Pater Leo van Ulden: ‘God zeurt niet en zanikt niet, dat moeten wij ook niet doen’

Sinds de jaren negentig schrijft Leo van Ulden (79) columns in deze krant. Deze week verscheen een bundeling van die tweewekelijkse ‘zonnestralen uit de hemel’.

Jan Auke Brink

Geplaatst: 07 maart 2021 om 15:00

Pastoor Leo van Ulden ofm kwam na zijn priesterwijding in 1967 naar Fryslân, voor een stage van zes maanden. Uiteindelijk keerde hij pas in 2011 terug naar Leiden.   FOTO: PHIL NIJHUIS
0%

Hoewel hij geboren is in 1942, spelen herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog een grote rol in het leven van pater Leo van Ulden ofm. Ook in zijn columns komt de oorlog vaak terug. „Ik was drie jaar toen de oorlog afliep, maar ik heb een enorm geheugen dat teruggaat tot mijn tweede levensjaar. Ik herinner me nog dat ik voor mijn tweede verjaardag heerlijk ijs kreeg. Ik heb het daar later wel met mijn moeder over gehad, maar die kon zich daar niks bij voorstellen: heerlijk ijs in de oorlog? Toen ze er over nadacht kwam het verhaal weer terug. Ik ben in februari jarig, en ze had bekertjes buitengezet om sneeuw in op te vangen. Daar had ze wat suikerschilfers overheen gedaan. Ik smulde ervan.”

Hij groeide op in Leiden, in een katholiek gezin met negen kinderen. Ze woonden naast de Petruskerk, maar gingen er niet heel vaak naar toe. „Ik ben wel gedoopt en heb eerste communie gedaan, maar het leeglekken van de kerk begon al in de jaren vijftig. Ik herinner me dat mijn vader in het begin nog wel naar de stille mis ging. Mijn moeder had veel omgang met een verpleegster uit psychiatrisch centrum Huize Endegeest in Oegstgeest. Dat was een schat van een mens, maar wel een atheïst. Dat beïnvloedde het denken van mijn moeder. Ik zelf heb vanaf mijn kinderleven een Godsgevoel gehad. Dat is iets anders dan een Godsbewijs: het bewijs heb ik niet, maar ik voelde de aanwezigheid van God altijd al heel sterk.”

Blik van baby’s

Het bestaan van God ziet hij onder meer in de blik van baby’s. „Een pasgeboren kind heeft geen lege blik, maar kijkt je heel doordringend aan. Ik dacht dat dat kwam doordat het kind altijd in de schoot van de moeder ligt, waar het vrede en liefde ervaart.”

Dat kind keek mij even sereen aan als alle andere baby’s hadden gedaan. En de moeder glom ook. Toen moest ik wel even denken aan de stal van Bethlehem

Maar in zijn tijd als pastoor in Sneek moest hij op kraambezoek bij een vrouw die door verkrachting in verwachting was geraakt. Ze wilde eigenlijk een abortus,maar dat stelde ze steeds uit. Uiteindelijk was ze een paar weken te laat, waardoor het kind wel geboren moest worden. „Ik ging op kraambezoek in het Sint Antonius Ziekenhuis in Sneek. Daar zat ik wel een beetje mee, ik dacht: Gottegot, wat tref ik aan en wat moet ik zeggen? Maar dat kind keek mij even sereen aan als alle andere baby’s hadden gedaan. En de moeder glom ook. Toen moest ik wel even denken aan de stal van Bethlehem. Ik zag daar de aanwezigheid van God. Wij komen nog steeds van dezelfde tekentafel als Adam en Eva.”

Krachtige hand

Zijn broers en zussen hadden weinig op met de kerk; al snel was hij de enige van het gezin die naar de mis ging. Toen hij op zijn twaalfde thuis vertelde dat hij priester wilde worden, moest iedereen lachen. „Ik werd er ook mee getreiterd. Maar mijn moeder heeft me altijd gesteund; ze heeft met krachtige hand doorgezet dat ik die opleiding kon volgen. Ik bewonder het in haar dat ze niet hetzelfde geloof had, maar wel vond dat ik priester moest worden als ik me geroepen voelde.”

Lees ook: Biograaf Sandra Langereis: Erasmus was een moderne theoloog die tot kritisch Bijbellezen aanzette

Zo verruilde hij Leiden op zijn twaalfde voor de priesteropleiding in Venray. Op zijn achttiende werd Van Ulden lid van de orde van de franciscanen. Sindsdien voert hij de afkorting ofm achter zijn naam, dat staat voor Ordo Fratrum Minorum. „Franciscus van Assisi roept ons op te doen als Jezus. Dat betekent volgens mij dat je een meelevend lid van de gemeenschap moet zijn.”

We konden veel betekenen, want er was veel armoede. Dat werd in die tijd wel al iets beter, maar het leven was er nog niet best

Hij kwam meteen na zijn priesterwijding in 1967 in Fryslân terecht, bij de franciscaner paters in Drachten. „Ik zou daar een half jaar stage lopen. Onze opzet was in dat gebied aanwezig te zijn als kerk. Niet per se om zieltjes te winnen, maar om de mensen te steunen door het Woord voor te leven. We konden veel betekenen, want er was veel armoede. Dat werd in die tijd wel al iets beter, maar het leven was er nog niet best.”

Vaart niet gedempt

Hij was onder meer in Gorredijk actief, waar dat jaar een katholieke kerk was geopend. „Maar die kerk was niet het belangrijkste. We waren ook niet bezig met het oprichten van katholieke scholen of verenigingen. Onze intentie was met de mensen mee te leven en proberen goed te doen. Zo heb ik kunnen voorkomen dat de Opsterlandse Compagnonsvaart werd gedempt. Dat is een bijdrage aan de leefbaarheid.”

Lees ook: Zendingsechtpaar Frans (93) en Margiet (90) Schalkwijk begint aan derde leven in Brazilië

Na drie jaar werd de 28-jarige Van Ulden pastoor in Gorredijk, als jongste pastoor van Nederland. In 1982 ging hij naar Sneek waar hij 28,5 jaar pastoor was. Halverwege de jaren negentig werd hij gevraagd om columns te schrijven voor het Friesch Dagblad. Daarmee probeert hij een vrolijk optimisme uit te dragen: „Ik eindig altijd met een zonnestraal uit de hemel. Als kind vond ik de preken in de mis saai. Ik dacht vaak: zeg nou eens iets leuks. Ik heb me voorgenomen dat altijd te doen: God zeurt niet en zanikt niet, dat moeten wij als kerken ook niet doen.”

Ik ben er tamelijk rustig onder. Ik heb altijd gebeden: ‘Heer God, als U het welletjes vindt, dan roept u maar’

Van Ulden woont sinds zijn vertrek uit Sneek in 2011 weer in zijn geliefde Leiden, „op een bovenverdieping, in een soort van quarantaine, ik zie bijna niemand momenteel”. Hij denkt dat hij corona heeft gehad, want hij was onlangs behoorlijk verkouden met flinke naweeën zoals kortademigheid. Maar hij heeft zich niet laten testen. „Ik ben er tamelijk rustig onder. Ik heb altijd gebeden: ‘Heer God, als U het welletjes vindt, dan roept u maar’. Dat heeft me ook altijd kracht gegeven; ik heb nog nooit doden zonder hoop weggebracht.”

Kwetsbaarheid

De coronapandemie ziet hij als iets natuurlijks en onontkoombaars: „Ik ben behoorlijk thuis in de geschiedenis van Leiden. Je ziet dat eerder ziektes als cholera, tyfus en de Spaanse Griep ook veel levens eisten. Het valt altijd over de mensheid heen, maar de generatie van na de Tweede Wereldoorlog is dit soort zaken niet meer gewend. We worden nu weer herinnerd aan onze kwetsbaarheid.”

Lees ook: Mijn Bijbelvers: Voor Epie Kooistra is Psalm 121 het richtsnoer voor zijn leven met God

Gedurende de tweede helft van de twintigste eeuw zag hij het geloof naar de marges van de samenleving verdwijnen. Nu de kwetsbaarheid weer voelbaar is, verandert er iets in de samenleving, meent hij. „Ik woon nu naast de Hartebrugkerk, in hartje stad. Daar staan de deuren iedere dag open, en ik zie steeds meer jonge mensen naar binnen gaan, vooral studenten. Zij branden vaak een kaarsje bij het Mariabeeld. Ik kan het niet helemaal hard maken, maar ik heb het gevoel dat er iets aan het kantelen is.”

Tijdloze tijdmeters. Columns. L.M. van Ulden. Uitgeverij De Pinne. 15 euro. Te bestellen via publish.pinne.nl/vanulden

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Opinie: Het gezicht van eenzame ouderen

Opinie

Er zijn in coronatijd weinig activiteiten voor ouderen. En daarmee schiet aandacht voor eenzaamheid en ouderdomsziekten zoals alzheimer of dementie er ook bij in. Een provinciaal n...

10 uur geleden

Lees meer

Thecla Bodewes weet het tij te keren

Economie

Scheepsbouwer Thecla Bodewes (TB) Shipyards heeft vorig jaar bijna zes ton winst gemaakt. In 2019 was nog een reorganisatie noodzakelijk, toen het bedrijf ruim twee miljoen euro ve...

19 uur geleden

Lees meer

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten