Hoe het Sexbierumer verzet brak na verraad

Het verhaal van de Sexbierumer verzetsgroep is één van verraad. Maar ook van moed en berusting. Dat blijkt uit de persoonlijke documenten van twee van de groepsleden, die vorig jaar opdoken.

Marianne Velsink

Geplaatst: 07 februari 2020 om 13:00

Van deze drie leden van de verzetsgroep van Sexbierum (v.l.n.r. Lolle Rondaan, Gerben Oswald en Gerrit Schuil) heeft Tresoar afscheidsbrieven in het bezit.   FOTO: FRIES VERZETSMUSEUM
0%

Moed, verraad, drama, trots: het verhaal van de Sexbierumer knokploeg heeft alles in zich om verteld te blijven worden. Zeker toen vorig jaar van twee leden van de ploeg, Lolle Rondaan uit Bitgum en Gerrit Schuil uit Harlingen, persoonlijke brieven via Tresoar boven kwamen drijven.

,,In die brieven, verstuurd aan ouders, geliefden broers en zussen, kom je heel dichtbij de jonge mannen van toen en hoe ze hun lot tegemoet zagen”, vertelt Marre Faber Sloots, conservator van het Fries Verzetsmuseum. De brieven werden geschreven in gevangenschap, toen vier leden van de groep het vonnis doodstraf hadden opgelegd gekregen. Rients Westra overleed later in het Duitse concentratiekamp Neuengamme.

Ik vergeef allen die mij iets misdeden. In mijn hart is geen bitterheid tegenover mijn vijanden

In een lezing gisteravond in dorpshuis De Rede in Ried vertelde Sloots over de verzetsmannen, vooral gebaseerd op de persoonlijke documenten van Rondaan en Schuil. Maar ook van Folkert Bergsma en Gerben Oswald, de andere twee verzetsmannen van de Sexbierumer groep die in 1944 gefusilleerd werden.

Wat haar opvalt in de brieven die de jongens vlak voor de executie schreven, is hoe ze berustten in hun lot. Zo schreef Rondaan in een brief aan zijn familie: ‘Ik vergeef allen die mij iets misdeden. In mijn hart is geen bitterheid tegenover mijn vijanden.’ Sloots: ,,Ze waren nog jong, maar waren zich wel heel bewust van wat zij deden. Uit de brieven van Bergsma en Rondaan bleek ook hoeveel steun ze haalden uit Bijbelteksten. Hun lot lag in Gods handen. Al was de toon van Schuil weer anders. Hij twijfelde of hij wel het juiste pad gekozen had. Maar van de groepsleden is wel bekend dat ze, voor ze zich bij de knokploeg aansloten, gewezen werden op de risico’s die ze liepen. ”

De Tweede Wereldoorlog door een Friese lens

In Fryslân stelt het Fries Verzetsmuseum de vijftig Friese oorlogsfoto's tentoon. ,,Ongeveer tweeduizend mensen brachten hier hun stem uit", vertelt Steendam van Tresoar. Bij de selectie van de foto's bleek dat er niet in alle categorieën foto's voor het grijpen waren. ,,Vooral de categorie 'vervolging en uitsluiting' was lastig."

De verzetsgroep van Sexbierum verleende onderdak aan onderduikers, voorzag hen van bonkaarten en deed overvallen op distributiekantoren. Maar het bekendst werd de groep door op 24 september 1943 met succes het bevolkingsregister uit het gemeentehuis van Sint Annaparochie te ontvreemden. Daarmee moest worden voorkomen dat jonge mannen verplicht te werk werden gesteld in Duitse werkkampen. De actie slaagde, maar de prijs die de leden betaalden was hoog.

Vijftig Duitsers

Want het verhaal van de Sexbierumer verzetsgroep is er ook één van verraad. Frans Michon, tevens lid van de groep, bleek de verzetsdaad door te spelen aan de Sicherheitsdienst. Toen hij op 23 november 1943 terugkeerde naar de boerderij van Rients Bruinsma, op de huidige Liauckema State, nam hij in zijn kielzog vijftig Duitsers mee.

Op de boerderij speelde zich vervolgens een drama af. Vijf jongens werden opgepakt, waarna Rondaan, Bergsma, Schuil en Oswald ter dood veroordeeld werden. Rients Westra kreeg levenslang. In Sexbierum werden die nacht in totaal dertien mensen opgepakt. De familie Bruinsma kon door een wonder ontkomen en dook tot de bevrijding onder.

Het verzet in Sexbierum was gebroken. Een plaquette in het gemeentehuis in Sint Annaparochie herinnert aan de daden van de knokploeg van Sexbierum.

Breder dan Fryslân

Waarom juist dit verhaal op Sloots zoveel indruk heeft gemaakt, is omdat het een universeel verhaal is. ,,Dit verhaal staat voor een breder verzet dat in Fryslân plaatsvond.” Maar dat zo veel bronnen van de verzetsmannen van de groep beschikbaar zijn, maakt ook dat dit verhaal er bovenuit stijgt. ,,Het was echt puur toeval dat bij de inleverdag van twee van de verzetsmannen uit deze groep, Rondaan en Schuil, materiaal beschikbaar kwam. We kunnen hierdoor een verhaal vertellen met getuigenissen die uit de eerste hand komen.”

Het zijn juist deze verhalen over keuzes waar mensen in de oorlog voor stonden, welke keuzes ze maakten en wat de consequenties daarvan waren, die Sloots wil doorvertellen. ,,Zoveel verhalen uit eerste hand zijn er niet meer. Al merk je wel dat de behoefte bij mensen aan persoonlijke verhalen toeneemt. Zeker nu de mensen die er zelf uit eerste hand over kunnen vertellen, meer en meer wegvallen.”

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten