Verkiezingen: Als de Waddenzee zo waardevol is, maak hem dan drie keer zo groot

Als we in het weiland ten noorden van bijvoorbeeld Kloosterburen staan is de landschapspijn voelbaar. Met de toet in de wind zien we lege akkers, een hoge dijk en is de Waddenzee dichtbij maar ook zo ver weg, want onzichtbaar. De scheiding tussen land en zee kan niet duidelijker.

Rob Roggema

Geplaatst: 03 februari 2021 om 19:00

Luchtfoto van de Boschplaat op Terschelling, waar de elementen vrij spel hebben.   FOTO’S: SHUTTERSTOCK
0%

In dit landschap is twee derde van de biodiversiteit verloren gegaan. In vijftig jaar tijd zijn de weidevogels bijna verdwenen, want die hadden immers geen stemrecht, en is elke akker ontwaterd, verzilt en gedaald. De dijk is hoger geworden en de zee uit beeld geraakt.

Het feest ter gelegenheid van de afsluiting van de Zuiderzee, enkele jaren geleden, ligt nog vers in het geheugen. Maar als we goed kijken is die dijk, samen met de andere werken op Deltahoogte, niet alleen de bescherming van het land, maar is tegelijk een bedijkt binnenmeer ontstaan. De Waddenzee, Werelderfgoed nota bene, is gedwongen in een keurslijf van menselijk nut en rede.

Lees ook: Opinie: Aanpassen aan klimaatverandering of verzuipen?

Wat zou de natuur hiervan vinden? Ik denk dat te weten, want keurslijven zijn in het algemeen niet goed voor natuurontwikkeling. Die kan immers door zelfregulatie een divers, veilig en mooi landschap doen ontstaan. Beheersing door de mens leidt tot netto achteruitgang.

Wat willen we?

De vraag is wat we met de Waddenzee willen? Koesteren zoals die nu is, beschermen en in stand houden als het werelderfgoed, het dus op zijn plaats houden en begrenzen? Dit is een Waddenzee als reservaat. Of geven we haar de vrijheid terug, de veerkracht die ons mensen helpt om onverwachte veranderingen het hoofd te bieden.

 

Met het bedijken van de Waddenzee is de dynamiek verloren gegaan, met alle gevolgen voor het ecosysteem van dien

Is die prachtige plek straks omgeven door een uitgemergelde noordelijke kleischil, saai tot de einder, zonder vogelgeluid of natuur? En aan de noordkant verworden tot een dumpplek voor grote windturbines, die onze waterstofeconomie op gang moeten helpen, en andere zaken die vooral uit zicht moeten blijven?

Lees ook: Economie gaat te vaak boven Waddennatuur

Met het bedijken van de Waddenzee is de dynamiek verloren gegaan, met alle gevolgen voor het ecosysteem van dien. Bovendien is de ruimtelijke kwaliteit achteruit gehold. Immers, buiten het reservaat is er ruimte voor havens, windturbines, centrales, licht, geluid en straks vast ook zonnevelden.

Drie Waddenzeeën

Is er een alternatief? Kunnen we een echt nieuw perspectief schetsen, dat antwoorden geeft op de grote vraagstukken en onzekerheden van de nabije en verre toekomst? Van twee derde minder naar twee derde meer natuur, naar een uitbreiding van de Waddenzee? Die dan dus drie keer zo groot is als de huidige. Als we willen, dan kan dat.

 Het nieuwe kabinet zou de positie van de Waddenzee fundamenteel moeten heroverwegen en de blik moeten verschuiven van behoud naar uitbreiding, minder defensief, maar progressief. Als dit gebied echt zo waardevol is dan zouden we er immers meer van moeten maken, in plaats van tegen heug en meug het bestaande proberen te bestendigen?

Ik stel voor dat het nieuwe kabinet drie Waddenzeeën gaat koesteren: een noordelijke, een centrale en een zuidelijke.

1. De noordelijke Waddenzee bestaat uit voorland, ten noorden van de eilanden, waar grootschalige versies van zandmotoren en Markerwadden worden gepland en waar de natuur de kracht mag uitoefenen om een nieuw natuurgebied te zelf-reguleren, dat zandbanken, eilanden, wetlands, geulen en prielen oplevert, en door zijn veerkracht grote bescherming biedt voor mogelijke zeespiegelstijging en noordwesterstormen.

2. De huidige Waddenzee wordt een binnenzee, met een rustige dynamiek, waar sedimentatie gestaag kan plaatsvinden, zand en modder wordt aangevoerd en slikken en platen vormt waar trekvogels foerageren en vissen paaien. Een mooi en rustig landschap, waar de ruige zee tot kalmte wordt gemaand.

3. De zuidelijke Waddenzee krijgt ruimte op het oude land, achter de huidige dijk. Zeewater wordt weer toegelaten en vormt nieuwe brakke, zilte en zoete ecologieën, laat het land meegroeien met de zeespiegel en voedt de voedselproductie met nieuwe omstandigheden. Hier kunnen kreeftenboerderijen floreren, zilte teelten maken van de verzilting een kans en de steur, paling en zalm kunnen weer migreren van zee naar land en omgekeerd. Het plan ‘Moeder Zernike’, een voorstel voor een lange termijn adaptief noord-Gronings landschap dat in het kader van de Climate Adaptation Summit is gemaakt, laat zien dat onze boeren op deze manier twee keer zo veel geld kunnen verdienen op 40 procent van het huidige productieve land. Bovendien laat het zien dat een omkering van ecologische achteruitgang naar groei mogelijk is in de 60 procent van het land dat plotseling vrijgespeeld wordt als dynamisch wetland, een wadlandschap zeg maar.

Zo wordt de Waddenzee drie keer zo groot, en geven we, eindelijk, de twee derde biodiversiteit weer terug die we van onze omgeving hebben afgenomen. Het plan voor ‘Moeder Zernike’ toont aan dat dat kan, maar ook dat er baanbrekende ruimtelijke ordening voor nodig is. Daar zou het nieuwe kabinet op kunnen, en moeten, sturen.

Een Waddendijk op Delta-hoogte schermt de Waddenzee af. Foto: Shutterstock

Innovatieve denkers

Geef opdracht aan de meest innovatieve denkers over ecologie, kustbeheer, landbouw, en ruimte om met een plan te komen dat samen met de mensen in het gebied wordt gemaakt en een perspectief biedt voor de mensen die er nu wonen, leven, werken en boeren.

Wees niet bang, kabinet, maar wees stoer, dat verdient de Waddenzee want die is gebaat bij een robuustheid die de weerbarstige omstandigheden in zijn voordeel kan ombuigen. Geef ruimte, en installeer een ‘gezant ruimtelijk perspectief’ als nieuwe portefeuille binnen de Waddenacademie, opdat het belang van de schoonheid van de drie Waddenzeeën wordt behartigd en geen optelsom verwordt van deelbelangen.

 

Heb vertrouwen op de natuurlijke kracht van de zee, ecologie en het ongrijpbare samenspel van water, weer, zand en wind

Begin dan met drie experimenten, in elke Waddenzee eentje, waar het ontwerp, de interventie en de dynamiek gevolgd wordt, en zo nodig kan worden aangepast aan nieuwe omstandigheden of de bevindingen. Een verse zandbank ten noorden van Terschelling, een getijdenvlakte in de westelijke Waddenzee, en een klein gaatje in de noordelijke zeedijk ten noorden van Kloosterburen. Test dit, herontwerp het en schaal vervolgens op.

En, kabinet, durf te kiezen voor de veerkracht van de Wadden zelf en heb vertrouwen in de natuurlijke kracht van de zee, de ecologie en het ongrijpbare samenspel van water, weer, zand en wind.

Dr. Rob Roggema is landschapsarchitect, adviseur adaptieve ruimtelijke planning en eigenaar/directeur van Cittaideale en lector Ruimtelijke transformaties aan de Hanzehogeschool Groningen

Dit artikel maakt deel uit van een serie in aanloop naar het Noordelijk Lijsttrekkersdebat en is mede op initiatief van de Waddenacademie tot stand gekomen. Lees meer op www.frieschdagblad.nl/debat. Kijk daar op 8 februari om half vier ook rechtstreeks naar het Noordelijk Lijsttrekkersdebat

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten