Paus Franciscus gunt Duitse alleskunner Hildegard von Bingen een plekje op de feestkalender

Paus Franciscus maakte afgelopen dinsdag bekend dat Hildegard von Bingen een eigen herdenkingsdag in de wereldwijde liturgische kalender van de Rooms- Katholieke Kerk verdient. Wie was deze middeleeuwse?

Jan Auke Brink

Geplaatst: 04 februari 2021 om 14:00

Miniatuur van Hildegard von Bingen die een visioen krijgt.   BEELD: WIKIMEDIA COMMONS
0%

Voortaan geldt 17 september, de sterfdag van Hildegard von Bingen (1098-1179), als een ‘niet-verplichte dag van herdenking’ voor de middeleeuwse kloosterzuster, abdis, arts en componist.

In Duitstalige landen is er al lang aandacht voor Hildegard. In Nederland beijvert met name neerlandicus en sociaal wetenschapper Hans Wilbrink zich voor de populariteit van deze vertegenwoordiger van de Duitse middeleeuwse mystiek. Hij promoveerde op het leven en werk van Hildegard van Bingen en Hadewijch van Brabant en vorig jaar verscheen de door Wilbrink geïnitieerde bundel Zicht op Hildegard, met de ambitie al haar aspecten te belichten.

Een veelzijdig fenomeen

Wilbrink omschrijft Hildegard als een veelzijdig fenomeen: ze is een alleskunner. Eeuwen na haar dood lezen, vertalen en bestuderen we nog haar theologische geschriften, we luisteren nog naar uitvoeringen van haar muziek en we varen nog op haar grote kennis van natuur en kruiden, schrijft hij. ‘Hoe kan dat? Wat is er zo bijzonder aan haar en haar werk?’, vraagt hij zich in de inleiding van de bundel af.

Ze wist precies wat ze wilde en heeft met de mannelijke machthebbers van haar tijd in kerk en samenleving as gelijke gecommuniceerd

In 2012 werd Hildegard door Paus Benedictus XVI heilig verklaard, bovendien werd haar in datzelfde jaar als eerste Duitse de eretitel van ‘kerklerares’ verleend. Zuster Philippa Rath, als benedictes verbonden aan de Abdei Sint-Hildegard in het Duitse Eibingen, was betrokken bij die heiligverklaring. In de bundel schetst zij Hildegard als sterke en zelfbewuste vrouw: ‘Ze wist precies wat ze wilde en heeft met de mannelijke machthebbers van haar tijd in kerk en samenleving as gelijke gecommuniceerd. Ze was abdis van twee kloosters, bekleedde dus een geestelijke leidersfunctie en had ook kijk op politieke en economische verhoudingen.’

Op zoek naar God

Daarmee kan Hildegard volgens Rath ook nu nog een voorbeeld zijn voor vrouwen die zich inzetten voor een gelijkwaardige positie in de kerk. Maar bovenal helpt Hildegard mensen om God te vinden, meent de zuster.

Jaarlijks komen bij de Abdei Sint-Hildegard duizenden pelgrims. ‘Zij zijn allemaal ergens naar op zoek: naar zichzelf, naar de zin van het leven, naar goede manieren om te leven, naar dragende normen en waarden; maar uiteindelijk, en daar ben ik van overtuigd, zoeken zij God.’

Lees ook: ‘Gebed is de weg naar de oecumene’

Deze mensen vinden vaak een ingang door de muziek of de natuur- en geneeskunde van Hildegard, aldus zuster Rath. ‘Op een bepaald moment gaan zij dan verder en dieper zoeken om uiteindelijk via de schepping bij de Schepper zelf terecht te komen.’

Wat zij met al haar zintuigen ervoer als visionair, als komend van God, via het Levende Licht, vormde de spirituele kern van haar oeuvre

Hildegard werd aan het einde van de elfde eeuw geboren in de buurt van de kathedraalstad Mainz. Haar ouders behoorden tot de bemiddelden van het dorp, en ze waren in staat al hun tien kinderen een gedegen opleiding te bieden, waarbij Hildegard les kreeg van een gouvernante. Ze ging vervolgens het klooster in, waarmee de eerste veertig jaren van haar leven in het teken stonden van opvoeding, studie, zelfontplooiing en contemplatie.

Lees ook: In Worms kwam Luthers zaak in de spotlights van het wereldtoneel

Als kind had ze al visioenen: ze zag, hoorde en rook meer dan anderen, schreef ze later. Op haar 42e vond een belangrijke ommekeer plaats: ze hoorde een goddelijke stem, die haar opdroeg te gaan schrijven.

Vanaf dat moment werkte ze aan haar drie grote visioenenboeken, een allegorisch muziekstuk, twee medische boeken, meer dan driehonderd brieven, de tekst en de muziek van 77 liederen en een aantal biografieën en traktaten. Wilbrink: ‘Wat zij met al haar zintuigen ervoer als visionair, als komend van God, via het Levende Licht, vormde de spirituele kern van haar omvangrijke oeuvre.’

Meesterwerk

Theoloog en musicus Hanna Rijken noemt Hildegard een van de toonaangevende componisten uit de middeleeuwen, en bestempelt haar Symphonia Harmoniae Caelestium Revelationum als een meesterwerk binnen de West-Europese muziekgeschiedenis.

In de muziek van Hildegard met uitroepen, versieringen, stembuigingen, vertragingen en versnellingen lijkt het alsof we samen één adem, één stem worden

Met het vrouwenschola van het Vocaal Theologen Ensemble zingt Rijken jaarlijks meerdere keren muziek van Hildegard. ,,Het voelt alsof hemel en aarde samenkomen. Het dirigeren van de muziek is ook bijzonder. De muziek stroomt en heeft een samenbindende kracht. De afzonderlijke stemmen voegen zich samen tot één klank. Dat is, als het goed is, altijd het geval als je samen zingt, maar in de muziek van Hildegard met uitroepen, versieringen, stembuigingen, vertragingen en versnellingen lijkt het alsof we samen één adem, één stem worden.”

Zicht op Hildegard. Leven, visioenen, geneeskunst, muziek. Hans Wilbrink (red.) Berne Media. 24,95 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten