Documentaire roman ‘Koartsluting op it Swynserhûs’ legt spanningen uit de oorlogsjaren bloot

‘Pakesizzer’ Klaas Elgersma (68) uit Stiens reconstrueerde het leven van zijn pake en beppe Haije en Emkje Elgersma-Hofman in het Aldlân bij Britsum tijdens de Tweede Wereldoorlog. Het resulteerde in de Friese documentaire roman Koartsluting op it Swynserhûs.

Ruurd Walinga

Geplaatst: 28 april 2021 om 18:00

KFFB-bestjoerslid Martsje de Jong overhandigt het eerste exemplaar van de debuutroman aan schrijver Klaas Elgersma.   FOTO: WOBBINA ELGERSMA-DE BRAAK
0%

Het boek verscheen afgelopen week bij de Kristlik Fryske Folksbibleteek (KFFB). Het is geen boek over het verzet vol heroïek. Integendeel. Eerder vol tragiek, schetst de schrijver die ruim een jaar bezig was om het oorlogsverleden op boerderij It Swynserhûs aan de Stienzer Feart te ontrafelen.

Vlak voor zijn oom (de jongste broer van zijn vader) twee jaar geleden op 88-jarige leeftijd overleed, sprak Elgersma nog twee middagen met hem over de oorlog. ,,Myn omke út Makkum wist noch in hiele protte, op de datum ôf. Ik krige it letter befêstige troch ûndersyk by Tresoar, op ynternet, boeken en troch oare boarnen. Dêr haw ik gelok mei hân.”

Zwijgen

In huize Elgersma werd er niet of nauwelijks over de oorlog gepraat. Ook niet over het Indië-verleden van heit. ,,Dat wie te beknipend. Dat kaam te tichtby. Dat wol net sizze dat wy as bern gjin moaie jeugd hân hawwe. Allinnich oer de oarloch en Ynje waard gewoan net praat.”

Langzaam maar zeker werden zijn pake en beppe met hun vijf kinderen in het verzet gezogen

Klaas Elgersma had wel eens gehoord dat op de afgelegen boerderij in het Aldlân van alles was gebeurd in de oorlog, maar pas na zijn pensionering nam hij de tijd om uit te zoeken wat er precies had plaatsgevonden. Langzaam maar zeker werden zijn pake en beppe met hun vijf kinderen, van wie de jongste, een meisje, lichamelijk gehandicapt was, in het verzet gezogen.

Paarden opgeëist

Het begon met het onderbrengen van een evacué. Vervolgens moest iemand even tijdelijk onderdak hebben en daarna vond het verzet de boerderij een uitermate geschikte plek voor het illegaal slachten van koeien en om er de top van het Friese verzet geregeld onder te brengen.

Lees ook: De discussie over oorlogsburgemeesters en straatnamen blijft gevoerd: ,,Het is een heel lange nasleep”

Ook kwam er een illegale zender, werd er een Duitse soldaat, een oudere man, ingekwartierd, moesten twee van de drie zonen onderduiken vanwege de Arbeitseinsatz en werden de paarden van de boer door de Duitsers opgeëist. Met die paarden en de ingekwartierde Duitser ging de jongste zoon vaak naar de vliegbasis Leeuwarden om daar te helpen om het gebombardeerde vliegveld op te ruimen. Ondertussen spioneerde hij zo voor het verzet.

Tusken pake en beppe wiene grutte spanningen. Us beppe waard hiel senuweftich fan alles

Alle drukte op de boerderij zorgde voor veel spanningen tussen Haije en Emkje, zegt Elgersma. Heel vaak betrok Haije zijn vrouw Emkje niet bij zijn afspraken met het verzet. ,,Tusken pake en beppe wiene grutte spanningen. Us beppe waard hiel senuweftich fan alles. Nei de oarloch is it ek noait wer goed kommen tusken dy twa. Se wiene grifformeard dus dan bliuwe jo elkoar oant yn de ivichheid trou, seker doedestiids. En froulju wiene ek mear ôfhinklik fan manlju. Ik tink wolris: hiene se mar roomsk west, dan hie beppe nochris bychtsje kinnen by menear pastoar, mar no koe se mei nimmen prate.”

Feitenrelaas

De debuutroman van Elgersma is vooral een nauwkeurig feitenrelaas. De spanning op It Swynserhûs neemt almaar toe. ,,Ik wol mei dizze roman sjen litte dat it ferset ek in oare kant hat. Jo kinne je oerite mei goede dieden. Jo kinne goed wêze foar oaren en dat beskôgje as jo kristenplicht, mar dêrmei net goed soargje foar je eigen.”

Lees ook: Gedwongen evacuatie tegen einde Tweede Wereldoorlog had voor Friezen én Limburgers een grote impact

Tijdens de oorlog is er in Britsum weinig gebeurd. In de buurdorpen Koarnjum en Stiens werden er wel razzia’s gehouden en mensen opgepakt. Wel was er veel spanning, zelfs tijdens de zondagse kerkdiensten. Er waren twee wachtposten tijdens de diensten, zodat die bij komst van de Duitsers alarm konden slaan.

Koartsluting op it Swynserhûs, Klaas Elgersma, KFFB, 16 euro

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten