Theologische bouwsteen als bijdrage aan het vredesgetuigenis van de kerk

Fulco Y. van Hulst uit Harlingen promoveert woensdag 11 september aan de Vrije Universiteit op het proefschrift Vrede hebben met het kruis van Christus. Het heeft hem als dopers theoloog verrijkt.

Lodewijk Born

Geplaatst: 10 september 2019 om 10:00

Fulco van Hulst: ,,Het afwijzen van geweld is wat God ons in Jezus heeft voorgeleefd.”   FOTO: MARCHJE ANDRINGA
0%

Als het gaat om bestaande beelden van de Bijbel en de invulling van dogma’s, wist Fulco van Hulst (Leiden, 1973) al snel dat er iets niet klopte, zo schrijft hij in de inleiding bij zijn proefschrift. ‘Als je niet gedoopt bent, dan ben je zondig. En als je zondig bent dan ga je naar de hel.’,,Het waren de woorden van mijn meester in de vierde klas van de lagere school. En wat ik mij nog het meest herinner is mijn eigen verontwaardiging. Wat konden de kindertjes in Afrika er immers aan doen dat ze niet gedoopt waren? Dat was toch niet hun schuld? Dat ze dan naar de hel zouden gaan, dat ging volstrekt in tegen mijn gevoel voor rechtvaardigheid.”

Van Hulst werd zelf als volwassene gedoopt in 1996, in de Doopsgezinde Gemeente in Groningen. Doop op grond van een persoonlijke, zelfgeschreven belijdenis zoals dat in kringen van de doopsgezinden - de navolgers van de Friese kerkhervormer Menno Simons (1496-1561) - de traditie is.

Juist thema’s als rechtvaardigheid, vrede, geweldloosheid en verzoening waren sinds 2013belangrijk in zijn werk als assistent bij de leerstoel Doperse vredestheologie en ethiek. Hij ondersteunde daar, aan de Vrije Universiteit in Amsterdam, prof. dr. Fernando Enns, bij wie hij nu ook promoveert. Prof. dr. Eddy van de Borght is zijn tweede promotor.

Van Hulst werd zelf als volwassene gedoopt in het jaar. Doop op de belijdenis zoals dat in kringen van de doopsgezinden, de navolgers van Menno Simons (1496-1561), die de grondlegger was in de zestiende eeuw van de doperse beweging

Hoe kwam u er toe om een studie te doen naar de betekenis van de kruisdood van Jezus?

,,Eigenlijk gewoon uit nieuwsgierigheid. Voor mij heeft altijd de praktische navolging van Jezus voorop gestaan, met nadruk op de afwijzing van geweld. De gedachte dat je moet geloven dat Jezus gestorven is voor jouw zonden, is mij altijd vreemd voorgekomen. Ik wilde dus aanvankelijk gewoon die manier van denken leren begrijpen en doorgronden.”

U koos daarvoor de benadering van de Amerikaan J. Denny Weaver, die het boek ‘The Nonviolent Atonement’ (2001) schreef. Wat is kortgezegd zijn visie op Jezus’ kruisdood en in hoeverre week die af van het bestaande?

,,Weaver benadrukt dat Jezus niet kwam om te sterven, maar om te leven en het Koninkrijk van God te verkondigen en zichtbaar te maken. Dit staat haaks op de veelgehoorde opvattingen waarin God op de een of andere wijze Jezus’ dood ‘nodig’ heeft om verzoend te kunnen worden met de mens.”

De mens heeft een vrije wil en daarmee een eigen verantwoordelijkheid.

Geweld niet gewild

Wat ontdekte u bij Weaver dat voor de doopsgezinden van waarde kan zijn?

,,Weaver biedt een alternatieve lezing van het verhaal van de kruisiging, door die in het bredere perspectief van zijn leven en leer en de opstanding te plaatsen. Zo laat hij zien dat God dit geweld niet gewild heeft.”

U bezocht hem ook zelf in 2016, in Wisconsin? Hoe was dat?

,,Heel bijzonder. Ik ben daar heel gastvrij ontvangen door Denny en zijn vrouw Mary. De man was natuurlijk toch een beetje mijn ‘held’. En hij is niet alleen een studeerkamergeleerde, hij bleek ook een vredesactivist. Dat was mooi om te zien: hij laat het niet bij woorden alleen.”

U schrijft in uw proefschrift dat als het gaat om verzoening er ook een rol weggelegd is voor de mens: die moet zich op actieve wijze verzetten tegen het kwaad, in het bijzonder door het afzweren van geweld.

,,Ja, dat hoort tot de kern van het doopsgezinde gedachtengoed. Het afwijzen van geweld is wat God ons in Jezus heeft geleerd en voorgeleefd.”

U benadrukt daarbij ook de vrije wil die de mens heeft om te kiezen tussen goed en kwaad?

,,Dat klopt, de mens heeft een vrije wil en daarmee een eigen verantwoordelijkheid. Dat betekent dat je weerstand moet bieden aan de verleidingen van wat ik dan maar ‘de kwade machten’ noem. Dat is overigens niet altijd makkelijk.”

Denk eens aan de manier waarop we in de greep zijn van sociale media, van WhatsApp, Twitter en Facebook. We willen voortdurend gezien worden, ‘geliked’ worden

U spreekt over machtsstructuren die mensen op zowel meta- als micro-niveau ‘gevangen houden, uitbuiten, onderdrukken en letterlijk het leven benemen’.

,,Ik denk in het groot aan economische structuren. We kunnen bijvoorbeeld niet zonder aardolie, zo zit de wereld onderhand in elkaar, maar de exploitatie van olievelden maakt de schepping kapot en gaat gepaard met uitbuiting en onderdrukking van mensen. Dat is een ‘kwaad’ waar we in gevangen zitten, maar ook zelf aan bijdragen. En denk eens aan de manier waarop we in de greep zijn van sociale media, van WhatsApp, Twitter en Facebook. We willen voortdurend gezien worden, ‘geliked’ worden. Maar mensen zitten ook gevangen in hun eigen verwachtingspatronen en valse idealen. Ik kan zo nog wel even doorgaan.”

Hoe kwam het dat de verzoeningsmodeltheorieën in de loop der eeuwen zo aan verandering onderhevig waren?

,,Vaak is er een nadrukkelijke samenhang met de maatschappelijke omstandigheden aan te wijzen. Een mooi voorbeeld daarvan is het denken van Anselmus van Canterbury, een belangrijke middeleeuwse theoloog, die ik uitvoerig behandel. Zijn idee was dat Jezus door zijn leven te geven God genoegdoening schonk voor de schending van Zijn eer. Dat weerspiegelt heel duidelijk het feodale karakter van de samenleving in zijn tijd.”

Verheelijken van geweld

Bioscoopfilms als ‘The Passion of The Christ’ hebben van de kruisdood van Jezus een beeld gegeven van extreem geweld en lijden. Dat staat nu velen op hun netvlies.

,,Dergelijke films verheerlijken zijn lijden en dood. Daarmee gaan ze voorbij aan de boodschap van Jezus van vrede en verzoening – en ze bevestigen juist het beeld dat alles draait om die kruisdood. Heel jammer.”

Is uw eigen kijk op de kruisdood van Jezus ook veranderd?

,,Erg veranderd niet, wel verdiept en verrijkt. Jezus kwam niet op aarde om te sterven, maar om het leven naar Gods bedoeling te verkondigen en voor te leven. Zijn kruisdood is de schijnbare verwerping en ontkenning van die boodschap, maar de opstanding keert de zaak radicaal om. De kruisdood heeft voor mij zo een duidelijker plaats in mijn eigen theologische opvattingen gekregen. Het is voor mij geen struikelblok meer.”

In het slothoofdstuk klinkt een dopers geluid dat past in evangelische kringen: ‘In kruis en opstanding is zichtbaar geworden dat de mens een keuze heeft en God schenkt de mens zijn Geest, zodat de mens de kwade machten ook kan weerstaan.’

,,Dat klopt, alleen is vanuit dopers perspectief de dood van Jezus niet iets dat verzoening brengt of de vergeving van zonden bemiddelt. De kwade machten wilden Jezus dood hebben, niet God.”

‘Vrede hebben met het kruis van Christus’, gaf u uw proefschrift als titel. Waarom juist dit?

,,Doopsgezinden vinden die kruisdood een moeilijk thema. Ik hoop dat mijn proefschrift in aanvulling op het werk van Weaver kan helpen om dat thema toch een eigen plek te geven binnen de doperse theologie. Dat betekent dat we er vrede mee moeten hebben dat zo’n gewelddadige gebeurtenis toch een centrale plaats toekomt in onze theologie.”

Vanuit dopers perspectief is de dood van Jezus niet iets dat verzoening brengt of de vergeving van zonden bemiddelt

Wat kan uw promotieonderzoek betekenen voor de leerstoel Vredestheologie aan de VU?

,,Het is een theologisch bouwsteentje dat moet bijdragen aan het vredesgetuigenis van de kerk – een inhoudelijke bijdrage aan het doordenken van wat het betekent om als kerk een ‘vredeskerk’ te zijn.”

Hoe denkt u dat naar uw onderzoek wordt gekeken in landen als de Verenigde Staten en bijvoorbeeld Tanzania waar doopsgezinden strenger in de leer lijken te zijn dan de Nederlandse doopsgezinden?

,,Laat ik een voorbeeld geven van elders: een doopsgezinde collega van de Filipijnen reageerde heel enthousiast op mijn onderzoek. De president daar, Duterte, geniet steun voor zijn extreem gewelddadige optreden tegen drugscriminaliteit vanuit de evangelicale kerken. Een uitleg van de kruisdood van Jezus die juist draait om de afwijzing van geweld geeft de doopsgezinden daar een theologische onderbouwing in hun verzet tegen dit geweld van de zijde van de regering.”

U bent nu, vanuit Harlingen, verbonden als predikant van geloofsgemeenschap het Penninckshuis in Deventer en docent Praktische theologie en Pastorale ethiek aan het Doopsgezind Seminarium. Waarom die combinatie en hoe bevalt dat?

,,Het is de wisselwerking tussen academie en praktijk die ik erg boeiend vind. Ik ben leraar, pastor, wetenschapper, herder – en dat allemaal tegelijk. Tja, ’t is wel druk. Dat is soms lastig, want ik ben ook echtgenoot en vader van drie opgroeiende kinderen.”

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten