Analyse verkiezingsuitslag Fryslân: Forum voor Democratie boekt grootste winst, en dan vooral in de dorpen

Forum voor Democratie is in Fryslân de grote winnaar van de verkiezingen. De partij groeit van 1,8 naar 7,3 procent (+5,5), een opvallend grotere stijging dan landelijk gemiddeld (+3,2). De stijging is het grootst in plattelandsgemeenten waar het CDA juist veel verlies leed, zoals Achtkarspelen (+7,7; met bijna 10 procent van de stemmen), Dantumadiel (+7,4) en Noardeast-Fryslân (+6,9 procent).

Jan Ybema

Geplaatst: 18 maart 2021 om 14:38

De VVD is voor het eerst bij Tweede Kamerverkiezingen de grootste partij geworden in Fryslân. De liberalen kwamen uit op 17,1 procent.   FOTO: ANP
0%

Baudet en de zijnen is er in meer verstedelijkte gemeenten als Leeuwarden, Harlingen en Heerenveen, en nog minder op de Waddeneilanden. De op het eerste gezicht elitair ogende partijleider weet dus juist op het platteland veel nieuwe kiezers aan te spreken. 

De VVD is voor het eerst bij Tweede Kamerverkiezingen de grootste partij geworden in Fryslân. De liberalen kwamen uit op 17,1 procent (+0,1), ruim vóór het CDA met 14,6 procent (-4,3). De VVD was in 2017 al de grootste op de Waddeneilanden, Leeuwarden, Harlingen en in de zuidoosthoek, maar veroverde woensdag ook geheel westelijk Fryslân ten koste van het CDA. Overigens haalde de VVD in 2012 meer stemmen dan ditmaal (19,9 procent), maar toen was de PvdA fors groter. 

De christendemocraten leden zware verliezen in de provincie. Met een daling van 4,3 procent, deed het CDA het hier slechter dan landelijk gemiddeld (-2,9 procentpunt). De partij scoorde maar iets boven het historische dieptepunt van 2012. Alleen in de noordoosthoek bleef het CDA het grootst, terwijl daar tegelijk het meest werd ingeleverd. In Noardeast-Fryslân (-7,0 procentpunt), Dantumadiel (-6,8), Achtkarspelen (-6,1) en Tytsjerksteradiel (-5,8) kwamen de christendemocraten uit op 18 tot 22 procent van de stemmen, vergelijkbaar met het historische dieptepunt van 2012. Ook in Súdwest-Fryslân en Waadhoeke eindigde het CDA meer dan 5 procentpunten in de min. 

Het is D66 voor het eerst in haar historie gelukt om bij Tweede Kamerverkiezingen ergens in Fryslân de grootste partij te worden. Al vroeg op de avond gebeurde dat op Schiermonnikoog en uiteindelijk wonnen de progressief-liberalen ook de gemeente Leeuwarden (16,0 procent), waar ze ternauwernood de VVD passeerden. De meest stedelijke gemeente van Fryslân sluit wat dat betreft aan bij het beeld van andere grotere steden als Groningen, Zwolle, Utrecht en Amsterdam, waar D66 ook de grootste werd. Provinciebreed lag de winst van 2,3 procentpunt (naar 12 procent) iets onder het landelijk gemiddelde van 2,7. Het is overigens niet het beste resultaat ooit voor D66 in Fryslân: in 1994 kwamen ze op 12,5 procent. 

Lees ook: Verkiezingen 2021: Inwoners De Westereen stemmen weloverwogen én rebels voor nieuwe Tweede Kamer

Net zo veel als D66 won in Fryslân de BoerBurgerBeweging (BBB), die voor het eerst meedeed. Met gemiddeld 2,3 procent kreeg BBB hier flink meer stemmen dan landelijk gemiddeld (1,0 procent). Op Ameland kwam de partij op 5 procent, en in Ooststellingwerf, Opsterland, Noardeast-Fryslân (thuisbasis van Femke Wiersma uit Holwerd op plek 2), De Fryske Marren, Weststellingwerf en Waadhoeke was dat 3 procent of meer. Het verbaast niet dat de beweging in stedelijke gemeenten als Harlingen en Leeuwarden veel minder stemmen trok. 

Waar de PVV landelijk 2 procentpunt verloor, ging de partij van Wilders in Fryslân amper achteruit (-0,4). Daardoor is de PVV nu provinciaal net zo groot als landelijk gemiddeld. In het noordoosten van de provincie wist de partij zelfs wat te winnen. In Achtkarspelen (17,2 procent) en Dantumadiel (15,0) eindigde de PVV niet ver achter het CDA en ook in Harlingen werd ze de tweede partij. 

Grote verliezers

Samen met het CDA zijn GroenLinks en de SP de grote verliezers van de verkiezingen, ook in Fryslân. GroenLinks, met geen enkele Fries op de lijst, verliest nog iets meer dan landelijk en halveert van 8,4 naar 3,9 procent en keert daarmee terug naar de tamelijk geringe omvang die de partij hier doorgaans heeft. GroenLinks staat traditiegetrouw relatief sterk in Leeuwarden, waar de partij in 2017 nog de derde grootste werd. Nu duikelt ze in de hoofdstad naar de achtste positie. 

De SP verloor in Fryslân -4,1 procentpunt (landelijk -3,1) en komt op 7,0 procent (landelijk 6,0). Daarmee zakken de socialisten hier van de vierde naar de zevende positie, nog achter FvD. De daling is het sterkst in Dantumadiel en Achtkarspelen.  

Wat beter dan landelijk was het niettemin teleurstellende resultaat voor de PvdA. Bleven de sociaaldemocraten gemiddeld over heel Nederland gelijk, in Fryslân zat er een klein plusje in (+0,5 procentpunt). De grootste groei was er in Súdwest-Fryslân (van 7,2 naar 9,0 procent), wellicht door een Habtamu-de-Hoop-effect van de nummer 9, uit Easterein. Ook in Waadhoeke en Harlingen deed de partij het relatief goed. 

De ChristenUnie blijft in lijn met het landelijke beeld nagenoeg stabiel in Fryslân (op 5,0 procent), met de hoogste scores in Dantumadiel, Achtkarspelen en Smallingerland. Ook de SGP handhaaft zich op hetzelfde niveau, met traditioneel het beste resultaat in Dantumadiel (5,3 procent). 

Overal in Fryslân kan de Partij voor de Dieren kleine plusjes bijschrijven. In Leeuwarden en op Vlieland komt de partij op ruim 5 procent uit. Provinciebreed komt de partij dicht in de buurt van GroenLinks. 50PLUS gaat meer dan door de helft en komt in de meeste Friese gemeenten uit op minder dan 1 procent.  

Lees ook: Verkiezingen 2021: Zo konden blinden en slechtzienden hun stem uitbrengen voor de verkiezingen in Heerenveen

Wat meer steun (1,5 procent in Fryslân, tegen 2,3 landelijk) is er voor de nieuwe pan-Europese partij Volt, vooral in stedelijker gebieden en op de Wadden. Op Schiermonnikoog kwam Volt op 4,4 procent, op Vlieland was dat 3,0 procent. Leeuwarden scoorde 2,6 procent, maar verder bleef de partij overal onder de 2 procent. 

Nog wat populairder in Fryslân is JA21, met 2,0 procent van de stemmen, die over de hele provincie tamelijk gelijkmatig verdeeld zijn. Uitschieters waren er op Ameland (3,6 procent) en Vlieland (3,2).  

Splinterpartijen als DENK en BIJ1 slaan nergens in Fryslân een deuk in een pakje boter, al valt DENK op in Heerenveen met 0,9 procent en BIJ1 met 1,5 procent op Schiermonnikoog.  

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Opinie: Het gezicht van eenzame ouderen

Opinie

Er zijn in coronatijd weinig activiteiten voor ouderen. En daarmee schiet aandacht voor eenzaamheid en ouderdomsziekten zoals alzheimer of dementie er ook bij in. Een provinciaal n...

11 uur geleden

Lees meer

Thecla Bodewes weet het tij te keren

Economie

Scheepsbouwer Thecla Bodewes (TB) Shipyards heeft vorig jaar bijna zes ton winst gemaakt. In 2019 was nog een reorganisatie noodzakelijk, toen het bedrijf ruim twee miljoen euro ve...

20 uur geleden

Lees meer

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten