Tweede orgel Hinsz is na een restauratieperiode van zo’n anderhalf jaar weer thuis in Petruskerk Leens

Het wereldberoemde historische Hinsz-orgel uit de Petruskerk te Leens is vrijdag, na een restauratieperiode van zo’n anderhalf jaar, weer in gebruik genomen.

Jan Auke Brink

Geplaatst: 02 mei 2021 om 13:00

Het gerestaureerde Hinz-orgel uit 1734 in de Petruskerk te Leens   FOTO’S: PAUL BIESTER
0%

Het is een groot en indrukwekkend orgel, in de Leenster Petruskerk. „Ja, te fors misschien wel voor de kerk”, zegt Paul Biester, bestuurslid van de Stichting Hinszorgel Leens. „De vrouwe van Verhildersum, de borg hier in Leens, gaf er de opdracht voor. Zij wilde een groter instrument dan dat van de kerk in Zandeweer. Daarom is het zo groot.”

In 1731 had de nog jonge orgelmaker Albertus Anthoni Hinsz (1704-1785) in het Groninger Zandeweer zijn eerste orgel voltooid. Een dergelijk instrument ambieerde de borgvrouwe uit Leens ook voor haar kerk, maar dan nog mooier en groter. In januari 1733 gaf ze de opdracht, in december 1734 leverde Hinz het orgel op.

Onder de indruk

De Leeuwarder organist Joachim Hess (1732-1819) was er danig van onder de indruk: ‘Toen ik dit orgel bij het binnenkomen van eene maar middelmatige dorpskerk Anno 1747 in ‘t oog kreeg, stonde ik verwonderd over deszelfs trotse vertoning’, schreef hij na een bezoek aan de kerk. Biester: „Nu is het een wereldberoemd instrument; bijvoorbeeld orgelliefhebbers uit Japan kennen het.”

 

Bij al die restauraties zijn er aanpassingen gedaan. Een aantal daarvan hebben we nu weer teruggedraaid

In de achterliggende eeuwen is het orgel een aantal malen gerestaureerd: halverwege de negentiende eeuw, aan het begin van de twintigste eeuw en na de Tweede Wereldoorlog. Biester: „Bij al die restauraties zijn er aanpassingen gedaan. Een aantal daarvan hebben we nu weer teruggedraaid, waardoor het instrument dichter bij de oorspronkelijke vorm komt.”

Levendiger klank

Onder meer reparaties uit de vorige eeuw, waarbij kunststof werd gebruikt, zijn vervangen door natuurlijke producten. En de oorspronkelijke balginstallatie is gereconstrueerd. Vooral die laatste ingreep heeft veel effect, meent Biester: „Het orgel klinkt nu levendiger.”

 

Het orgel is gedemonteerd, schoongemaakt, gerepareerd en gerestaureerd. Het houtsnijwerk was er ook ernstig aan toe

De restauratie begon in december 2019. „Het orgel is gedemonteerd, schoongemaakt, gerepareerd en gerestaureerd. Het houtsnijwerk was er ook ernstig aan toe. Dat zag je niet vanuit de kerk, maar toen er een steiger voor stond en we er bovenop konden kijken, schrokken we wel.”

Een jaar lang lag het instrument bij orgelmakerij Reil in Heerde. Eind 2020 keerde het terug in de Petruskerk. „Maar toen was het nog niet klaar. Bij een restauratie uit het begin van de twintigste eeuw waren alle frontpijpen vervangen. Die moesten nu weer opnieuw worden geïntoneerd, zodat hun klank beter past bij het oorspronkelijke pijpwerk.”

Sparen voor onderhoud

Het werk kon eind 2019 pas beginnen na een uitvoerige fondsenwerving. Alle werkzaamheden tezamen kostten 400.000 euro. Hoewel de Protestantse Gemeente Leens-Mensingeweer eigenaar van het instrument is, nam de Stichting Hinszorgel Leens het voortouw. „Wij zijn na de restauratie in de jaren zestig opgericht om het orgel zo veel mogelijk te gebruiken; ze vonden het toen jammer om het alleen tijdens de eredienst te bespelen. Daarom organiseren we veel activiteiten en geven we cd’s uit. Met die opbrengsten sparen we voor het onderhoud.”

Lees ook: Muzikale hoogstandjes van organist Jochem Schuurman en een verrassende uitsmijter

De stichting zelf kon zo 70.000 euro op tafel leggen. De provincie Groningen verstrekte 170.000 euro, omdat het orgel een rijksmonument is. Donateurs schonken vervolgens 10.000 euro, de resterende anderhalve ton kwam uit verschillende fondsen. „De protestantse gemeente stond wel garant voor een bepaald bedrag, maar gelukkig hadden we dat niet nodig.”

Volgende week zaterdag, tijdens de Orgeldag Noord-Nederland, bespeelt Sietze de Vries, artistiek leider van het Orgel Educatie Centrum Groningen, het gerestaureerde orgel. Vanwege de coronamaatregelen kunnen er geen bezoekers in de kerk aanwezig zijn.

Het concert wordt wel via internet uitgezonden. Toegangskaartjes daarvoor zijn de koop via de website www.hinszorgelleens.nl

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten