Haute bordure: Borduren in de achttiende eeuw een vrouwending? ,,Dat is een hardnekkig misverstand”

Het Fries Museum opent na de lockdown met Haute Bordure. Het Friesch Dagblad blikt vooruit naar de expositie met ruim 150 kledingstukken met borduurwerk vanaf de zeventiende eeuw. Vandaag: de mannenvesten.

Rianne Kramer

Geplaatst: 15 maart 2021 om 17:00

Twee mannenvesten uit de achttiende eeuw, gemaakt door professionele, mannelijke borduurders.   FOTO’S: ERIK EN PETRA HESMERG
0%

Ze staan te pronken in de eerste zaal van de grote tentoonstelling: vijf achttiende-eeuwse mannenvesten met fijnzinnig borduurwerk rond kraag, knopen en zakken. Het Fries Museum maakt hiermee bij binnenkomst meteen korte metten met het beeld dat borduren een vrouwenbolwerk zou zijn.

,,Dat is een hardnekkig misverstand. Deze vesten zijn allemaal gemaakt door mannen en voor mannen”, zegt Eveline Holsappel, conservator bij het Fries Museum. ,,Stuk voor stuk professionele borduurders en die waren praktisch allemaal man. Het is dus niet zo dat de echtgenotes van de dragers ze maakten, zoals vaak gedacht wordt.”

Hot item

Met name aan het eind van de achttiende eeuw was het zijden mannenvest met borduursels een hot item voor de rijke, welgestelde Europeaanse heer. Het was onderdeel van het mannenkostuum dat bestond uit een jas, vest en kniebroek. Een man had meerdere vesten en wie zich dat kon permitteren liet die maken bij een borduuratelier.

 

Wij associëren glimmers en glitters met vrouwelijkheid, maar in die tijd was de perceptie van typische vrouwen- en mannenkleding heel anders

Liefst in Parijs, de Franse hoofdstad liep immers voorop in de mode van Europa. Soms waren ze luxueus, met naast borduurwerk, kralen en pailletten die glinsterden bij kaarslicht. ,,Ja, ook bij mannen. Juíst bij mannen”, glimlacht Holsappel. ,,Het gebruik van pailletten was heel populair. Wij associëren glimmers en glitters vandaag de dag met vrouwelijkheid, maar in die tijd was de perceptie van typische vrouwen- en mannenkleding heel anders.”

Lees ook: Haute Bordure: Subtiele luxe bij de bruiloft van prinses Beatrix en prins Claus in 1966

Bloemen

Het zijn voornamelijk bloemen die het Nederlandse mannenvest sieren. Deze prijkten op de goed zichtbare delen zoals kraag, zakken en knopen. In trek waren ook de zogenoemde strooibloemen: kleine bloemmotieven die over de hele stof verdeeld zijn. Van diepgaande symboliek hierover is niets bekend.

,,We gaan ervan uit dat het borduurwerk een manier was om je als man te onderscheiden. Samen met de luxueuze materialen liet je ermee zien hoe goed je het had”, zegt Holsappel. In andere landen duiken op de vesten ook dieren, luchtballonnen en soms heel verhalende motieven op. ,,Nederland was in dat opzicht niet zo uitbundig.”

Lees ook: Haute Bordure: De sociale borduurmachine van Floor Nijdeken met medicijnwerking

De handwerkers borduurden de bloemmotieven op grote zijden lappen. Die werden vervolgens naar Nederland geëxporteerd, waar kleermakers er vesten of kostuums van maakten. ,,Een beetje het one size fits all-principe”, zegt Holsappel. ,,De patroondelen met borduurwerk werden uitgeknipt en op het voorpand van een vest gezet. Dat was van zijde, het achterpand - uit zicht - was van goedkoper linnen.”

 

Zo’n lap die nog intact is, is zeer bijzonder. Museum Rotterdam is het enige museum in Nederland dat er een in bezit heeft

Een nog in tact zijnde lap, in bruikleen gegeven door Museum Rotterdam, is ook op de expositie te bezichtigen. Aan de zijkant zijn kleine geborduurde rondjes te zien. ,,Die waren voor de vestknopen. Ze werden uitgeknipt en vervolgens zorgvuldig op de knopen genaaid.” De lap is tamelijk uniek. ,,Als je kijkt naar het aantal vesten dat bewaard is gebleven kun je ervan uitgaan dat mannen er meerdere bezaten, die ze afwisselden onder hun kostuum. Maar zo’n lap die nog intact is, is zeer bijzonder. Museum Rotterdam is het enige museum in Nederland dat er een in bezit heeft.”

Diep ontzag

Het borduurwerk afkomstig uit de professionele Parijse ateliers is van een hoog niveau en vaak niet te vergelijken met dat wat vrouwen in die tijd voor hun plezier maakten. ,,Het was echt een vak waarvoor veel vakmanschap nodig was.”

 

Ik kan je zeggen: een mensenleven is bijna te kort om dit niveau te bereiken. Ik heb diep ontzag gekregen voor de makers

Holsappel kan het weten. Als samenstelster van Haute Bordure nam ze borduurlessen, om zo gevoel bij het maakproces te krijgen. ,,Ik kan je zeggen: een mensenleven is bijna te kort om dit niveau te bereiken. Ik heb diep ontzag gekregen voor de makers.”

Lees ook: Haute Bordure: Mozaïekjurk met een modern liefdesverhaal

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten