De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 24 mei

Geloof & Kerkmaandag, 26 september 2011

Primeur Holwerd: in de huid kruipen van Anne Zernike

In Holwerd kroop Korneel Roosma-De Vries gistermiddag in de huid van Anne Zernike. Het was de première van haar toneelstuk over de eerste vrouwelijke predikant van Nederland.

Hanneke Goudappel
Holwerd - Getooid in jarenvijftigkleding komt Korneel Roosma-De Vries, voorganger van de Doopsgezinde Gemeente van Holwerd-Blija-Ternaard het speciaal voor het toneelstuk neergezette podium in de Holwerder vermaning opgelopen. Het podium stelt de woonkamer voor van Anne Zernike. Het is 1956, Anne is 67 jaar en net met emeritaat gegaan. Ze spreekt tegen Antonia Beckering Lankhorst uit Sneek, die op bezoek is. Nou ja, denkbeeldig dan – ze praat in de richting van de lege stoel –, want het is een solotoneelstuk.
Een monoloog dus, van anderhalf uur, met in het midden een pauze. Af en toe onderbreekt Anne zichzelf, als ze bedenkt dat ze haar gast toch weer eens thee moet inschenken. De ruim 150 bezoekers hangen aan haar lippen. Muisstil is het als Roosma-De Vries hen meeneemt door het leven van Anne.
Kapstok vormen de memoires waarover Anne Zernike op dat moment aan het nadenken is (wat heeft geresulteerd in haar biografie: Een vrouw in het wondere ambt). Ze blikt terug op onder meer haar theologiestudie, haar tijd in Bovenknijpe (nu De Knipe), hoe ze haar man schilder Jan Mankes leerde kennen, ze een zoon kregen en hoe ze Jan verloor aan een ernstige ziekte en ze daarna naar Rotterdam verhuisde. Daar verbindt ze zich aan de Nederlandse Protestantenbond. Door het stuk heen wordt veel duidelijk over haar geloofsleven en theologische visie. Waarom ze bijvoorbeeld nooit Avondmaal vierde: ,,Deelhebben aan God doe je niet door Hem te nuttigen. Daar is Hij veel te verheven voor.”

Jurk

Aanleiding voor het toneelstuk is een jubileum: op 5 november is het precies honderd jaar geleden dat Anne Zernike (1887-1972) als eerste vrouwelijke predikante de kansel beklom en bevestigd werd in het ambt in de Doopsgezinde Gemeente in Bovenknijpe. De doopsgezinden vieren dat dit jaar met een tentoonstelling, studiedagen en exposities.
Het idee voor het solotoneelstuk is echter al jaren geleden geboren. Korneel Roosma-De Vries moest in 2005 tijdens haar hbo-theologiestudie een lezing houden over een bekend dopers figuur uit de geschiedenis. ,,Ik kon kiezen uit twee mannen en een vrouw”, licht ze naderhand toe. ,,Ik zei: doe mij die vrouw maar. Ik kende Anne Zernike destijds nog helemaal niet zo goed. Toen ik haar boek las, raakte ik geïnspireerd door Anne. Haar drijfveer om theologe te worden sprak me aan, net als haar doorzettingsvermogen en haar enthousiasme.”
Een lezing vond Roosma-De Vries een beetje saai. ,,Ik dacht: als ik een jurk uit haar tijd aandoe en in plaats van ‘zij’, ‘ik’ zeg dan speel ik het. Zo ontstond de voorloper van dit toneelstuk.”

Zusterkringen

Ze voerde de monoloog een aantal keer op voor doopsgezinde zusterkringen. En toen klopte dit jaar de Algemene Doopsgezinde Sociëteit aan: of ze in het kader van het jubileum met haar monoloog over Anne Zernike niet door het land wilde toeren. ,,Dat leek me wel wat, maar dan wilde ik me eerst wel veel meer in de predikante en haar geloofsleven verdiepen en er een echte voorstelling van maken.” De doopsgezind voorganger van Holwerd-Blija-Ternaard vroeg studieverlof aan bij haar gemeente, las veel over Anne Zernike en sprak mensen die haar hebben gekend.
Ze probeerde in haar huid te kruipen: samen met haar man bezocht ze de plaatsen waar Anne leefde. Beide bedrijven beginnen met beeldmateriaal dat haar man van deze plekken maakte. Ook las de predikante uit Holwerd boeken waarin de eerste vrouwelijke predikantsvrouw zich verdiepte. ,,Om me goed in te kunnen leven, moest ik weten in wat voor wereld zij leefde.”
De wereld van Bovenknijpe bijvoorbeeld, waar Anne Zernike, opgegroeid in Amsterdam, het niet makkelijk had. ,,Ik deed zo mijn best om de mensen te begrijpen, maar de Knypsters liepen niet zo met hun gevoel te koop”, zegt Anne in het toneelstuk. Als er iets ergs was gebeurd in een gezin, zocht Zernike naar woorden om hen te troosten, maar die wimpelden ze af. ,,‘Och dûmny,wat moatte we der fan sizze... it moast sa wêze’. Of: ‘Dûmny moat der mar net oer yn sitte.’ Zulke stoplappen irriteerden me mateloos.”
Ze miste diepgang, vertelt ze in het toneelstuk. ,,Dan hoorde ik: ‘Wat had dominee mooi gepreekt. En dat allemaal uit het hoofd.’ Net alsof er over de inhoud niets te vertellen was. Nee, het viel wel eens een beetje tegen, die gesprekken.”

Australië

Vanuit heel Fryslân, maar ook van ver daarbuiten (Zutphen, Rotterdam, Amsterdam) waren er mensen naar Holwerd gekomen voor de première. Er was één heel speciale gast uit Australië: Anneleen Mankes (62), een kleindochter van Anne Zernike. Ze had al jaren geleden zelf contact gezocht met Korneel Roosma-De Vries nadat ze over de monoloog in dagblad Trouw had gelezen. Ze is heel blij dat ze bij de première kan zijn nu ze juist in Europa op bezoek is, vertelt ze in de pauze. ,,Het grijpt me aan. Wat ik emotioneel vond was het gedeelte waarin ze over de geboorte van mijn vader vertelde. Hij is in 1990 op 72-jarige leeftijd overleden.”
Toen haar oma overleed was Anneleen Mankes 21. Ze herkent Anne Zernike in het stuk zoals ze haar oma heeft gekend. ,,Haar onbegrip bijvoorbeeld jegens de mensen in Bovenknijpe, kan ik me levendig voorstellen. De oppervlakkige opmerkingen die haar frustreerden, omdat zij probeerde dieper in gesprek te gaan. Daar herken ik mezelf ook in.”
Ook qua houding vindt ze dat Korneel Roosma-De Vries haar oma goed heeft gespeeld. ,,Ze kon inderdaad erg wegdrijven op haar herinneringen, verhalen en emoties, niet bewust van het feit dat ze ook nog gastvrouw moest spelen: ‘die thee, o ja, waar was ik ook alweer mee bezig?’”
,,Ze was een sterke persoonlijkheid, had een duidelijke mening en liet die ook horen”, zegt Mankes. ,,Ze heeft vanaf mijn zeventiende een paar jaar bij ons gewoond, en uit die tijd herinner ik me verhitte gesprekken. Dan lag ik al op bed en hoorde ik m’n vader bulderen: dit is nu jóúw opvatting, maar je moet ook eens kijken wat een ander daarvan vindt.”
Voor Korneel Roosma-De Vries was het ,,een cadeautje” dat Anneleen Mankes erbij was. Twee jaar geleden hadden ze elkaar ook al ontmoet. ,,Zij kon mij nieuwe dingen vertellen over haar oma, maar ik haar ook.”
Tot met volgend jaar april voert Roosma-De Vries het stuk nog zo’n twintig keer op. Onder meer binnenkort in Leeuwarden (9 oktober), Stiens (13 oktober) en Drachten (24 oktober).
* Zie voor alle plaatsen en data: www.annezernike.nl

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

Geloof & Kerk
Familieberichten
Advertenties