De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
zondag 19 november

Geloof & Kerkmaandag, 6 september 2004

Jubileumcongres ThUK over toekomst protestantisme
Westers protestantisme vaak te rationeel

Kampen - Het Westerse protestantisme is te veel op het woord gericht. We moeten beter leren zingen, bidden, vieren en dienen. Op die manier kan de leegte worden opgevuld, die met name bij veel gereformeerden is ontstaan door de verabsolutering van het rationele. Dat is een van de lessen die prof. dr Frits de Lange, rector van de Theologische Universiteit Kampen (ThUK), heeft opgepikt tijdens het internationale jubileumcongres van zijn universiteit over de toekomst van het protestantisme.

GERHARD BAKKER
Het jubileumcongres dat woensdag begon en zaterdag werd afgerond, vond plaats in het kader van het honderdvijftigjarige bestaan van de ThUK. Tegen de 120 theologen, onder wie veel buitenlandse oud-studenten, waren naar Kampen gekomen om met elkaar van gedachten te wisselen over de toekomst van het protestantisme in een tijd van globalisering. Er waren met name grote delegaties uit Indonesië en Zuid-Afrika, landen waar de ThUK altijd een bijzondere band mee heeft gehad via respectievelijk de zending en de strijd tegen de Apartheid. Daarnaast waren er diverse vertegenwoordigers van instituten waar de ThUK mee samenwerkt, in Hongarije (Debrecen), Amerika (Princeton), Zuid-Afrika (Stellenbosch) en Duitsland (Humboldt/Berlijn).
Rector De Lange kijkt met tevredenheid terug op het congres. Hij vond bijvoorbeeld de lezing van prof. dr Marcel Barnard van de Universiteit van Utrecht inspirerend, over de betekenis van liturgie en spiritualiteit voor het protestantisme. ,,Barnard benadrukte dat je de protestantse identiteit óók kunt beleven in de liturgie, in de viering van het Heilig Avondmaal. Het geloof is niet iets wat je alleen maar verbaal kunt uitdrukken, wat je cognitief in een belijdenis kunt verpakken. Als je het theologisch, rationeel allemaal niet meer zo goed kunt verwoorden, dan zijn er altijd nog andere manieren om ermee om te gaan, via de kunsten en de liturgie. Dat zijn terreinen die we in onze traditie teveel hebben laten liggen. Barnard benadrukte hoe belangrijk het is dat we in de liturgie niet alleen verstandelijk worden aangesproken, via het woord, maar ook op andere elementair menselijke aspecten als eten, drinken, zien en voelen. Het is belangrijk dat we niet alleen met ons hoofd naar de kerk komen, maar dat we met het hele lijf God kunnen ontmoeten.’’
Heel anders was de benadering van prof. dr Bruce McCormack van het Princeton Theologisch Seminarie in de Verenigde Staten. ,,McCormack wees de congresgangers erop dat de rechtvaardiging van de zondaar altijd een belangrijke kern van de protestantse leer is geweest. Als je daar niks meer mee kunt, moet je jezelf volgens hem niet langer protestants noemen’’, vertelt De Lange. ,,Daar waren velen het overigens niet mee eens. Prof. dr G.W. Neven bijvoorbeeld, dogmaticus aan de ThUK. Die vertelde dat hij Calvijn heel anders leest, het draait bij hem om de gemeenschap die we kunnen hebben met de mens geworden en de zichzelf vernederende God, Jezus Christus. Zo zie je maar dat het calvinisme heel pluraal is. En dat is het in feite altijd geweest, vanaf de zestiende eeuw. Het protestantisme heeft nooit een Rome gehad dat eenheid afdwong, maar is altijd een polycentrische beweging geweest.’’
Een ander kenmerk van het protestantisme is dat het geloof altijd weer herzien moet worden. ,,Dat formele principe werd bij ons ook nog eens onder de aandacht gebracht door een rooms-katholiek, prof. dr R.J. Schreiter van de Rooms-Katholieke Theologische Universiteit van Chicago (VS). Het geloof kan nooit een definitieve gestalte hebben. Als gelovige moet je altijd weer opnieuw terug naar de bronnen, en dan met name naar het oerverhaal van Jezus Christus. Als we nadenken over onze protestantse identiteit, moeten we niet terug naar Luther en Calvijn, maar naar waar het hen om ging, namelijk om mensen in een directe verhouding tot God te brengen, zonder tussenkomst van instituties.’’
Prof. dr Choan Seng Song van de Pacific School of Religion in Berkeley wees de conferentiegangers daarbij op het belang van het verhaal van Jezus. ,,Hij riep ons tot de orde, dat we terug moeten naar het verhaal van Jezus Christus als de kern van het geloof. Als je wilt weten wat ‘het heil van God in Jezus’ is - met andere woorden: als je wil weten wat écht menszijn is - dan moet je dicht in de buurt blijven van het verhaal van Jezus. Dáár lees je waar het om draait in het leven. Daar lees je over echte menselijkheid, over gemeenschap, over rechtvaardigheid bijvoorbeeld ten opzichte van de armen om ons heen. Jezus was ook heel profetisch; iemand die consequent de maatschappelijke codes doorbrak die de menselijkheid kerkeren. Hij was een heel vrij mens, die ook een directe toegang had tot God. Daardoor kon hij een heel superieure positie innemen tegenover alles wat riekt naar religie als menselijk stelsel.’’

Heilige Geest

Een onderwerp dat meermalen terugkwam tijdens het congres, was de enorme bloei van het pentecostalisme wereldwijd, met zijn nadruk op het werk van de Heilige Geest. ,,Daar hebben de gevestigde kerken vooralsnog geen goed antwoord op’’, erkent De Lange. ,,De kracht van de Heilige Geest spreekt miljoenen mensen aan. Met name de gemarginaliseerden op deze wereld kunnen daarmee uiting geven aan hun geloof. Daarin ligt voor ons een grote uitdaging. Als wij er in slagen om de Heilige Geest het volle pond te geven, dan hoeven ze niet zo hard van onze kerken weg te lopen.’’
Studie van de Heilige Geest zal dan ook binnen de ThUK een belangrijk aandachtsgebied moeten worden, kondigt De Lange aan. ,,Dat wordt hoog tijd. Wereldwijd zie je dat de theologie van de Heilige Geest onderontwikkeld is. Een congres is er niet om alleen maar antwoorden te geven. Dit is huiswerk dat we hebben meegekregen.’’
Volgens De Lange is het protestantisme niet gedoemd om te verdwijnen, zoals de Engelse evangelicale theoloog Alistair McGrath vorig jaar beweerde in een interview in het tijdschrift Beweging . ,,Hij bepaalt ons bij de betekenis van de Heilige Geest voor het leven van miljoenen mensen; daar zullen ook wij werk van moeten maken. Maar daarnaast leer ik van de groeiende conservatieve kerken vooral, dat we duidelijker moeten zijn. Waar staan we voor?’’
De Lange zegt dan ook twijfels te hebben bij de lezing van prof. dr W. Gräb van de Humboldt-universiteit in Berlijn, die alleen maar bepleitte dat de kerk veel opener moet worden. ,,Ik vrees dat het zo niet werkt. Hoe opener de kerk is, hoe meer hij leeg loopt. De onduidelijkheid van de boodschap verklaart voor mij voor een deel de neergang van de Westerse kerken. We moeten ons afvragen hoe we meer van betekenis kunnen worden in een geseculariseerd Europa. Dát is de grote uitdaging. Na veertig jaar werken aan kerkvereniging wordt het hoog tijd om de blik naar buiten te richten. Hoe kunnen we er als kerken voor anderen zijn?’’
De Lange wijst erop dat veel mensen individualistisch, cynisch en relativistisch zijn. Ze leven nergens meer voor, behalve voor zichzelf. ,,Waar leven we wél voor: dat is wat kerken voor het voetlicht moeten brengen. De kerken hebben iets te zeggen aan al die mensen die onvrede voelen over geweld, conflicten en onrecht in de wereld, aan mensen die hun kop niet in het zand willen steken. De praktijk die je op die punten uitstraalt, maakt je aantrekkelijk voor de buitenwereld. De confessie is veel minder belangrijk; die komt vanzelf wel aan het eind.’’

Bijbellezing

Een punt waarop het congres volgens De Lange tekort is geschoten, betreft de gezamenlijke bijbellezing in de verschillende culturen. ,,Wij protestanten roepen altijd Sola Scriptura (‘alléén de Schrift’). Maar de manier waarop we de Schrift vandaag kunnen lezen, is nauwelijks aan de orde geweest. Dat hebben sommigen gemist, en dat is een terechte constatering. Inmiddels weten we dat de bijbel in verschillende culturen verschillend gelezen wordt. Dat hadden we op deze conferentie ook moeten doen, want dat is heel leerzaam. Hoe lees je de bijbel, en hoe heeft hij gezag voor je? Als je samen de bijbel leest, dan geef je inhoud aan de centrale rol die de bijbel in het protestantisme heeft.’’

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties