Opinie: Gelok op 1? Gelok op 1! No mear fan papier nei de praktyk!

In 2019 koos Fryslân Gelok op 1 als titel van haar nieuwe coalitieakkoord. Een ongebruikelijke en hoopvolle titel, die ook buiten de provinciegrens werd opgemerkt. Hoe staat het met de uitwerking ervan?

Klaas Sietse Spoelstra en Caspar van den Berg

Geplaatst: 18 januari 2021 om 15:30

We zijn halverwege de coalitieperiode (2019-2023): waar staan we nu met Gelok op 1?   FOTO: SHUTTERSTOCK
0%

De provinciale coalitie zoekt naar andere dan alleen economische waarden als uitgangspunt voor haar beleid. Geprikkeld door het mysterie van de Friese paradox werd, eerst op papier, ingezet op brede welvaart met de ultieme ambitie dat geluk daarvan het hoogste resultaat zou moeten zijn. Die ambitie werd wijd en zijd toegejuicht. We zijn halverwege de coalitieperiode (2019-2023): waar staan we nu met Gelok op 1?

Brede welvaart wordt door het Centraal Bureau van de Statistiek (CBS) gedefinieerd als de kwaliteit van leven in het hier en nu en de mate waarin dat ten koste gaat van latere generaties of van mensen elders in de wereld.

Ambitie

We herkennen op vele plekken de ambitie om vanuit deze brede welvaartambitie te gaan werken. Veelal in een variant waarbij het internationale, van links tot rechts, afgesproken brede welvaartskader van de SDG’s (Sustainable Development Goals (duurzame ontwikkelingsdoelen) wordt gebruikt. Bedrijven, kennis- en onderwijsinstellingen of burgerinitiatieven gebruiken ze al op veel plekken. Ook overheden worden steeds actiever.

In Fryslân zijn al acht van de achttien gemeenten SDG-gemeente, en ook de provincie Fryslân heeft zich hierbij aangesloten. Het begint een gezamenlijke taal te worden. Ook is er een motie aangenomen om deze internationale variant van de SDG doelen te knopen aan de zestig afspraken van het Friese coalitieakkoord. Sinds eind vorig jaar maakt het CBS, ondersteund door het FSP (Fries Sociaal Planbureau) brede welvaartsrapportages, die inmiddels tot op gemeentelijk niveau beschikbaar zijn. Kortom, ook het instrumentarium voor ondersteuning van een brede welvaartsambitie staat in de steigers.

Maar hoe ver zijn we met de realisatie van die ambitie? Op welke manier zien we die inspirerende titel uitgewerkt in beleid? Of sterker nog: als uitgangspunt voor beleid? Worden alle te nemen besluiten langs de brede welvaart criteria gelegd? En vindt er dan ook een gewogen besluit over plaats? Zeker, in Fryslân zijn er afgelopen jaar diverse bijeenkomsten geweest over de betekenis van brede welvaart.

Lees ook: Provincie Fryslân moet internationele voorloper worden bij duurzamere landbouw

Analyses, lezingen, verdieping. Maar hoe krijgen die een concrete toepassing in het beleid? Het zou een gemiste kans zijn als de Lok op 1-ambitie in Fryslân zou blijven hangen op het niveau van vlaggen en stempeltjes, en niet daadwerkelijk gebruikt wordt nog niet echt als stimulerend missie gedreven uitgangspunt voor nieuw beleid.

Toetsing aan SDG’s

Op het internationale toneel zijn het landen als Nieuw Zeeland, Finland en Schotland die zich expliciet aansluiten bij internationale netwerken als de Wellbeing Economy Alliance (www.wellbeingeconomy.org). Ook in Europees beleid, bijvoorbeeld de Green Deal, klinken de SDG’s als kader door. Allemaal gericht op de verschuiving van het huidige bbp (bruto binnenlands product)-gestuurde economisch model naar een op brede welvaart georiënteerd model voor het beoordelen van het succes van een samenleving.

Naast economie gaat het dan ook om sociale en ecologische doelstellingen, waarbij de SDG-doelen van de Verenigde Naties leidend zijn. Een vergelijkbare benadering is ook in Nederland op rijksniveau al van kracht. Sinds 2016 ligt er een kabinetsbesluit waarbij het bestaande toetsingskader van de overheid, het Integraal afwegingskader voor beleid en regelgeving (het IAK), aangepast is aan de SDG’s.

Lees ook: Opinie: Alleen maar verlanglijstjes in de Provinciale Staten

Is het dan geen tijd om deze voorbeelden te volgen en in Fryslân ook de volgende stap te zetten? Kunnen we, te beginnen in 2021, niet alle besluiten door de Staten en raden, van overheden die deze SDG’s hebben geadopteerd, toetsen op hun beoogde bijdrage aan die brede welvaartsdoelen?

 

Op al die aspecten kunnen we een basis leggen waarmee we van papier naar werkelijkheid bewegen, met de toepassing van brede welvaart

Geheel vrijblijvend is dat niet. Het zal meer discussie, maar daarna ook een sterkere onderbouwing en meer samenhang van het lokale regionale beleid opleveren. En het past bij het Friese ecosysteem dat inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en de kennisinstellingen de lokale en regionale bestuurders daarbij ondersteunen. Zodat die bestuurders weer andere spelers beter kunnen ondersteunen.

In Fryslân kunnen we zo’n aanpak omarmen voor bijvoorbeeld de nieuwe landbouwagenda, die dit kwartaal aan de orde komt op het provinciehuis. Of bij de manier waarop we het veenweidevraagstuk verder gaan vormgeven? Of de manier waarop we met diversiteit omgaan in ons bestuur? Of onze bestuurlijke vernieuwingsambities? Op al die aspecten kunnen we een basis leggen waarmee we van papier naar werkelijkheid bewegen, met de toepassing van brede welvaart.

Bloei Zone

Een handreiking daarvoor zou kunnen zijn de huidige coalitieafspraken sterker en explicieter te koppelen aan brede welvaartsdoelen. Als voorbeeld coalitieafspraak nummer 31 over de uitwerking van het idee van een Blue Zone in Fryslân. Inmiddels is dat idee gedoopt en gestart als het project Bloei Zone Fryslân. De uitwerking van dit programma zou nadrukkelijker gekoppeld kunnen worden aan de manier waarop het bijdraagt aan de brede welvaartsdoelen rond, in dit geval, met name gezondheid (SDG-3 goede sûnens).

Lees ook: Bezorgdheid in Provinciale Staten: wie moet er zorgen voor onderhoud van Friese oevers?

Een ander voorbeeld. In het coalitieakkoord wordt de ambitie uitgesproken voor 130 miljoen euro aan Europese middelen te verwerven die aan de brede welvaartsambitie moeten gaan bijdragen (afspraaknummer 58). Welke plannen zijn hiervoor gemaakt, en in hoeverre dragen die ook bij aan brede welvaartsdoelen?

 

Koart sein. Begjin en set troch! Gelok op 1! No mear fan papier nei de praktyk! It is ommers mei sizzen net te dwaan

En zo ja, welke dan? Stel, je zou een Europees programma starten voor het aanjagen van verduurzaming van landbouwvoedsel, als resultaat van onlangs gestarte proces voor de Friese landbouwagenda, dan zou zo’n programma kunnen bijdragen aan SDG-8 (weardich wurk en ekonomyske groei), SDG-12 (ferantwurde konsumpsje en produksje fan iten) en SDG-15 (libben op it lân of biofer-skaat).

Koart sein. Begjin en set troch! Gelok op 1! No mear fan papier nei de praktyk! It is ommers mei sizzen net te dwaan.

Caspar van den Berg is hoogleraar bestuurskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen/Campus Fryslân en Klaas Sietse Spoelstra is strategisch veranderaar bij Nij Sicht

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten