De website frieschdagblad.nl maakt gebruik van cookies.
donderdag 30 maart

Cultuurvrijdag, 17 maart 2017

Celloklanken omhelzen Friese poëzie
Drachten – Zo’n twintig jaar geleden kwam hij als vluchteling naar Nederland, in een concert van het Friese collectief Nootstroom in samenwerking met het Friesch Dagblad improviseert cellist Martin Grudaj (46) nu op Friese poëzie.
De liefde, die staat centraal in het programma Ik ook van jou op 1 april in De Oase in Drachten. Onder leiding van initiatiefnemer en dirigent Arnaud Oosterbaan brengt het orkest van Nootstroom onder meer Wagners Siegfried Idyll, en liefdesmuziek van Mozart, Elger en de Friese Paulus Folkertsma. Poëtische woorden van dichter Arjan Hut en Gerbrich van der Meer - beiden ook schrijvers voor het Friesch Dagblad - omlijsten de muziek. En in een optreden van de jonge dichteres Doutsen Dotinga en cellist Martin Grudaj, smelten de celloklanken en Friese taal samen.
Zijn sleutel naar vrijheid, zijn houvast, zijn uitlaatklep; als het om liefde gaat is die voor zijn cello voor Grudaj groots en meervoudig. Dat terwijl zijn muziekdocenten toen hij zes jaar oud was besloten dat hij het instrument zou leren bespelen. Grudaj werd geboren in Kosovo en groeide op in Albanië. ,,Bij de keuze voor een instrument keek de muziekschool naar wat ze in hun bezetting nog konden gebruiken, maar bijvoorbeeld ook naar hoe je ouders er uit zagen. Had je vader zoals in mijn geval grote, dikke handen, dan werden die van jou vast ook wel geschikt voor een lijvig instrument als de cello." Cello spelen begon voor hem als hobby, maar rond zijn dertiende sloot hij het instrument echt in zijn hart. ,,Voor een concert mocht ik het Concert in a-klein van Vivaldi spelen. Door dat stuk werd ik voor het eerst echt geprikkeld."
Nadat hij in 1989 afstudeerde aan de Kunstacademie in de Albanese hoofdstad Tirana, was het als twintiger zijn wens om met zijn instrument naar het buitenland te gaan. Dat gebeurde, maar heel anders dan hij het zich had voorgesteld; als vluchteling kwam hij in 1995 in Groningen terecht. Via de Stichting voor Vluchteling-Studenten UAF kon hij naar het Prins Claus Conservatorium, waar hij cum laude afstudeerde, later studeerde hij verder aan het conservatorium van Den Haag.
,,De studie was mijn mooiste cadeau, de cello heeft me zo een stukje vrijheid gebracht. Daarbij was het mijn houvast: dat wat ik kende in een vreemd land." Maar ook omdat zijn verblijfsvergunning elf jaren op zich liet wachten, en daarmee het recht om te mogen werken. Ondanks dat hij veel hoogtepunten in Groningen beleefde - zo ontmoette hij tijdens zijn studie zijn vrouw Elena Malinova, een Russische pianiste met wie hij het muzikale duo Albarus vormt - viel dat hem zwaar. ,,Het was precies de periode waarin je snelheid als jonge cellist het grootst is, je doorzettingsvermogen en je wil om vooruit te komen.’’
Waar het kon timmerde hij aan de weg door te spelen bij diverse orkesten, waaronder het Noord Nederlands Orkest. Tegelijkertijd wakkerden zijn omstandigheden zijn liefde voor het improviseren aan. ,,Het wachten doet emotioneel veel met je, net als de heimwee naar je familie. Gevoelens die ik moest omzetten in klank, ik wilde mezelf helemaal kwijtraken in de cello waar ik zo verliefd op ben."
Een behoefte die bleef nadat hij in 2005 zijn verblijfsvergunning dan toch kreeg. ,,Ik kwam in een nieuwe fase, van aanpassing bijvoorbeeld. Hierdoor ging ik ook anders improviseren, meer geďnspireerd op de natuur en mijn omgeving, maar ook vermengd met invloeden van bijvoorbeeld de volksmuziek uit de Balkan waar ik vandaan kwam."
In het concertprogramma Ik ook van jou, waarmee Nootstroom van start ging, zet hij nu weer nieuwe stappen op dit vlak: via de poëzie van Doutsen Dotinga is het de Friese taal die hem leidt. ,,Ik spreek geen Fries maar ik heb een vertaling van haar gedichten. Dus ik weet het thema en daar kies ik de toonsoort en de klanken bij, als een soort omhelzing van de woorden. Ook laat ik me leiden door hoe Doutsen is, een elegante, sympathieke verschijning, en hoe ze reciteert." Daarnaast stemt hij zijn spel ook nu af op zijn omgeving. ,,Friesland ken ik een beetje van optredens hier. Ook nu kan ik me dus laten inspireren door de natuur en de Friezen zelf: doorzetters met een sterk karakter."
Twee jaar geleden verruilde Grudaj Groningen voor Leiden, eigenlijk om een nieuw hoofdstuk in zijn carričre te starten. Maar voor het in januari gelanceerde Nootstroom, reist hij graag weer geregeld af naar het Noorden. ,,Arnaud ken ik nog van mijn studie. Toen hij me vertelde over zijn plannen was ik meteen enthousiast." Nootstroom staat voor een andere aanpak: het orkest fungeert als broedplaats, de muzikanten zijn vrijwilligers, en spelen de stukken die ze het liefst willen spelen, iets wat er doorgaans bij veel muzikanten wel bij inschiet omdat ze voor de kost genoodzaakt zijn tijd in andere werkzaamheden te steken. De verbinding van muziek met de Friese taal, poëzie, volksverhalen en cultureel erfgoed maakt het totaalconcept.
Grudaj: ,,Wat we doen gaat echt terug naar het liefhebben en koesteren van onze passie." In een intieme setting. ,,In Leiden speel ik via een impresariaat ook vaak in ouderentehuizen, bij de mensen thuis dus. Dat vind ik heel speciaal om te doen: met muziek kun je hen echt iets geven. Je ziet soms mensen die door ouderdom in hun omgeving bijna niks meer kennen, maar bij het horen van Schubert gaan er ineens lampen voor ze aan. Dat waarderen ze ook enorm. Meer nog dan volksmuziek vertolkt klassieke muziek de emoties van de mens, zei een vriend van me eens. Met Nootstroom spelen we de mooiste werken die de grote componisten door de eeuwen heen achterlieten. Bij een orkest is er toch al gauw een grote afstand tussen de zwarte bak en het publiek. Dicht op het publiek kun je de verhalen het best vertellen. En als dat goed lukt, dan wordt muziek echt magisch."
Het concert Ik ook van jou, door Nootstroom in samenwerking met het Friesch Dagblad, is op 1 april te zien in De Oase in Drachten, aanvang 20:00 uur. Kaarten ŕ 10,00 euro (tot 16 jaar gratis) verkrijgbaar aan de zaal.
Al zo’n vijftig musici aangesloten bij Nootstroom
Nootstroom startte in januari met acht vaste kernleden en zo’n twintig musici om per project uit te putten. In amper drie maanden tijd groeide dat aantal al tot een kleine vijftig, vertelt initiatiefnemer en dirigent Arnaud Oosterbaan. Naast Ik ook van jou ook dat in de Koepelkerk in Leeuwarden de vuurdoop vormde, bracht het orkest Mozarts Serenade Gran Partitain de kerkjes van Olterterp en Swichum. ,,Komende zondag doen we dat in Terband. Aan de hand van poëzie en teksten worden de mensen mee terug genomen in de tijd van serenades en arme drommels. Het programma hebben we gaandeweg iets aangepast. Het begint nu bijvoorbeeld met vier muzikanten die buiten spelen. Terwijl ik binnen het publiek vraag zich voor te stellen hoe het zou zijn als je 230 jaar geleden leefde en een serenade zou krijgen, hoor je ineens de klanken van de hoornisten over de landerijen galmen. Door extra boekingen keert dit project volgend seizoen ook terug, dan onder meer in Theater Sneek." Op 26 maart (Tresoar, Leeuwarden) en 2 april (Martinikerk, Sneek) volgt ook nog De Schilderijententoonstelling van Moessorgski. ,,Daarvoor hebben we inmiddels Friese dichters Anne Feddema, Elske Kampen en Arjan Hut bereid gevonden speciaal bij de muziek poëzie te schrijven." Onder het publiek is er eveneens enthousiasme, zegt Oosterbaan. ,,De belangstelling is tot dusver groot. 'Wat een sfeer’, is een opmerking die ik veel heb gehoord. Er zijn er best veel mensen die na afloop nog even blijven hangen." Tot slot worden ook achter de schermen stappen gezet op het gebied van draagvlak. ,,In Surhuisterveen, mijn woonplaats en onze thuisbasis vinden we veel medewerking. En in mei houden we bijvoorbeeld een businessmeeting voor honderd zakenmensen waarin we Nootstroom presenteren. We hebben inmiddels zelfs een secretaresse!"

Vertel een vriend | Reageer op dit artikel | Aantal reacties 0


Reacties:

cultuur
Familieberichten
Advertenties