De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 26 april

Geloof & Kerkdinsdag, 5 oktober 2004

Instrument van doopsgezinde kerk weer in gebruik
Van-Dam-orgel Akkrum gerestaureerd
LODEWIJK BORN
Akkrum - Na een omvangrijke restauratie wordt donderdag het Van Dam-orgel van de doopsgezinde kerk in Akkrum weer in gebruik genomen. Het monumentale orgel werd dit voorjaar geheel uit elkaar gehaald en in Nunspeet bij de firma Hendriksen & Reitsma gerestaureerd.
Het orgel van de mennistekerk werd in 1871 gebouwd door de Leeuwarder orgelmakers L. van Dam & Zonen. In het begin van de twintigste eeuw werd bij enkele opeenvolgende herstellingen de dispositie licht gewijzigd. ,,In 1967 onderging het orgel een minder gelukkige ingreep door W. Eppinga, die twee nieuwe registers plaatste. Bovendien liet hij de orgelkas, die tot dan toe nog steeds de originele witte kleur bezat, blauw schilderen”, vertelt orgeladviseur Jan Jongepier uit Leeuwarden. Hij begeleidde de meest recente restauratie.
Na 1967 raakte het Van Dam-orgel steeds meer in verval, waardoor het de laatste tijd nog slechts beperkt bruikbaar was. Het verlangen bij de kerkelijke gemeente om het instrument weer goed bespeelbaar te krijgen, was er daardoor al tientallen jaren, vertelt Johannes Zeemans, voorzitter van de orgelcommissie. Samen met Gâtske Colmer vormde hij het duo dat zich jarenlang heeft ingezet om de restauratie te realiseren. Het werk mondde in 1993 uit in een adviesrapport van Jongepier. ,,Het orgel was nog steeds wel te bespelen, maar het werd wel problematischer”, zegt Zeemans.
Dat het uiteindelijk zo’n elf jaar duurde voor de restaurateurs aan de slag konden, heeft meerdere redenen. ,,Zelf hebben we de plannen ook een tijdje in de ijskast gezet. Dat was ten tijde van de gesprekken over het aangaan van een fusie met nog zes andere doopsgezinde gemeenten hier in de omgeving. Dat resulteerde in 2001 in de doopsgezinde gemeente Mid-Fryslân.”

Pecunia

Bovendien moesten de pecunia geregeld zijn vóór het restauratiewerk kon beginnen. ,,Dat betekende een stuk voorfinanciering vanuit de gemeente. Het is een monumentaal orgel, dus 70 procent van de kosten was wel subsidiabel. De rest moesten we nog op andere wijze bijeen zien te krijgen.” De doopsgezinde gemeente, of beter gezegd de ‘wijk Akkrum’, legde zelf 15.000 euro op tafel. De rest (ongeveer 20.000 euro) kwam uit diverse fondsen. Enkele aanvragen lopen nog. De totale kosten van de restauratie bedroeg 63.000 euro.
In het voorjaar van 2004 kon worden gestart met de ontmanteling van het orgel. In de werkplaats van Hendriksen & Reitsma werd het hele orgel gerestaureerd. Vanaf mei werd het instrument teruggeplaatst in de kerk. Jongepier: ,,Bij de nu uitgevoerde restauratie zijn de klavieren, het pedaalklavier en de windladen zorgvuldig hersteld. De registerborden en lessenaar zijn ontdaan van de in 1967 aangebrachte verflaag. Hiermee is de kenmerkende Van Dam-stijl weer teruggekeerd.”
Bijzonder is dat onder de registeropschriften van 1967 de originele letters van 1871 weer zijn teruggevonden. Aan de hand van deze voorbeelden zijn nieuwe opschriften gemaakt, terwijl de originele restanten in het orgel opgeslagen werden.
De dispositie van het Van Dam-orgel werd hersteld. ,,Hiertoe zijn twee nieuwe registers geleverd. Een Quintprestant 3’ op het hoofdwerk en een Gemshoorn 2’ op het bovenwerk. Het overige, originele pijpwerk is hersteld. De doorslaande Vox Humana 8’ op het bovenwerk, geplaatst omstreeks 1930, is gehandhaafd, waarbij de ondersteuning van de grootste pijpen van dit register is aangevuld om verzakking te voorkomen”, legt Jongepier uit. Hij schetst het instrument nu als ,,een herboren orgel”.
Zeemans sluit zich daar bij aan. Het is een Van Dam-orgel en daarmee sowieso voor de kerkelijke gemeente al heel bijzonder. ,,Het is een kwaliteitsorgel”, zegt hij trots.
In de kerk van Akkrum wordt vanwege het aantal gebouwen in de streekgemeente slechts een keer in de zes ŕ zeven weken een kerkdienst gehouden. Voortaan zal het instrument weer klinken bij het begeleiden van de gemeentezang. De commissie denkt na over het wellicht organiseren van orgelconcerten in de kerk. ,,Dat laatste kon nooit, maar nu na de restauratie wel. Het past ook in het plan hoe we de kerk kunnen exploiteren. Op dit moment vindt namelijk een discussie plaats hoeveel we nog van het aantal kerken kunnen open houden. Want zeven kerkgebouwen voor één gemeente is gewoon te veel.” De doopsgezinde kerk en orgel van Akkrum vallen vrijwel zeker binnen het rijtje van gebouwen dat overblijft, omdat beiden een monumentale status hebben.
Donderdagavond is de officiële overdacht van het instrument aan de kerkelijke gemeente, in aanwezigheid van afgevaardigden van de firma Hendriksen & Reitsma en adviseur Jan Jongepier. Laatstgenoemde zal uitleg geven over de restauratie en met een orgelconcert de mogelijkheden van het Van Dam-orgel ten gehore brengen.

Dispositie

Hoofdwerk:
Bourdon 16’
Prestant 8’
Holpijp 8’
Octaaf 4’
Roerfluit 4’
Quintprestant 3’
Octaaf 2’
Cornet 3 sterk discant
Trompet 8’ bas en discant
Bovenwerk:
Salicionaal 8’
Viool de Gambe 8’
Fluit dolce 8’
Fluit Travers 4’
Gemshoorn 2’
Vox Humana 8’
Aangehangen pedaal:
Manuaalkoppel, 2 afsluitingen,
tremulant
Klavieren C-g3, pedaal C-d1

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties