Eenieder kent de grote industrie van de commerciële achtergrondmuziek, (‘muzac’). Men kan deze als storend of aangenaam ervaren. Het is de bedoeling dat de klant het gevoel krijgt zich ‘thuis’ te voelen. Daardoor hoopt men koopgedrag te beïnvloeden. Bewust worden specifieke muzieksoorten al of niet mechanisch ingezet in bepaalde branches. Zoals met klassieke kamermuziek of jazzbands in de horeca. Of met meezingers en dweilorkesten in de stadions. In werksituaties (bouwvak, fabriekshal) wil men met achtergrondmuziek de arbeidsmotivatie stimuleren. Er zijn mensen die met achtergrondmuziek thuis juist wel of juist niet geconcentreerd kunnen werken. Dat is persoonlijk.
De vermeende invloed van agressieve muziek op een jong publiek haalt regelmatig de krant. Maar er is ook de rustgevende werking ervan als bliksemafleider voor opgelopen spanning. En in de gezondheidszorg past men het toe bij chirurgische ingrepen of bij de tandarts.
Door onderzoek in muziektherapeutische en muziekpsychologische toepassingen wordt de werking ontdekt. Zowel bij het beluisteren als bij het spelen van muziek. Ik noem een aantal voorbeelden uit de bewezen therapeutische praktijk. Afasiepatiënten die woorden en zinnen, die zij niet of moeilijk kunnen zeggen, beter kunnen oefenen of terughalen door deze te zingen. Dementiepatiënten die uit hun isolement komen door samen met de therapeut liedjes van vroeger te zingen, waarvan blijkt dat ze zich deze wél levendig herinneren. Depressieve of getraumatiseerde patiënten die door middel van muziek directer en dichter bij hun gevoelens of hun onverwerkt verleden komen.

Ingrijpend

De werking van muziek op lichaam en geest is direct en kan ingrijpend zijn. We zijn ons daar niet altijd van bewust. Dat komt ook door de volgorde waarin muzieksignalen onze hersenen passeren. Allereerst komt muziek binnen in dat deel van de hersenen dat een emotionele betekenis geeft aan de prikkels van zintuigen, bijvoorbeeld van hetgeen via het gehoor binnenkomt. Deze prikkel wordt pas daarná aan ons denkvermogen doorgegeven, in de cortex. Zo worden we ons achteraf bewust hoe muziek ons emotioneel geraakt heeft.
Ook aan ons lichaam kunnen we reacties afmeten. Muziek beïnvloedt de spanning of ontspanning in onze spieren, heeft gevolgen voor bloeddruk, hartslag en transpiratieniveau. En ook de factoren in het lichaam die expliciet stress veroorzaken, reageren erop. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de toepassing van muziek bij stressklachten genezend werkt.
De keuze voor toepassing van bepaalde muzikale werkvormen in therapie of andere behandelmethoden is uiteraard afhankelijk van een goede professionele diagnose en behandelplan.
In creatieve en ergotherapie worden kunstvormen (ook bijvoorbeeld dans) in onderlinge combinaties met succes toegepast.
In mijn coachingspraktijk zet ik muziek vooral in wanneer het vinden van woorden of het voeren van een dialoog een blokkade blijken om bij de essentie van het probleem te komen. Soms geef ik ‘speelopdrachten’, die in de sessies worden uitgevoerd, ook mee als huiswerk, regelmatig gecombineerd met tekenopdrachten.
De koppeling van concrete beweging, neergezet op papier, met de vervliegende auditieve waarneming van muziek, stimuleert psychomotorische en associatieve processen. Met de tekening die achterblijft, resteert een visuele ervaring van hetgeen zintuiglijk en emotioneel werd waargenomen. Een gesprek daarover in de sessies, of reflectie nadien in de thuissituatie, blijken vervolgens een goed aanknopingspunt om een nieuwe fase in de coaching in te kunnen gaan. Ook in bewuste droomverwerking wordt muziek ingezet.
De hier beschreven helende werking van muziek wordt eveneens gebruikt in de geestelijke begeleiding. Zowel individueel als in groepen wordt de verbinding met tekst, spiritualiteit en ritueel uitgewerkt. Vertrouwde teksten, liederen en liturgische ervaringen uit iemands leven kunnen een belangrijke (h)erkennende rol spelen in de begeleiding.
Ik leerde in dit verband veel van de ervaringen in psalmcursussen die ik gaf, onder meer voor het Titus Brandsma Instituut van de Universiteit Nijmegen. Daar viel mij op hoezeer psalmen een natuurlijke bondgenoot kunnen worden op de geestelijke weg en in de geestelijke begeleiding. Een goed voorbeeld is psalm 130 Uit diepten van ellende roep ik tot U . Deze is door tal van componisten op muziek gezet. In het recent verschenen boek De profundis vermeldt Dirk Duijzer 250 Nederlandstalige zettingen in de tijdsperiode1320 tot 2000. Kennelijk roert deze psalm een diepe trom in ons. Daarom sluit ik deze artikelenreeks graag af zoals ik begon: met een psalm die ons roepen uitzingt.

Buiten de Godsrelatie

Psalm 130 tekent eerst het beeld van diepte: een plaats voor een duister graf of gevangenis. En daarbinnen schuldgevoelens omdat de psalmist buiten de Godsrelatie is geraakt en vraagt om vergeving. Dan volgt een schijnbaar plotselinge wending: ‘Ik verwacht de Heer, met heel mijn ziel, naar Hem zie ik uit als wachters naar de morgen’.
Spiritueel gezien wordt in psalmen gezocht naar keerpunten die psalmisten beschrijven in hun Godsrelatie. Voor geestelijke begeleiding zijn deze keerpunten spiegels voor de eigen zoekweg. Wat zegt ons deze psalm? Er is een situatie waarin de psalmist zich ten volle verantwoordelijk voelt voor zijn daden. Hij is daar openhartig over en wil er verantwoording voor afleggen. Hij blijft niet in het verleden steken, maar kent ook de toekomst niet. Deze lijkt uitzichtloos.
In het ‘nu’ is er slechts zijn roepen van de Godsnaam, als een ritueel. En in dat roepen ‘Jahweh, Wees Er, Ik Ben Er’ wordt zijn bidden omgevormd in een diep verlangen: uitzien naar de morgen; licht aan de horizon. Aan het einde van de psalm kan hij deze ervaring van omvorming hartgrondig aan anderen toezingen: ‘Blijf vertrouwen op God, Hij zal ons bevrijden.’
Deze wezenlijke ontdekking bloeit op uit zijn verlangen. In de mystiek is het verlangen essentieel. Veel van onze westerse cultuur is uit op (snelle) bevrediging van hetgeen gewenst wordt. En alles is te koop, zo lijkt het.
De spirituele beweging in het woord ‘ver-lang-en’ kent echter een andere dimensie: de lange duur, het uithouden. Ons verlangen krijgt vorm in ons ‘uit-zien’ naar de Eeuwige. Het ‘ont-sluit’ ons, weg uit de diepte en lijkt ons toe te roepen: ga open!
Ook ik heb als componist ervaren hoe de grondbewegingen van deze psalmtekst muziek oproepen. Ik hoop dat de psalm ons, al zingend, deze bewegingen kan laten ervaren, om ons te helpen helen op onze geestelijke weg.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties