Mijn Bijbelvers: Jaap Bruintjes en de opdracht uit Ruth van trouw zijn aan de ander

Jaap Bruintjes (62) uit Drachten groeide op in een hervormd Gereformeerde Bonds-milieu. Hij maakte een hele geloofsontwikkeling door. De Bijbelverhalen en wat ze in de praktijk betekenen, kleuren zijn leven.

Lodewijk Born

Geplaatst: 21 februari 2021 om 13:00

Jaap Bruintjes met de eurbijbel uit 1730, waaruit gelezen wordt met Kerst.   FOTO: MARCHJE ANDRINGA
0%

Wie met Jaap Bruintjes in gesprek raakt over de Bijbel wordt verrast. Het ene na het andere laatje gaat open, met nóg een verhaal over op welke manier de Bijbel en de omgang daarmee een rol speelde en speelt in zijn leven. Het is alsof je in een museumdepot bent en daar de ‘schilderingen uit het leven’ van de de geboren Groninger van het stof ontdoet.

Bruintjes is een bekende persoonlijkheid in de Nederlandse kunst- en museumwereld. Hij was in de jaren negentig assistent-conservator van het Fries Museum in Leeuwarden, daarna vertrok hij naar zijn woonplaats Drachten waar hij directeur werd van Museum Smallingerland, nu Museum Dr8888. Vanaf 2010 was hij directeur van Museum Kranenburgh in Bergen. ,,Een nieuw modern museum. Het is echt een aanrader om dat een keer te bezoeken.”

Hij is nu 62 jaar en deels met vervroegd pensioen gegaan, ook vanwege zijn thuissituatie,,Ik zorg thuis dagelijks voor mijn vrouw Hiske, die al twintig jaar MS heeft. Zij is behoeftig. Ik ben daarnaast nog freelancer en schrijf artikelen. Als zzp’er adviseer ik musea bij tentoonstellingen. De laatste expositie waar ik bij betrokken was, ging over schilder Gerrit Offringa in Pictura in Groningen, die helaas maar één dag open is geweest door de lockdown die op 12 december inging.”

Belijdeniscatechisatie

Bruintjes is lid van de Protestantse Gemeente in Drachten en was tot voor kort voorzitter van het College van Diakenen. ,,Oorspronkelijk kom ik uit de Nederlandse Hervormde Kerk en dan de richting van de Gereformeerde Bond. Ik volgde toen ik jong was ook belijdeniscatechisatie bij een Gereformeerde Bondsdominee, maar die vond mij te kritisch. Ik stelde – vond hij – te veel vragen over wat er in de Bijbel stond. Er zaten ook tieners van Urk bij en die werden daardoor ‘onrustig’. Hij zei: ‘Je kunt gewoon belijdenis doen, maar je hoeft niet meer op catechisatie te komen’. Toen dacht ik: dan hoeft dat belijdenis doen voor mij ook niet. Met als gevolg dat ik dat pas op veel latere leeftijd gedaan heb. Op mijn vijftigste.”

Mijn opoe Berentien, had de gewoonte om elke dag voor het slapen gaan een half uur uit de Bijbel te lezen. Luidop

De familie Bruintjes heeft de roots liggen in en rond Genemuiden. Met diepgelovige ouders en grootouders. ,,Met psalmen op hele noten zingen in de kerk. Dat voelt nu soms nog echt als thuiskomen. Mijn opoe Berentien, had de gewoonte om elke dag voor het slapen gaan een half uur uit de Bijbel te lezen. Luidop. Ik logeerde als kind veel bij mijn grootouders, zelfs op mijn achttiende deed ik dat nog. Toen zei opoe: ‘Nu kun jij ook wel voorlezen’. Zo heb ik hele delen uit de Bijbel gelezen samen met haar.”

Lees ook: Mijn Bijbelvers: Mattheüs 6 gaf Jelte Arntzen rust

Hij groeide op met de NBG 1951-vertaling, maar kocht enkele jaren geleden na een oecumenische dienst bij de Deventer Boekenmarkt een editie van de Nieuwe Bijbelvertaling (NBV). ,,Ik ben iemand die wel de Bijbel leest, maar niet dagelijks. Als ik het doe dan voedt het mij ook echt geestelijk. Zijn het momenten en woorden waar ik kracht uit put.”

Ruth

Als het gaat om een Bijbelvers dat hem aanspreekt, komt Bruintjes uit op Ruth 1:16: ‘Maar Ruth antwoordde: ‘Vraag me toch niet langer u te verlaten en terug te gaan, weg van u. Waar u gaat, zal ik gaan, waar u slaapt, zal ik slapen: uw volk is mijn volk en uw God is mijn God’.

,,Voor mij is dat een verhaal van trouw. Dat je er voor iemand bent. Het is ook een fascinerend verhaal, dat van Ruth. Een moabitische vrouw die op de vlucht is, alles achterlaat en dan Boaz treft die zich over haar ontfermt. Ook in onze tijd zijn er miljoenen mensen op de vlucht die in een ander land aankomen – waar ze niemand hebben. En als we naar de ontwikkelingen kijken wereldwijd, zullen dat er alleen nog maar meer worden.”

Ook in onze tijd zijn er miljoenen mensen op de vlucht die in een ander land aankomen – waar ze niemand hebben

Het gevoel bij het verhaal van Ruth heeft ook te maken met de eigen thuissituatie, hoewel Bruintjes dat niet snel zo zal benoemen. ,,Ik denk dat het ook wel te maken heeft met de zorg voor Hiske. Al kun je niet zeggen dat je daar trouw in bent. Je bent verbonden met elkaar en daarom ben je er voor de ander. Zij net zo goed voor mij.”

Lees ook: Mijn Bijbelvers: Hoe een trouw- en rouwtekst een levensmotto werd voor Ulbe Tjallingii

Het echtpaar Bruintjes weet inmiddels van heel nabij hoe iemand die huis en haard heeft moeten verlaten, soms zomaar onderdak nodig heeft. ,,We hadden hier een Armeens gezin die het azc in Burgum uit moesten. Wij hebben toen een minderjarige zoon opgevangen en die – hij wil liever niet met zijn naam in de krant – heeft een jaar bij ons in huis gewoond. Op die manier kon hij zijn opleiding aan ROC Friese Poort afmaken.”

Wiedeweerga

Een studie kan mede bepalend zijn voor de rest van je levensloop. Bruintjes begon in 1978 aan een studie Kunstgeschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. ,,We hadden les van de bekende professor Henk van Os en bij het eerste college vroeg hij: ‘Wie van jullie heeft er een bijbel?’ Toen gingen er maar twee of drie vingers de lucht in. ‘Dan zou ik maar als de wiedeweerga er eentje kopen - al is het maar een kinderbijbel - en die verhalen gaan lezen’.”

Van Os wilde er mee zeggen dat wat er rond kunst en architectuur in de Middeleeuwen en latere tijdvakken als de Renaissance en de Verlichting gebeurde, je niet kon begrijpen zonder de invloed van Bijbel en christendom te kennen. ,,Ik weet nog dat ik ooit een expositie bezocht in de Hamburger Kunsthalle. Daar hing een werk over Tobias en de engel uit het Bijbelboek Tobit. Iemand dacht dat dit een landschapsschilderij was, maar dat kwam omdat diegene het Bijbelverhaal niet kende.”

Lees ook: Mijn Bijbelvers: Geworteld in de liefde van Christus

Thuis bij Bruintjes ademt het ook historie wat betreft oude bijbels. ,,We hebben een Statenbijbel uit 1730, een Keurbijbel. Die was van de overgrootvader van mijn vrouw. Hij was predikant in Den Haag. Eén keer per jaar, met Kerst, slaan we die Bijbel open en komt die in de kamer te liggen: het kerstverhaal lees ik dan voor. Het is wel even van tevoren oefenen, want het is gedrukt in gotisch schrift. Het is familietraditie die we voortzetten.”

Ik voel me nu meer thuis bij het gedachtegoed van de remonstranten en de doopsgezinden. Ik ben en blijf protestant, maar ik bezoek wel vaak andere kerken

De Keurbijbel kwam niet ongeschonden de eeuwen door. Een kleinzoon van de grootvader, die ,,niets meer met het geloof en de Bijbel” te maken wilde hebben knipte in de jaren dertig van de vorige eeuw hele stukken uit het erfstuk. ,,Die zijn er later weer in geplakt met sellotape.”

Het leven kent soms breuklijnen. Bruintjes, de zoon die luisterde naar de preken van Gereformeerde Bondsdominees, noemt zichzelf tegenwoordig vrijzinnig. ,,Ik voel me nu meer thuis bij het gedachtegoed van de remonstranten en de doopsgezinden. Ik ben en blijf protestant, maar ik bezoek wel vaak andere kerken, ook katholieke vieringen. In Rome, waar ik heb gestudeerd, bezocht ik vaak de mis in de Kerk der Friezen.”

Nog steeds zoekend

Hij kan dat gevoel van trouw blijven – ,,ondanks de twijfel die ik soms ook als gelovige wel heb” – het beste illustreren door een verhaal uit zijn familie. Een van de zonen van zijn grootvader kwam na de Tweede Wereldoorlog thuis. ,,Hij was gereformeerd-vrijmaakt geworden en vertelde dat hij ‘de enige ware kerk’ had gevonden. De echte reden was dat hij een jonge vrouw had getroffen die gereformeerd-vrijmaakt was en hij met haar wilde trouwen. Dan moest hij wel overgaan naar de GKV. Mijn opa bleef echter rustig en zei: ‘Dat is mooi voor jou dat je de ware kerk hebt gevonden, maar ik zoek nog steeds’. Zo is het ook met mijn geloof. Ik ben nog altijd zoekend. Vragend, ontdekkend.”

Lees ook: Mijn Bijbelvers: De psalmen lichten Ineke Kits uit Surhuisterveen op

Nieuwsgierig ook. De kunst en hoe die met Bijbelverhalen wordt verbonden kan Bruintjes raken. Hij heeft nauwe contacten met het Joods Historisch Museum in Amsterdam en kent zodoende veel mensen uit de Joodse wereld. Drie keer was hij in Israël, onder meer voor een bar mitswa van een Joodse neef.

,,In 2015 bezocht ik het Jüdisches Museum in Berlijn. Daar was de expositie Gehorsam van Saskia Boddeke en Peter Greenaway. Met daarin het centrale verhaal van Abraham die zijn zoon Izaäk offert omdat God dat van hem vraagt. Datzelfde verhaal staat ook in de Koran als het offer van Ismaël. Met tranen in de ogen verlieten mensen die indrukwekkende tentoonstelling.”

Eigenlijk gaat het verhaal van Ruth over vriendschap. Trouw zijn aan de ander. Op momenten dat het helemaal niet logisch is in het leven

Bruintjes vertelt hoe hij net weer een ontmoeting heeft gehad met een 31-jarige priester uit India die hij – bij toeval – vorig jaar trof op een terras in Groningen. ,,Hij is lid van de missionarissenorde van het Goddelijk Woord en stamt af van de Thomas-christenen, die in India in de eerste eeuw na Christus het evangelie verspreidden. Nu zijn we bevriend geraakt.”

Nog een keer komt hij terug bij Ruth. ,,Eigenlijk gaat het verhaal van Ruth over vriendschap. Trouw zijn aan de ander. Op momenten dat het helemaal niet logisch is in het leven. David en Jonathan die vrienden bleven, ondanks dat die vriendschap onder druk stond van buiten. Misschien zouden we dat wel meer moeten doen: ons open stellen voor die vriendschappen, voor dat onverwachte in het leven. Voor het onverwachte wat je toevalt in de Bijbel.”

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten