Karakteristiek Fries, soms met persoonlijk tintje

De expositie Besiele troch Alma-Tadema van vier jaar geleden heeft een vervolg gekregen, wederom in Tresoar en wederom door FRIA, de vakvereniging van beeldend kunstenaars in Friesland. Dertig leden geven nu hun visie op Fryslân.

S. van Ek Privécollectie kunstenaars

Geplaatst: 16 oktober 2020 om 14:00

Besiele troch Fryslan van Saskia Wagenvoort.   PRIVÉCOLLECTIE KUNSTENAARS
0%

Besiele troch Fryslân zoals de titel van deze tentoonstelling met een kleine wijziging luidt, houdt wat meer in zou je kunnen denken dan ‘geïnspireerd door Fryslân’. Het is niet alleen een alternatief voor de veelgebruikte en daardoor wat inhoudsloos geworden term ‘inspiratie’, maar duidt ook aan dat iemand kennelijk geheel doordrongen kan worden door de ‘Friese geest’, wat dat ook mag zijn. Een aantal van de kunstenaars van FRIA die in Tresoar exposeren, komen niet uit Fryslân – een enkeling komt zelfs van buiten Nederland – en wonen en werken hier alleen. En dat verblijf kan kennelijk toch z’n sporen nalaten in iemands creatieve werk.

Wie aan Fryslân denkt, denkt ook meteen aan een aantal clichés: watersport, het wad, de Elfstedentocht en dorpen met middeleeuwse kerkjes met een zadeldaktoren, klederdracht. En natuurlijk aan het meest in het oog springende symbool voor alles wat Fries is: het pompeblêd, het karakteristieke blad van enkele soorten waterplanten, die overigens geenszins uniek zijn voor deze provincie. Enkele van deze ‘clichés’, of laten we zeggen: onderwerpen die onmiddellijk als Fries worden herkend, worden op de expositie niet vermeden.

 

Wat voor het pompeblêd geldt, namelijk dat deze niet alleen in Fryslân voorkomt, geldt ook voor de kerken met zadeldak

Romy Hofstra heeft zowel de bloem als het blad met acryl op papier geschilderd en er ‘zonder titel’ bijgezet omdat het toch voor iedereen wel duidelijk is wat het voorstelt. Han Reeder is explicieter in de titels van zijn foto’s die hetzelfde onderwerp hebben, alleen hij gebruikt de bloemen en bladeren als onderdelen voor een nieuw te vormen beeld. Wat voor het pompeblêd geldt, namelijk dat deze niet alleen in Fryslân voorkomt, geldt ook voor de kerken met zadeldak. Toch zijn deze bouwwerken vaak beeldbepalend voor Friese dorpen. Te denken valt aan plaatsen als Pingjum, Parrega, Molkwar, Westhem en Hegebeintum. De laatste ligt ook nog een keer op de hoogste terp (ook een fenomeen dat sterk met deze provincie wordt geassocieerd) van Nederland. In wat vaag geschilderde impressies legde Sonja Steensma het gezicht op deze dorpen vast, waarbij ze de dorpskern met kerk isoleerde in kleine, vierkante schilderijen.

Het wad

Wad en water komen we in ieder geval tegen bij de schilders in gezelschap zoals bij Evert Wesselink die in de titel een hint voor de locatie geeft, Ellen Cohen met Verdronken land, Joke Schepers met Vlieland, what’s beneath. En bij Bert Wedman die je met zijn Bennerachtige abstrahering van het wad, daardoor bijna ‘Wadman’ zou kunnen noemen.

Trouwens het landschap in het algemeen, dat niet voor niets destijds een van de speerpunten van het verzamelbeleid door het Fries Museum werd geformuleerd, is ruim vertegenwoordigd op deze expositie. Het varieert van de minutieus geschilderde bossen van Eduard F.R. Frieser tot de meer suggestief met kleur aangeduide landschappen van Wia Bouma en Dolly Leeman. Dat het landschap toch niet alleen het domein is van schilders, bewijzen de met textiel werkende kunstenaars als Joke Lunsing (Ontwakend landschap) en Truus Huijbregts (Mijn land). Beide werken seriematig gezien de nummering bij de titels. Met figuratief-abstract zou je een prachtig brok albast van Renée Otter kunnen aanduiden. De beweging van de golven die de sculptuur voorstelt, lijkt hierin ‘bevroren’ als in een stuk ijs.

Friese klederdracht

Elementen van de Friese klederdracht komen terug in de foto’s van Saskia Wagenvoort. Het is nieuw werk dat voor deze tentoonstelling werd gemaakt. Ogenschijnlijk zijn het mooie plaatjes met een mooi, jong model dat onberispelijk is gekleed in maagdelijk wit. Ook de achtergrond is wit. Kap en omslagdoek herken je als Fries maar het model draagt ook een zeventiende-eeuwse kraag, gemaakt door ontwerpster Jeanet Metselaar.


Pearls from the past van Jenny Piso.

Met de lekkernijen en bloemen op tafel doet het geheel denken aan een schilderij van oude meesters. Waar schoonheid zo nadrukkelijk wordt gepresenteerd, is, als in de zeventiende-eeuwse schilderijen, ook de vergankelijkheid en pijn niet ver weg. Dit wordt aangegeven door stiksels door de foto (en dus door het model) heen. Daar is vervolgens een nieuwe foto van gemaakt waardoor de werken niet alleen een tweede laag, maar ook een tweede betekenis hebben gekregen. Er zit ook een persoonlijk tintje aan deze werken want de onderdelen als de lekkernijen, de bloemen en planten kende Wagenvoort van haar oudtante.

 

Kleurrijker met de verwondering die is gebleven

Henk Helmantel kreeg in 2004 een overzichtstentoonstelling in het Drents Museum. Opnieuw exposeert hij daar, met wat je een overzicht zou kunnen noemen met een update van de laatste zestien jaar. Want Helmantel was destijds, op zijn 59e, nog lang niet uitgeschilderd.

 

Ook de foto’s van Jenny Piso hebben te maken met de familiegeschiedenis. Ze fotografeerde schelpen waarin geen parels zitten maar andere voorwerpen. ‘Niet afkomstig uit de grote diepten van de zee om dienst te doen als kostbaar sieraad, wel opgedoken maar dan uit mijn verleden’, is haar omschrijving. De voorwerpen komen uit de familie, zijn ooit gedragen en beschadigd. Ze suggereren een verhaal dat misschien niemand meer kent. Vooral om dat laatste gaat het haar.

Wat opvalt aan deze expositie is de verscheidenheid aan gebruikte technieken. Zo verwerkt Wim Weimert blik in zijn acrylschilderijen die hij met een woordspel Terugblik noemt. Er is veel textiel aanwezig als materiaal, al dan niet in combinatie met beeldend werk en borduursels. Verder zijn er nogal wat ‘gemengde technieken’ toegepast.

 

De expositie Besiele troch Fryslân is tot en met 28 februari 2021 te zien bij Tresoar in Leeuwarden

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten