De Tweede Wereldoorlog door een Friese lens

De Tweede Wereldoorlog in Fryslân heeft deze week een gezicht gekregen in vijftig foto’s. Deze acht foto’s kwamen door de provinciale stemronde.

Marianne Velsink Tresoar, HCL, Fries Verzetsmuseum

Geplaatst: 18 januari 2020 om 10:30

Op 8 december 1944 vindt de succesvolle overval op het Huis van Bewaring plaats. 51 Verzetsmensen worden bevrijd zonder dat er een schot wordt gelost. De hier afgebeelde afvoerploeg zorgt ervoor dat alle bevrijden een veilig onderdak krijgen. De Overal is een van de bekendste verzetsdaden uit de Tweede Wereldoorlog.   FOTOGRAAF ONBEKEND
0%

De Tweede Wereldoorlog in Fryslân in beeld: op sommige foto’s spat de oorlog ervan af, maar er zijn ook beelden die op het eerste oog alledaags lijken, maar het bij nader inzien helemaal niet zijn. Nu het 75 jaar geleden is dat Nederland en ook Fryslân bevrijd werden, is de behoefte aan verhalen groot. Ook in deze krant komen de komende tijd volop mensen aan het woord die erbij waren of wier levens door de oorlog getekend zijn. Beelden spreken sterk tot de verbeelding. Om die reden besloot het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust en Genocidestudies op zoek te gaan naar de honderd meest aansprekende foto’s van de oorlog in Nederland.

De voorrondes begonnen eind vorig jaar al met een provinciale zoektocht. In Fryslân selecteerde een werkgroep van het Historisch Centrum Leeuwarden, Tresoar en het Fries Verzetsmuseum 140 foto’s uit hun eigen archieven. De 140 foto’s die daaruit kwamen, werden verdeeld in de thema’s militaire strijd en bevrijding, vervolging en uitsluiting, Duitse aanpassing, verzet en terreur en alledaags leven. Vervolgens konden Friezen op de foto’s stemmen.

Friese selectie

Afgelopen woensdag werden de vijftig foto’s gepresenteerd waar de meeste stemmen op zijn uitgebracht. De 25 foto’s die daarvan de meeste stemmen kregen, worden ingestuurd naar het landelijk burgerpanel. Namens Fryslân neemt Johan Steendam, projectleider bij Tresoar, zitting in het burgerforum van 25 personen. Het forum kiest op 30 maart in Hotel de Wereld in Wageningen dé honderd oorlogsfoto’s van Nederland. Deze foto’s worden tentoongesteld in de Tweede Kamer en rijden daarna als pop-up-tentoonstelling in een vrijheidsbus door het hele land.

In Fryslân stelt het Fries Verzetsmuseum de vijftig Friese oorlogsfoto’s tentoon. ,,Ongeveer tweeduizend mensen brachten hier hun stem uit”, vertelt Steendam van Tresoar. Bij de selectie van de foto’s bleek dat er niet in alle categorieën foto’s voor het grijpen waren. ,,Vooral de categorie ‘vervolging en uitsluiting’ was lastig.” Daarom is er ook een keer gebruikgemaakt van stills uit de beelden die Ruurd Rodenburg maakte. Hij filmde de deportatie van de Joodse familie de Jongh en de ontruiming van hun huis door een plaatselijk verhuisbedrijf. Rodenburg woonde aan de overkant van de familie en filmde de gebeurtenissen aan de Spanjaardslaans stiekem vanuit zijn huis.

Gevorderde kerkklokken

Er zijn ook foto’s van het alledaagse straatbeeld in de jaren ’40-’45. Kerkklokken werden bijvoorbeeld overal in Fryslân naar beneden gehaald en door de Duitsers gevorderd om er oorlogstuig van te kunnen smeden. Steendam kwam die foto’s vaak tegen. Omdat er geen brandstof beschikbaar was, werden auto’s en wagens voortgetrokken door paarden. ,,Misschien geen spectaculaire oorlogsbeelden, maar ze geven wel een goed beeld van wat de meeste Friezen in het dagelijks leven meekregen van de oorlog”, zegt Steendam. ,,Opvallend is ook dat de meeste foto’s van de eerste jaren ’40 en ’41 zijn en van het bevrijdingsjaar 1945. Daartussen werd er veel minder gefotografeerd en gefilmd uit angst voor represailles.”

Dé 25 Friese oorlogsfoto's zijn bekend

In een emotioneel verhaal vertelde gastspreker Frits Barend hoe belangrijk Fryslân voor hem is, en is geweest. Zijn ouders en broer werden in de oorlog opgevangen door Jelle en Jeltje de Vries in Oudega (DFM). Broertje Abraham Philips Barend werd Bertje de Vries en leerde Fries om zo min mogelijk op te vallen.

Canadese bevrijders

De kleurenfoto’s van landbouwingenieur Pieter Stallinga springen er ook uit. Hij maakte zijn foto’s op 15 april 1945, op de dag dat Fryslân bevrijd werd. Stallinga legde de binnenkomst van de Canadese bevrijders op de Groningerstraatweg in Leeuwarden vast.

Tegelijk met de presentatie in Fryslân zijn deze week ook in de andere provincies en in de Caribische delen van het koninkrijk en de voormalige kolonies Suriname en Nederlands-Indië regionale oorlogsfoto’s gekozen. ,,Ik ga er natuurlijk voor dat Fryslân straks goed vertegenwoordigd is bij de landelijke keuze”, zegt Steendam, ,,maar er zal bij de selectie ongetwijfeld rekening worden gehouden met een goede spreiding.”

De familie Barend is Oudega eeuwig dankbaar

Dankzij Jelle, Jeltje en de inwoners van Oudega ben ik in leven. Mijn familie heeft het leven aan hen te danken Na kort in Wyckel en Harich te hebben verbleven, komen Flip, Betty en de kleine Bert begin 1944 op de boerderij van de familie De Vries in Oudega terecht.

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten