Elke gemeente wil liefst groeien, maar vrijmoedigheid zal de kerk niet redden

Er is een aarzeling om in Nederland te spreken over numerieke groei van de kerk. Dat hangt volgens dr. Gert Noort samen met het feit van de krimp in de Nederlandse seculiere context. Maar zijn we niet te voorzichtig geworden om de groeivraag te durven stellen?

Lodewijk Born

Geplaatst: 20 april 2021 om 15:00

Een kerkdienst in een katholieke kerk met Pasen, vlakbij een dorp bij de Chinese hoofdstad Beijing.   FOTO: AFP
0%

Gert Noort is verbonden aan de Nederlandse Zendingsraad (NZR) en is bijzonder hoogleraar missiologie aan de Theologische Universiteit Kampen. In opdracht van de Protestantse Kerk en in samenwerking met de NZR verscheen het boek De wil tot vrijmoedigheid. Nadat dit onderwerp in 2018 op de landelijke PKN-synode werd besproken. Noort gaf daar een lezing. ‘Getallen regeren ons niet, maar we blijven wel hopen op groei. In de diepte en de breedte’, betoogt hij.

Verlangen naar kerkgroei dus - en dat is van alle tijden. Noort haalt Augustinus van Hippo (354-430) aan. Die schreef ooit in een brief aan zijn ambtsgenoot Hesychius te Solin (Kroatië) over de noodzaak het evangelie te prediken aan alle volken. Hoe zouden die immers tot geloof in Christus kunnen komen als zij daarover nooit hadden gehoord? ‘Daarom zond God volgens deze kerkvader boodschappers naar alle windstreken om over het evangelie te vertellen.’

Uitgesproken ideeën

Augustinus had volgens Noort over de missionaire taak van de kerk uitgesproken ideeën. ‘Anders dan de reformatoren was hij ervan overtuigd dat Jezus’ opdracht om tot aan de einden van de aarde te getuigen (Handelingen 1:8) niet alleen de apostelen zelf betrof, maar ook de kerk als geheel.’

Augustinus wees op de talloze stammen in Noord-Afrika aan wie het evangelie nog niet was verkondigd en op de volken buiten de grenzen van het Romeinse Rijk die nog nauwelijks weet hadden van, laat staan beïnvloed werden door het christelijk geloof.

Tegenwoordig, zeker de laatste decennia, staat de bezinning op de missionaire taken hoog op de kerkelijke agenda’s, zowel in Nederland als in andere Europese landen. En komt met regelmaat het woord ‘vrijmoedigheid’ aan de orde, aldus Noort.

Het is de uitzondering van groei die in Nederland de regel bevestigt. We zijn niet land als China

Die term, vrijmoedigheid, kwam in de klassieke Griekse literatuur al voor. ‘In de Griekse oudheid speelde het begrip vooral een rol in de retorica en in de filosofische reflecties over politiek. Die context was van invloed op de wijze waarop het denken over vrijmoedigheid zich in de Vroege Kerk ontwikkelde.’

Parrhesia, het Griekse woord voor vrijmoedigheid, heeft volgens de Franse filosoof Michel Foucault vier kernmerken: waarheid, gevaar (risico), kritiek en plicht. Het gaat in vrijmoedigheid allereerst om het ‘moedig aanzeggen van de waarheid’ , legt de Kamper hoogleraar uit. En dat was zeker niet risicoloos, zo blijkt, voor de eerste christenen. Sommigen moesten het met de dood bekopen.

Conciliar Proces

Nadat missionair werk in de jaren zeventig en tachtig van de vorige eeuw aangevochten was en kerkelijke organen door zowel externe als interne druk in toenemende mate een toevlucht zochten in diaconaat, kwam er in de jaren negentig een omslag. Dat kwam onder meer door het Conciliair Proces dat in 1983 door de Wereldraad van Kerken werd gelanceerd. ‘In de jaren negentig groeide gaandeweg steeds meer de behoefte om de genoemde sprakeloosheid te overwinnen.’

‘Lauwe’ Nederlandse christenen werden opgeroepen zich radicaal aan Christus toe te vertrouwen. Discipelschap werd een veel gebruikte term en belangrijker nog was wat zich in de oecumene voltrok. ‘Daar brak het besef door dat de Pinksterbeweging niet langer kon worden beschouwd als een obscure christelijke beweging met rigide geloofsopvattingen, maar dat deze beweging wereldwijd explosief groeide en een voortrekkersrol in de missionaire beweging was gaan vervullen.’

Inmiddels is vrijmoedigheid heel vanzelfsprekend worden. Met introductiecursussen over het christelijk geloof (Alpha) tot het vormen van nieuwe christelijke gemeenschappen (kerkplanting, pioniersplekken) Zie bijvoorbeeld ook hoe kerken zich gezamenlijk inspanden voor de familie Tamrazyan in de Bethelkapel in Den Haag (2018-2019).

Slecht nieuws

Tegelijkertijd moet die vrijmoedigheid opboksen tegen de beeldvorming. Het goede nieuws tegenover ‘slecht nieuws’ uit de kerken, door bijvoorbeeld de Nashville-verklaring (in 2017) en de agressieve protesten bij abortusklinieken.

Vrijmoedigheid zal de kerk echter niet redden, zo concludeert Noort. ‘Onze culturele context zal, menselijkerwijs gesproken, leiden tot een verdere krimp van de kerk. Sterk op groei gerichte verwachtingen kunnen dan ook alleen maar eindigen in teleurstelling. Uiteraard komen in Nederland mensen tot nieuw of hervonden geloof in Christus, en er zijn gemeenten die groeien. Maar het is de uitzondering van groei die in Nederland de regel bevestigt. We wonen niet in een land als China waar de kerk in circa vijftig jaar zo explosief groeide, dat de overheid de toename van het aantal gelovigen onder controle wil krijgen.’ Misschien zouden we wat meer los moeten laten dat onze missionaire inzet ‘succesvol’ moet zijn, schrijft Noort. ‘Dat de toekomst niet van ónze inzet afhankelijk is, maar van God. Dat het oké is als onze vrijmoedigheid geen ‘succes’ oplevert, als een kleine christelijke gemeente ondanks alle creativiteit klein en kwetsbaar blijft.’

Die ontspannenheid zou kerken wel eens verder kunnen helpen dan de focus op het behouden of binnenhalen van gelovigen.

Het boek eindigt elk hoofdstuk met gespreksvragen, die dit onderwerp in de kerk nog evenwichtiger op de agenda kunnen krijgen.

De wil tot vrijmoedigheid. Over missionair-zijn als gave en verwachting. Gert Noort. Kok Boekencetnrum, 12,99 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten