De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
zaterdag 23 september

Dossierdonderdag, 1 april 2004

Een zoon van God of de Zoon van God?
RIEUWERD BUITENWERF
Soms kan het woordje ‘de’ een wereld van verschil betekenen. Een goed voorbeeld daarvan is te vinden in Marcus 15:39. Dit vers is deel van de lijdensgeschiedenis van Jezus in het Marcus-evangelie. Jezus is aan het kruis gestorven. Terwijl hij aan het kruis hing en stierf, houdt een centurio, een Romeinse officier, toezicht bij het kruis. Hierover schrijft Marcus (letterlijk vertaald): ‘Toen de centurio die tegenover hem stond zag dat hij op die wijze de geest had gegeven, zei hij: ‘‘Waarlijk, deze mens was een zoon van God/de Zoon van God’’’. Op grond van het Grieks is het zowel mogelijk ‘een zoon van God’ te vertalen als ‘de Zoon van God’. In de bijbelwetenschap worden beide opties verdedigd. Ik zal ze kort toelichten.

Twee opties

Als Marcus bedoeld heeft dat de centurio zei: ‘deze mens was de Zoon van God’, dan is er sprake van een niet-Jood die het sterven van Jezus aanschouwt en tot de belijdenis komt dat Jezus de Zoon van God was, dat wil zeggen, Gods definitieve, unieke afgezant op aarde. In eerste instantie bestond de kerk alleen uit Joden die christen geworden waren. Al snel raakten ook niet-Joden geïnteresseerd in het christendom. Bij de christenen van Joodse afkomst leidde dat tot discussies: was het christendom exclusief voor Joden of niet? In het Nieuwe Testament zien we hiervan nog sporen. Misschien is dit dan zo’n spoor: een niet-Joodse officier belijdt dat Jezus de Zoon van God is. Met andere woorden: ook niet-Joden kunnen op de juiste wijze christen zijn.
Als Marcus bedoeld heeft dat de centurio na Jezus’ sterven zei dat hij ‘een zoon van God’ was, dan heeft Marcus de centurio een Joods motief in de mond gelegd: diegenen die rechtvaardig leven, maar desondanks moeten lijden in hun leven, zijn ‘zonen van God’. Hoewel het tegendeel waar lijkt te zijn, worden zij uiteindelijk toch door God in het gelijk gesteld. Dat vind je bijvoorbeeld terug in het deuterocanonieke boek Wijsheid. In dat geval is ‘zoon van God’ een synoniem van ‘rechtvaardige’.
Deze optie brengt ook enige ironie met zich mee: de Romeinse officier noemt Jezus ‘een zoon van God’, terwijl de lezer die het hele evangelie gelezen heeft weet: Jezus is niet een, maar dé Zoon van God. De lezer heeft bijvoorbeeld al in 1:11 kunnen lezen dat God zelf tegen Jezus gezegd heeft: ‘Jij bent mijn geliefde Zoon’. De centurio is dus een eind op weg, maar is er nog niet helemaal. Als Marcus inderdaad ‘een zoon van God’ bedoeld heeft, was dat dus voor hem dus een kans om de lezer te laten denken: nee, Jezus is dé Zoon van God.

Gods Zoon

Een bijbelvertaler moet alle mogelijkheden overwegen, maar moet uiteindelijk toch kiezen. In De Nieuwe Bijbelvertaling is gekozen voor: ‘Werkelijk, deze mens was Gods Zoon.’ Als die vertaling aan je voorgelezen wordt, kun je evenmin als de oorspronkelijke, Griekstalige hoorder van Marcus precies vatten wat beoogd is. Je kunt ‘Gods Zoon’ opvatten als ‘een zoon van God’ of ‘de Zoon van God’. Maar als je het met eigen ogen leest, zie je aan de hoofdletter van ‘Zoon’ dat de vertalers de titel kiezen die Jezus vaak krijgt in het evangelie van Marcus: ‘de Zoon van God’. Toch blijft het door de variatie tussen ‘de Zoon van God’ elders in het evangelie en ‘Gods Zoon’ ook voor de Nederlandse lezer zichtbaar dat er hier iets aan de hand is.
Ik heb al gezegd dat beide opties grammaticaal en inhoudelijk mogelijk zijn. Eigenlijk kun je er dus niet precies achter komen wat bedoeld is. Een van de oudst bekende lezers van Marcus is daarover gevallen. Dat is namelijk de evangelist Lucas, die het boek Marcus als bron heeft gebruikt voor zijn evangelie. In zijn versie van de lijdensgeschiedenis heeft hij de passage aangepast aan de interpretatie die hij de beste vond. In Lucas 23:47 lezen we: ‘De centurio zag wat er gebeurd was en loofde God met de woorden: ‘‘Werkelijk, deze mens was een rechtvaardige.’’’
Lucas zag dus hetzelfde probleem als de vertalers van De Nieuwe Bijbelvertaling. Maar hij heeft een andere keuze gemaakt.
Reageren? Stuur een e-mail naar info@bijbelgenootschap.nl
Rieuwerd Buitenwerf, nieuwtestamenticus bij het Nederlands Bijbelgenootschap

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

dossier
Familieberichten
Advertenties