Hein Stufkens is soms gebroken, maar voelt zich gedragen door de liefde

Hein Stufkens (1947) is bekend als schrijver/dichter, filosoof en leraar. Onlangs verscheen van hem de dichtbundel Gebroken brein. Een persoonlijk boek over zijn vrouw Brigitte, die de ziekte van Alzheimer heeft sinds 2018.

Lodewijk Born

Geplaatst: 21 maart 2021 om 07:00

Hein Stufkens: ,,We zijn omringd door een schare van lieve vriendinnen en enkele familieleden die de zorg mee komen dragen. Zonder dat zou ik het niet redden”.   FOTO: JOSEPHINE HEINEMANS
0%

Het is een dichtbundel over verlies, loslaten en troost. En voor Stufkens, die filosofie studeerde aan Universiteit van Utrecht en daarna langdurig werkte in onderwijs en groepswerk, is het een boek geworden waarmee hij een nieuw pad betreedt. Omdat het een dichtbundel is die heel dicht bij zijn eigen ziel komt. En laat zien wat het ziek zijn van zijn vrouw met hem deed.

In Vlaanderen en in Nederland geniet Stufkens bekendheid door zijn filosofische boeken, zijn gedichten- en liederenbundels. Ook werkte hij regelmatig mee aan levensbeschouwelijke programma’s voor televisie en radio onder meer over Carl Jung, gnosis en mystiek. Samen met zijn echtgenote Brigitte (1959) gaf hij jarenlang cursussen, workshops en trainingen, vanuit hun bezinningscentrum La Cordelle in Cadzand (Zeeland).

Hoe kwam u er toe om deze dichtbundel uit te brengen?

,,Schrijven is voor mij altijd al een manier geweest om mijn gedachten en gevoelens te ordenen. Je zou ook kunnen zeggen: om enige greep te krijgen op de chaos. En toen deze ziekte zich bij mijn vrouw manifesteerde was bij mij, zeker in het begin, echt wel sprake van een soort paniek. Door woorden te geven aan wat er in mijzelf en in ons leven gebeurde kon ik de paniek trotseren en de chaos tot leefbare proporties terugbrengen. Doordat je schrijft orden je ook. Misschien ken je dat wel in zijn simpelste vorm, bijvoorbeeld als je ’s nachts wakker ligt van alles waar je aan moet denken of wat je nog moet doen. Even op een briefje schrijven en je slaapt rustig in!”

Hoe merkte u dat uw vrouw alzheimer had?

,,In het begin door kleine dingen. Zoals dat ze een hek dicht deed maar zichzelf aan de verkeerde kant insloot. Of niet meer wist hoe ze een rotonde moest nemen met de auto. Of naar een andere plaats reed dan waar we hadden afgesproken. Ze was dansdocente, en tot mijn schrik merkte ik dat ze links en rechts door elkaar begon te halen. Eén keer kwam ze huilend achter haar bureau vandaan, waar ze met de administratie van ons bezinningscentrum La Cordelle bezig was, en zei: ‘Ik kan niet meer rekenen’. Aanvankelijk hoopte ik nog dat het oververmoeidheid was of een kleine burn-out. Maar haar vader had ook een jonge vorm van Alzheimer, dus eigenlijk wist ik wel beter.”

Wat ik heel moeilijk vind is dat ik eigenlijk niet echt weet hoe Brigitte haar ziekte ervaart

U schrijft in een van de gedichten ‘Mijn lief verliest de greep op kleine dingen, maar des te meer hoor ik het zingen van haar ziel’. Dat was enkele maanden na de diagnose.

,,Ja, een mens is meer dan zijn brein, en verbale en rationele communicatie is maar een klein stukje van ons arsenaal aan contactmogelijkheden. In één van mijn gedichten uit de beginperiode schreef ik dan ook: ‘Je leidt me terug naar wie je was voordat je sprak of schreef of las.’ Onze communicatie op harts- of zielsniveau is eerder intenser geworden sinds de woorden zijn weggevallen.”

Een van uw gedichten heet Boze droom. Had u wel eens het gevoel dat u samen met uw vrouw in zo’n droom was beland?

,,Zeker. Dat gevoel komt eigenlijk nog steeds elke dag wel een keer langs. Als ik haar eten zit te geven omdat ze zelf niet meer weet hoe ze moet eten, of haar verschoon omdat ze niet meer naar het toilet gaat. Of als ik foto’s zie van die prachtige stralende vrouw die aan het dansen is, met wie ik cursussen leid, of met wie ik op vakantie op een terrasje zit of in een Franse kathedraal een kaars aansteek voor mensen die ziek zijn, het moeilijk hebben, dierbare overledenen… Soms is het echt niet te bevatten, hoe de natuur haar slopend werk doet. Moeder natuur? Ik schreef: ‘Loeder Natuur sloopt haar kind, meedogenloos, blind’.”

U schrijft ook dat u door haar ziekte uzelf beter hebt leren kennen door de ‘code oranje’ waarin u af en toe terecht komt. Op welke manier?

,,Ik heb gelukkig nooit gedacht dat ik een heilige ben. Maar toch wel graag een halve heilige dan. Die illusie ben ik nu ook kwijt. Het is best pittig om eigenlijk permanent gegijzeld te zijn door de ziekte van je vrouw, nauwelijks toe te komen aan dingen die je zelf ook nog zou willen doen, en je geduld regelmatig op de proef gesteld te zien. Vooral dat laatste is wel een grote oefening: geduld. Al is het maar bij zulke eenvoudige dingen als in en uit de auto stappen, schoenen aantrekken of douchen. Als ik soms merk dat mijn geduld opraakt loop ik een momentje de tuin in, of ga even piano spelen. ‘Code oranje’ noem ik dat.”

Ineens bent u mantelzorger. Hoe is dat voor u en hoe probeert u dat vorm te geven?

,,Nou ja, ineens… je groeit er natuurlijk langzaam in, stapje voor stapje. Ik vind mantelzorger in mijn geval een rotwoord. Ik ben geen mantelzorger. Ik ben een man die voor zijn geliefde zorgt en haar zoveel mogelijk nabij is op de weg die zij nu gaat. In een van de gedichten schreef ik: ‘Ik wil een mantel voor je zijn, geen mantelzorger.’ Dat woord klinkt zo zakelijk. Weet je dat er zelfs een beroep is tegenwoordig dat ‘mantelzorgmakelaar’ heet? Gelukkig heeft de onze het hart op de goede plaats. En je hebt ze hard nodig in de bureaucratische jungle waarin je terecht komt met deze ziekte.”

,,We zijn omringd door een schare van lieve vriendinnen en enkele familieleden die de zorg mee komen dragen. Zonder dat zou ik het niet redden. Zijn dat mantelzorgers? Het zijn gewoon mensen die veel van Brigitte en mij houden en met wie we gedurende vele jaren, toen Brigitte nog gezond was, een warme band hebben gekregen.”

Wat vindt u zelf het moeilijkst aan deze ziekte?

,,Wat ik heel moeilijk vind is dat ik eigenlijk niet echt weet hoe Brigitte haar ziekte ervaart. Doorgaans ziet ze er tevreden en blijmoedig uit. Maar hoe voel je je eigenlijk als je niet meer weet of je in je eigen huis bent, of als je meerdere keren per dag zegt: ‘Ik ben er niet.’ En dan is er natuurlijk ook de onzekerheid over wat er allemaal nog komt. Want je weet dat het alleen maar verder achteruit zal gaan. En ik weet ook niet of ik haar overleef natuurlijk. Daarom oefen ik om bij de dag te leven, hier en nu. Mijn zen-leraar zei vaak: ‘Oefen nu het nog vrijwillig kan’. Gelukkig heb ik dat gedaan. Elke dag dat we haar hier in huis met liefde kunnen omringen is er weer een…”

,,Het moeilijkste is misschien wel dat langzame rouwproces waarin ik terecht ben gekomen. Je ziet haar steeds verder verdwijnen, maar ze is er nog. Ondanks alle steun die ik ervaar is dat toch een eenzaam en verdrietig proces. Zelfs als een ander eens bij haar slaapt, zodat ik eens een goede nacht kan maken, mis ik haar als ik alleen in ons grote bed lig…”

Moeder natuur? Ik schreef: ‘Loeder Natuur sloopt haar kind, meedogenloos, blind’

Hoe gaat het nu met uw vrouw? Ik begrijp uit het gedicht Uit handen dat zij nu elders woont?

,,Ze woont nog steeds bij mij thuis. Het misverstand dat ze al elders is, in een zorginstelling, wordt inderdaad opgeroepen door het laatste gedicht in de bundel. Dat schreef ik in de voorbije herfst, toen het een tijdje heel zwaar was, en ik dacht dat we het niet meer thuis aan zouden kunnen. We hebben haar toen wel ingeschreven bij een zorginstelling, maar wat mij betreft mag ze daar op de wachtlijst blijven staan! En ik hoop dat dat tot het einde toe zo zal zijn.”

Wat hoopt u dat andere mensen hebben aan uw gedichten? Wat krijgt u voor reacties?

,,Ik krijg heel veel reacties van mensen die ontroerd zijn door de gedichten en die er ook troost en bemoediging in vinden. En dat hoopte ik ook. Want het was niet mijn bedoeling om anderen lastig te vallen met mijn gevoelens. Die kan ik ook wel gewoon met vrienden en vriendinnen delen. Ik hoopte dat mijn gedichten boven het persoonlijke uit zouden stijgen, en daardoor herkenning zouden bieden aan iedereen die met rouw en verlies te maken heeft. En dat blijkt tot mijn vreugde inderdaad het geval. Het stimuleert lezers ook om hun eigen verhaal met me te delen, meestal via de mail.”

Mensen kijken misschien naar u als iemand die veel boeken schreef over zingeving en levensvragen. Hoe woordeloos voelde u zich soms in deze afgelopen jaren?

,,Marinus van den Berg schrijft in zijn voorwoord: ‘dit zijn woorden die zeggen dat er geen woorden zijn.’ Dat is zo raak omschreven. Eigenlijk sta je sprakeloos, met stomheid geslagen. Als mensen me vragen hoe het gaat antwoord ik vaak: ‘Kan niet beter’. Dat is waar, maar het camoufleert natuurlijk hoe ik me echt voel. Dat zien misschien alleen die paar mensen die stil bij me zitten en mijn tranen durven zien, die in de nacht met mij waken en mij laten voelen dat ze me niet in de steek zullen laten, wat er ook gebeurt.”

‘Liefde heeft het laatste woord’, schrijft Marinus van den Berg in het voorwoord. Heeft u dat ook zo ervaren.

,,Dat ervaar ik elke dag. Juist ook op de momenten dat ik denk: dit trek ik niet meer. Juist dan moet ik contact maken met die onuitputtelijke bron van liefde, die in mij en in ieder van ons aanwezig is en die je helpt om tot het uiterste te gaan. Dan denk ik ook vaak aan die tekst van Paulus die ook voorin deze nieuwe bundel staat: ‘Nu echter blijven geloof, hoop en liefde, de grote drie, maar de grootste is de liefde.’

Gebroken brein. Dagboek van een demente dichter. Hein Stufkens. Berne Media. 14,95 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Opinie: Het gezicht van eenzame ouderen

Opinie

Er zijn in coronatijd weinig activiteiten voor ouderen. En daarmee schiet aandacht voor eenzaamheid en ouderdomsziekten zoals alzheimer of dementie er ook bij in. Een provinciaal n...

10 uur geleden

Lees meer

Thecla Bodewes weet het tij te keren

Economie

Scheepsbouwer Thecla Bodewes (TB) Shipyards heeft vorig jaar bijna zes ton winst gemaakt. In 2019 was nog een reorganisatie noodzakelijk, toen het bedrijf ruim twee miljoen euro ve...

19 uur geleden

Lees meer

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten