Schilder Marten Groenhof: Veertig jaar na zijn dood nog geliefd

Alle vijfhonderd boeken die uitgeverij De Ryp in Workum heeft laten drukken van Marten Groenhof, boer/skilder út it Heidenskip zijn verkocht. Ruim veertig jaar na zijn dood blijkt de boer en schilder nog erg geliefd onder zijn streekgenoten.

Sippie Miedema

Geplaatst: 15 januari 2021 om 15:00

Zelfportret van Marten Groenhof.   AFBEELDING: UITGEVERIJ DE RYP
0%

Nog geen vier weken na de uitgave van biografie en kunstboek Marten Groenhof, boer/skilder út it Heidenskip is de hele oplage al uitverkocht. ,,Unferstelber”, vindt uitgever Hille Faber van De Ryp ,,En dat wylst de winkels ticht wiene. It is allegear fia websjops gien.” Ook de uitgave van het schetsboekje van Groenhof waarmee de familie nog mee op de proppen kwam, is uitverkocht. ,,It wurk fan Marten Groenhof leit ticht by de minsken.” De tweede druk van het schetsboek is inmiddels een feit. De tweede druk van de biografie verwacht Faber begin februari paraat te hebben.

Groenhof overleed ruim 42 jaar geleden op 53-jarige leeftijd. Maar vergeten is hij nog niet, bleek ook een jaar of tien geleden toen er een tentoonstelling met zijn werk werd gehouden. In veertien dagen tijd kwamen duizend mensen kijken. ,,In tiid lyn betochten wy: as we in boek oer him útjaan wolle, moat it no wêze. De minsken dy’t him kind ha, binne der no noch.”

Het bleek een goede inschatting. Toen De Ryp afgelopen zomer een toogdag organiseerde, kwamen er twee keer zoveel mensen als gehoopt met een werk van Groenhof aanzetten. Zo’n 170 werken kwamen boven water. Een groot deel is opgenomen in het boek. ,,Nee, net alles. Dat koe net. Wolst net hieltyd it selde pleatske of skûtsje op de foto”, verklaart Faber.

Gerben Rypma

Het zijn geen meesterwerken, geen vernieuwende moderne kunstwerken, maar romantische beelden van de Súdwesthoeke. ,,Hy skilderde faak de omkriten, in boerentafereeltsje of in skûtsje bygelyks. Yn syn skilderijen sjochst de Súdwesthoeke hoe’t dy yn de jierren fyftich of sechtich wie, foardat it grutte toerisme yn de regio opkaam. Ik tink dat se dêrom ek noch sa populêr binne.” Qua stijl sluit zijn werk aan bij Gerben Rypma die het landschap van Zuidwest-Fryslân ook centraal stelde.

Groenhof schilderde waarheidsgetrouw. ,,Hy makke in soad yn opdracht. As er foar in boer in pleatske fêstlei, mocht der fansels net in rútsje misse.” In zijn vrije werk zit meer fantasie en eigen interpretatie, weet Faber. Het schetsboekje dat hij van de familie kreeg, is er een voorbeeld van. ,,Dêryn tekenet en beskriuwt er in dei dat er te meanen is op it eilantsje fan de Krúspôllen yn de Fluessen. It wurk stie net yn ferhâlding ta de opbringst, mar dat wie syn ûntspanning. Yn it boek sjochst wat er op sa’n dei meimakke.”

De familie had het schetsboek meegegeven, zodat de uitgever een paar tekeningen zou kunnen opnemen in de biografie. Maar Faber zag al snel dat dat geen goede optie zou zijn. Het schetsboekje moest in z’n geheel in de winkel, vond hij.

Kasboeken

Het boek is geschreven door Jan Pieter Dykstra uit Workum die Groenhofs weduwe, Itte van der Wal, nog heeft gekend. In een van de laadjes van het atelier, die Dykstra met toestemming van de familie heeft doorzocht, bleek Groenhof zijn schilderproductie nauwkeurig te hebben bijgehouden. ,,Der kamen twa kasboekjes foar’t ljocht. Ien wie fan syn frou en hie te meitsjen mei de skiep en de lammerij”, vertelt Dykstra. ,,Yn it oare boekje hie Groenhof byholden wa’t der by him in skilderij besteld hie en foar hoefolle jild. Sa rûn 1960 makke hy se foar sa’n 40 gûne letter frege er sa’n 110 gûne foar. Ik tink dat der al mei al sa’n 50.000 gûne mei ynbard hat. Net sa’n soad fansels ast it oer tweintich jier útsmarst. De materiaalkosten oer dy jierren berinne likernôch 14.000 gûne, dy moatte fansels ferrekkene wurde.”


Boerderijen en skûtsjes waren favoriete onderwerpen voor Marten Groenhof.

In de loop van twintig jaar heeft hij 530 werken gemaakt, weet Dykstra dankzij het kasboekje. De werken belandden bij boeren en schippers, werden gemaakt ter gelegenheid van huwelijksjubilea of andere speciale gelegenheden. Maar ook de Flexa-winkel in Sneek was vaste afnemer. ,,Dy hienen altyd wol in pear wurkjes fan him yn bestelling.” Waar zullen ze beland zijn? Misschien werden ze gekocht door boeren die emigreerden naar Duitsland of werden ze meegenomen door toeristen? In Amerika zijn ze ook beland, weet Faber. ,,Mei sa’n skilderij hellen de minsken in stikje heitelân yn hûs.”

Kunstopleiding

Groenhof werd geboren in 1925. Dat hij kon tekenen bleek al op de lagere school. ,,Yn dy tiid wienen der op skoallen fan dy foarbyldprinten yn omrin fan wynhûnen. Wy ha in wurkje fan him fûn wêr’t hy dat tafereeltsje neitekene hat en dat is ‘m aardich slagge.”

Een kunstopleiding zat er niet in tijdens de crisisjaren. Groenhof werd knecht bij een schipper op een modderschuit en toen hij trouwde met Itte van der Wal koos hij toch voor de vastigheid van het boerenbestaan. Het stel kon op het boerderijtje komen van haar grootouders. Ze hielden er zes of zeven koeien. Voornamelijk Itte hield de boerderij draaiende. Groenhof zat veel in zijn atelier te schilderen. ,Dykstra: ,Dêr stie hja ek hielendal achter.”

In het boek besteedt de schrijver niet alleen aandacht aan Groenhof zelf, maar schrijft hij ook veel over zijn vrouw. ,,It wie in echt span. Se dienen echt alles tegearre”, aldus Dykstra. Zelfs het schilderen was af en toe een duoklus. ,,Groenhof hat noch in skriflike kursus folge omdat er ’m mear ûntwikkelje woe as keunstner. Mar yn de ûngetiid wie it dreech om de opdrachten ôf te krijen. Itte holp ’m dan wol ’ris mei it ynkleurjen, hat se my ferteld.” De cursus heeft hij nooit afgemaakt.

Groenhof was een drukbezet man. Naast boer kon hij ook goed zeilen en bouwde hij z’n eigen zeilboot, een tjotter. Vrouwlief stond bij deze klus garant voor perfect uitgevoerd snijwerk, op bijvoorbeeld roerklik en andere onderdelen. Dykstra: ,,Dêrmei hat er sels de Snitswike in kear wûn.”

Itte

Toen Groenhof overleed aan maagkanker was Itte nog geen vijftig. Het atelier hield ze in stand en de boerderij zette ze alleen verder, totdat Friesland Coberco besloot de melk niet meer op te halen. ,,Se wie te lyts, seinen se. In rare boel fansels. It spultsje stie ticht op ’e dyk en it wie in wurk fan neat om even mei de tankauto te stopjen en de molke út it molktankje yn de wein te pompen.” Itte was furieus over het besluit en zocht aandacht via de pers. Het voorval inspireerde zanger Bouke van der Woude en Campbell Forbes tot een protestlied. ,,Mar ja, dêr laitsje de grutte mannen fan’t fabryk fansels om.”

Het echtpaar Groenhof kreeg geen kinderen, maar de neven en nichten kwamen er graag. Een van hen vertelt dat ze in het atelier ook mocht tekenen en schilderen. ,,Se mocht wol neitekenje, mar net oertekenje”, zegt Faber. Ook ging ze met ‘omke Marten’ naar musea.

 

Yn syn skilderijen sjochst de Súdwesthoeke hoe’t dy yn de jierren fyftich of sechtich wie

Het huisje waar Itte Groenhof woonde tot haar overlijden in 2018, is nog in handen van de familie. Het is inmiddels verhuurd en enigszins gemoderniseerd, maar tot voor kort was het nog in de staat van hoe het was toen het echtpaar er introk. Dykstra: ,,Yn de keuken wie noch sa’n âlderwets-ke hânpomp.”

Het atelier was nog zoals Groenhof het had achtergelaten. In een kast lagen nog de laadjes met tubetjes verf. Groenhof schilderde door tot zijn overlijden. Het laatste zou er eentje worden van een boer die tegen z’n maaimachine leunt om te schaften. Het was vast een mooi doek geworden, maar het bleef bij een opzet. Voordat hij het kon afmaken, overleed hij.


Boerderijen en skûtsjes waren favoriete onderwerpen voor Marten Groenhof.

Database

Alle opgespoorde werken van Groenhof zijn voor Aldheidkundige Feriening Warkumer Erfskip opgenomen in een database. Ook nu krijgt Faber nog geregeld bericht van iemand die denkt een echte Groenhof aan de muur te hebben. ,,Dy gegevens stjoer ik no troch nei it Erfskip.” Uit de bekende collectie wordt in het voorjaar een expositie samengesteld in het oude gemeentehuis van Workum. Faber verwacht dat ook de tweede druk dankzij de expositie ook uitverkocht raakt. Hij heeft opnieuw op een oplage van vijfhonderd stuks besteld. ,,Dit gie sa fluch. Dit jout oan dat der ferlet fan is.”

Marten Groenhof, boer/skilder yn it Heidenskip, Jan Pieter Dykstra, Uitgeverij De Ryp, 20 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten