De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 24 mei

Geloof & Kerkzaterdag, 23 juni 2007

Litouwse passie voor het orgel

Ferwert - Zana Naidionova (28) uit Litouwen is de vaste organist van de Hervormde Gemeente van Ferwert. Donderdag slaagde ze voor de eerste fase van het eindexamen orgel aan de Prins Clausconservatorium in Groningen. ,,Ik wil me blijven ontwikkelen als organist en kan nog zóveel leren in Nederland.”

LODEWIJK BORN
Zana Naidionova is iemand met een bijzonder verhaal. Ze heeft een ongekende passie voor het orgel en hoopt ooit als professioneel organist haar geld te verdienen. Daarvoor is het orgelland Nederland de opstap en de plek voor de studie. De Litouwse groeide op in het stadje Svencionys, tachtig kilometer vanaf de hoofdstad Vilnius. Op haar zestiende ging ze naar het conservatorium in Vilnius waar ze eerst koordirectie studeerde en daarna orgel.
De orgelopleiding in Litouwen is heel anders dan in Nederland, vertelt ze. Kinderen kunnen niet op jonge leeftijd al orgelles krijgen en het zo leren. Via de muziekschool kun je wel op andere instrumenten les krijgen. ,,In Litouwen heb je in de Rooms-Katholieke Kerk wel orgels, maar die verkeren vaak in slechte toestand. In de Russisch-orthodoxe Kerk is er de koortraditie voor de muziek in de kerk. Ik kom uit een afscheiding van de oorspronkelijke Russische Orthodoxe Kerk. Ik heb zelf ook zeven jaar in een koor gezongen.’’
Litouwen wordt voor het eerst genoemd in de Quedlinburgse Annalen van het jaar 1009. Er is pas sprake van een Litouwse staat tegen het einde van de twaalfde eeuw, of volgens sommige historici vanaf ongeveer 1240. De eerste bekende leider van het rijk is Mindaugas (1238-1263). Het land is in de loop der eeuwen altijd een speelbal geweest van naties die het land bezet hebben.
De laatste bezetting was vanaf 1944 toen het land ‘bevrijd’ werd door de Sovjets. Vanaf dat tijdstip was Litouwen een Sovjetrepubliek. Het Litouws nationalisme was daarmee niet verdwenen, maar de Litouwers moesten toezien hoe hun land verder gerussificeerd werd. Dat had ook zijn weerslag op het culturele leven. ,,Uit veel kerken werden de orgels verwijderd. Als er nog wel een orgel stond, mocht dat alleen gebruikt worden voor een concert en beslist niet voor een eredienst.’’
In de tijd van glasnost en perestroika van Gorbatsjov viel de Sovjet-Unie uiteen. Daarbij speelde Litouwen een sleutelrol. Op 11 maart 1990 verklaarde de Opperste Sovjet van Litouwen het land onafhankelijk, nadat er grootschalige demonstraties geweest waren. De onfhankelijkheidsdag wordt ieder jaar groots gevierd. ,,Met de onafhankelijkheid komt langzaamaan weer iets terug van de orgelcultuur van vroeger, maar wat bijna vijftig jaar is onderdrukt, is niet zomaar weer op niveau.’’
Toen Zana in Vilnius 4,5 jaar orgel had gestudeerd, kwam ze op het spoor van het Erasmusprogramma. ,,De Europese Commissie stelt beurzen beschikbaar voor studenten die een deel van hun studie in een Europees land willen volgen.’’ Zo kwam ze in februari 2002 terecht in Groningen waar ze ging studeren aan het Prins Clausconservatorium aan de Hanze Hogeschool.
Eerst voor een half jaar, want ze moest haar orgelstudie in Litouwen afmaken. In 2004 kwam ze naar Nederland terug om hier verder muziek te studeren. Theo Jellema, organist van de Grote Kerk in Leeuwarden, is haar docent. Hij bracht haar in contact met Rigt Wiersma (57) uit Ferwert. Wiersma registreert regelmatig bij concerten van Jellema. De ontmoeting in Ferwert leidde tot een bijzonder contact. ,,Zana is mijn weekenddochter”, vertelt Wiersma, die zelf op haar negende begon met orgelspelen en eerst haar moeder en daarna organist Piet Post (1919-1979) als leermeester had.

Leerinstrument

Zana werd gevraagd om organist te worden van de Hervormde Gemeente. Ze had echter nog nooit een psalm gespeeld. ,,Eerst moest ik op proef spelen voor de vier kerkrentmeesters en de dominee.’’ Die gaven het fiat en zo werd het Adema-orgel uit 1872 voor haar een leerinstrument. ,,In het begin speelden Rigt en ik afwisselend in de dienst. Het moeilijke was dat ik niet wist waar de Psalmen en Gezangen over gingen en daarom vertaalden Rigt en ik alle teksten. Als je de tekst begrijpt, weet je pas hoe je moet spelen. Het tempo, de klankkeur, de registratie, de harmonie, et cetera.’’
Nog altijd bespreken Zana en Rigt samen de teksten van de liederen die zondags gespeeld moeten worden. Het hele weekeinde kan ze in Ferwert de dienst voorbereiden en orgelliteratuur studeren.
Aan het Prins Clausconservatorium studeerde Zana twee jaar clavecimbel bij Johan Hoffman, en nu zang bij van Jan van Zelm en orgel bij Theo Jellema. ,,In Litouwen heb je vooral moderne orgels en ligt de nadruk op de romantiek. Je speelt muziek uit een periode die eigenlijk niet bij de orgels past. In Nederland heb je alle orgels: uit de tijd van de barok, maar ook uit rococo en romantiek. De afstand van de toetsen is anders, het pedaal, registratie, traktuur. Als je bijvoorbeeld een stuk van een Franse componist wilt spelen uit de barok, kun je er in Nederland zelfs een orgel bij vinden dat door een Franse orgelbouwer in die periode is gebouwd. Dat maakt dat de mogelijkheden hier voor mij ongekend zijn.’’
Naast studenten uit Litouwen heeft het Prins Clausconservatorium ook studenten orgel uit Zuid-Korea, Slowakije en de Verenigde Staten. ,,Theo Jellema vindt het belangrijk dat we veel zien, ook over de grens. Zo zijn we al op excursie in Hamburg, Toulouse en Roskilde geweest.’’

Zang

Voor de verschillende studies (clavecimbel, orgel en zang) combineert Zana wat ze leert. ,,Ik zie dingen niet los van elkaar. Bij zang is de ademhaling en harmonie heel belangrijk. Maar dat geldt ook voor orgelspelen. De kennis die ik heb opgedaan bij de clavecimbellessen, kan ik ook weer gebruiken als ik oude muziek moet zingen.’’
Inmiddels spreek Zana vloeiend Nederlands. Eerst sprak ze Duits met Rigt Wiersma, maar na een jaar heeft ze gevraagd om alleen nog Nederlands te spreken. ,,Ik wilde ook Nederlands leren. Als je er voor kiest om hier een aantal jaren te wonen, kun je niet anders. Voor het vak Methodiek was het ook noodzakelijk.’’ Af en toe zingt ze ook in Ferwert. ,,Met Kerst, Pasen en Pinksteren heb ik enkele Russische liederen gezongen, waarbij Rigt me begeleidde op orgel.”
Via de internationale contacten in Groningen krijgt Zana de mogelijkheid om in het buitenland concerten te geven. Zo speelt ze later dit jaar in Oostenrijk in Maria Enzerdorf. Ook staan er optredens gepland in de Muziek Academy van Vilnius, in de doopsgezinde kerk in Leeuwarden (J.S. Strümphler, 1786) en de kerk van Sint-Jacobiparochie (Van Dam-orgel, 1652). ,,Ik wil me blijven ontwikkelen in de orgelmuziek en dat kan het beste in Nederland. Hier zijn de beste docenten en zijn er meer contacten met het buitenland.”

Eindexamen

Donderdag slaagde Zana Naidionova voor haar eindexamen orgel 1e fase in de Waalse Kerk (Schwartzburgorgel, 1740) in Leeuwarden en op het koororgel (Vermeulen, 1977) van de Grote Kerk en het Müllerorgel uit 1727. Op het laatstgenoemde instrument speelde ze werken van J.S. Bach, L. Vierne en J.A. Alain. Met A. Volmer (zang) tevens stukken van M. Reger. Op het koororgel speelde ze een werk van de Spaanse componist P. Bruna en op het orgel van de Waalse Kerk werken uit de rococo van C. Ph. Bach en J.H. Knecht. Het examen werd afgenomen door een commissie bestaande uit zes personen. Rigt Wiersma en Gerrit Hoving registreerden bij het examen.
.

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties