De Haagse week: Het chronisch gebrek in ons systeem, op naar de volgende politieke uitbarsting

Omdat alles een kluwen dreigt te worden, is het helder voor ogen te hebben dat er momenteel twee crises spelen: een bestuurlijke en een politieke. Waarbij de kinderopvangtoeslagaffaire laat zien dat er een bestuurlijke crisis is, en de omgang ermee de politieke crisis laat zien.

Henk van der Laan

Geplaatst: 01 mei 2021 om 14:00

Informateur Tjeenk Willink overhandigt zijn eindverslag aan Tweede Kamervoorzitter Vera Bergkamp.   FOTO: ANP
0%

Eerst de kinderopvangtoeslagaffaire. Die is een optelsom van twee ontwikkelingen in politiek-ambtelijk Nederland sinds de jaren tachtig. Een: de grote nadruk op de harde aanpak van fraude met overheidsgeld door burgers. Dit alles teert natuurlijk op het sentiment ‘en dat van mijn belastingcenten!’. Met als gevolg dat multinationals makkelijker wegkomen met belastingontduiking, dan een AOW’er met het niet doorgeven van samenwonen.

Tweede is de opkomst van het ‘New Public Management’, het denken dat overheidsinstellingen door bedrijfsmatiger opereren, efficiënter gaan werken. Dit leidde tot verzelfstandigingen van vooral uitvoeringsinstanties, zoals de Belastingdienst of ProRail. Die worden vooral afgerekend op resultaten en niet op de kwaliteit van hun werk. Het resultaat is dat er vaak bezuinigd wordt op kostbare maar nuttige taken zoals persoonlijk contact met burgers. Resultaat: weinig service en boze burgers.

Diep ingesleten

Al jaren wordt erover geklaagd, maar het NPW-denken zit nog te diep ingesleten in politiek en ambtelijk Nederland. En het is natuurlijk ook een geldkwestie. Een loket met daarin een ambtenaar met kennis van zaken is duurder dan een invulformulier op een website.

Dan de politieke crisis en de roep om meer dualisme, meer transparantie, minder fractiediscipline, macht en tegenmacht. Dit is een klacht die ook in 1966 of 2002 klonk.

De goede democratische vertegenwoordiging door het meerpartijenstelsel werkt wel in het nadeel van de democratische gehalte van ons bestuur

Deze starheid zit diep in de Nederlandse politiek, en dat komt door ons meerpartijenstelsel. Dit heeft als groot voordeel dat elke stroming of groep is vertegenwoordigd en dat geen partij zijn wil kan doordrukken. Maar deze goede democratische vertegenwoordiging werkt wel in het nadeel van de democratische gehalte van ons bestuur.

Lees ook: De Haagse week: Politieke chaos door een te laat gevoerd debat over de toeslagenaffaire

Lauw conformisme

Deze week deelde politicoloog Merijn Oudenampsen delen uit het boek Politiek en Macht van Hans Daalder (1928-2016). ‘Hoe heterogener de coalitie, hoe anaemischer (bleker, HvdL) het regeringsprogram (...)’ En hoe vaster de afspraken, aldus Daalder, hoe verstarder het openbare debat in ‘lauw conformisme’ waarbij afspraken worden gemaakt in een ‘geheim concilie van ministers en fractieleiders’. Volgens Daalder kiezen we in ons stelsel een politiek tehuis, de partij, en minder een politiek keuze, het beleid. Hierdoor vindt de politieke strijd plaats tussen de partijen ‘zonder dat de verkiezingen hierin veel verandering zullen brengen’.

Zo groeit het akkoord en houden coalitiefracties elkaar en de eigen Kamerleden in een houdgreep. Op naar de volgende politieke uitbarsting

Daalder schreef dit in 1990. Dat die analyse nu nog zo raak is, is net zo verontrustend als dat Herman Tjeenk Willink al jaren dezelfde analyse maakt, ook gisteren weer. In Nederland is de politieke cultuur moeilijk te veranderen. Je zag het nu al in de adviezen van aan Tjeenk Willink: ja graag een dun regeerakkoord op hoofdlijnen maar op dit ene punt dat wij belangrijk vinden moeten er wel harde afspraken op papier staan. En zo groeit het akkoord en houden coalitiefracties elkaar en de eigen Kamerleden in een houdgreep. Op naar de volgende politieke uitbarsting.

Lees ook: De Haagse week: Tjeenk Willink nodigde wél de oppersocioloog uit, maar níet de oppereconoom

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten