De liefde van Peter Karstkarel voor kunst en schrijven, met dank aan het ‘Friesch Dagblad’

Tientallen boeken schreef Peter Karstkarel, maar niet eerder zo’n persoonlijk werk als zijn jongste. In Wel aardig nou? blikt de kunsthistoricus terug op zijn leven en werk. Het Friesch Dagblad heeft hierin een opvallende rol.

Rianne Kramer

Geplaatst: 22 februari 2021 om 18:00

Kunsthistoricus Peter Karstkarel verzamelde heel wat kunst, waaronder het schilderij Tichelwerk van Dronryp van Willem Althuis linksonder en de waaier van Catrinus Spinder.   FOTO: MARCHJE ANDRINGA
0%

In 26 losse verhalen schrijft Peter Karstkarel (Sneek, 1945) over zijn buitenlandse kunstreizen, de vele ontmoetingen die hij had met Friese kunstenaars, de concerten op bijzondere plekken die hij met UniConsort organiseerde én de artikelen die hij schreef voor het Friesch Dagblad. Van 1970 tot 1983 was hij kunstrecensent voor deze krant.

Karstkarel groeide uit tot een groot kenner van de Friese kunstwereld en initiator van tal van kunst- en cultuurevenementen in Fryslân, waarvoor hij in 2001 de Zilveren Anjer kreeg. Daarnaast werd hij een recensent die reputaties van kunstenaars kon maken en breken. Zijn eerste stappen op het journalistieke pad zette hij bij het Sneeker Nieuwsblad en vanaf 1970 bij het Friesch Dagblad.

,,Via Douwe de Vries kon ik als kunstrecensent aan de slag. Hij was een studiegenoot van me bij de docentenopleiding Nederlands én was stadsredacteur bij de krant.” Karstkarel wilde heel graag beter leren schrijven. ,,Met dat doel was ik de opleiding Nederlands ook begonnen.”

Zwaar onder de indruk

Een van zijn eerste recensies betrof een expositie van Tsjechische grafici in de Leeuwarder Prinsentuin. ,,Destijds spectaculair: kunst van achter het IJzeren Gordijn. Jiri Kolar was een van hen. Ik weet nog dat ik zwaar onder de indruk was van zijn werk. Toen nog een beginner, later een internationaal vrij bekende kunstenaar.”

Lees ook: Dwars door Winter: Onderweg naar zee legt kunstenaar Hilda van der Veen alles af

In dat eerste jaar schreef Karstkarel ook over kunstschilder Ruurd Wiersma. Toen nog onbekend. Hij had - na het ongelukje met zijn kachel - net zijn wandschilderingen van de vier seizoenen klaar. Karstkarel was onder de indruk van zijn naïeve stijl. ,,Ik mocht er een paginagroot artikel in de krant aan wijden.”

Hier heb ik het schrijven geleerd. Ik had er bovendien enorm veel vrijheid, kon tal van exposities bezoeken

Die eerste keren was hij een week bezig met het schrijven van een recensie. ,,Dan ging ik weer een tweede of derde keer naar een expositie toe.” Echtgenote Klaske, die ook vaak met hem meeging, tikte zijn uitgewerkte notities op typemachine uit. Het Friesch Dagblad heeft hem gevormd als schrijver, zegt Karstkarel. ,,Hier heb ik het schrijven geleerd. Ik had er bovendien enorm veel vrijheid, kon tal van exposities bezoeken – ook buiten de provincie – waardoor ik ook kunstzinnig flink ben gevoed.”

Verzameling

Karstkarel vertelt het in zijn woonkamer in Leeuwarden, waar hij omringd wordt door kunstwerken die in zijn boek voorbijkomen. Zoals het blik met voetbalveld en fruitbomen dat Ruurd Wiersma voor hem beschilderde, het schilderijtje Tichelwerk van Dronryp dat Althuis hem schonk en twee van de vier waaiers die Catrinus Spinder maakte voor concerten van UniConsort. Een verzameldrift die ook bij het Friesch Dagblad begon. ,,De 25 gulden die ik per recensie kreeg zette ik steeds opzij. Zo konden we na een tijdje ons eerste kunstwerk kopen, een schilderijtje van de Leeuwarder kunstenaar Hans van der Horst.”

Leeuwarden ademde kunst. Heel anders dan nu. Friese kunstenaars hadden volop kansen om hier te exposeren

Het waren mooie jaren met tientallen galeries in Leeuwarden, blikt Karstkarel terug. ,,De stad ademde kunst. Heel anders dan nu. Friese kunstenaars hadden volop kansen om hier te exposeren.”

Klaske en hij stuitten eens op litho’s en houtsneden van M.C. Escher op een expositie in de Friese hoofdstad. ,,Voor een paar honderd gulden hadden we er eentje op de kop kunnen tikken. Maar het raakte ons niet”, zegt de kunsthistoricus terwijl hij zijn hand op zijn buik legt. ,,Kunst moesten we hier voelen, alleen dan kochten we iets.”

Lees ook: Fries Film Archief start met digitaliseren Fries audio-erfgoed en krijgt andere naam

Het mooiste verhaal dat hij voor het Friesch Dagblad schreef was dat over Gerrit Benner, een van de grootste Friese naoorlogse kunstenaars. Karstkarel maakte via zijn zoon een interviewafspraak in Amsterdam, de stad waar Benner inmiddels woonde omdat hij er meer mogelijkheden voor zijn carrière zag. ,,Toen we arriveerden was Benner er niet. Alleen zijn zoon: we moesten het maar met hem doen.”

Arrogante houding 

De arrogante houding van de zoon maakte dat Karstkarel en zijn vrouw opstapten. ,,Maar ondertussen had hij wel laten vallen dat zijn vader in Gaasterland zat, waar hij sinds kort weer een huisje had. Ik heb het adres opgeduikeld en we zijn bij hem langsgegaan. We werden hartelijk door hem ontvangen en zijn er daarna nog meermalen geweest. Maar als we hem belden en zijn zoon Henk nam op, legden we snel neer.”

Wel aardig nou? is een vreemde eend in Karstkarels oeuvre met boeken over monumenten, architectuur en beeldende kunst. ,,Het eerste dat zo persoonlijk is.” Het is het gevolg van zijn ,,zwampartijen” tijdens de tweewekelijkse uitjes met zijn kunstminnende vriendengroep. ,,Ik dis dan regelmatig anekdotes op. ‘Die moet je eens opschrijven’, werd steeds vaker gezegd.”

Lees ook: Beschilderde ‘happy stones’, een blij en positief gevoel voor iedereen

Karstkarel mag dan 75 jaar zijn en door copd met een broze gezondheid kampen, uitgeschreven is hij allerminst. Momenteel werkt hij aan een boek over honderd Friese topmonumenten door de eeuwen heen, van de middeleeuwen tot nu. ,,Maar daar moet de uitgever nog een klap op geven.”

N.a.v. ‘Wel aardig nou? Autobiografische schetsen’. Peter Karstkarel. Uitgeverij Bornmeer Noordboek, 22,50 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten