Commentaar: Verdrukking heeft geen begin of eind

Herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog zetten doorgaans vaste tijdstippen centraal. De inval van de Duitsers in Nederland op de vroege ochtend van 10 mei 1940. De overgave op 14 mei. De landing op de Franse stranden op 6 juni 1944, de bevrijding van Fryslân op 15 april 1945, de Duitse overgave op 5 mei. En nu, elk jaar, 4 mei herdenken en 5 mei vrijheid vieren.

Ria Kraa

Geplaatst: 04 mei 2021 om 12:00

Koning Willem-Alexander herinnerde vorig jaar op de Dam aan de uitspraak dat de oorlog begon in het Vondelpark, met het bordje ‘Voor Joden verboden’.   FOTO: ANP
0%

Het zijn data die in het collectieve geheugen geëtst zijn en waarvan het Nationaal Vrijheidsonderzoek al twintig jaar onveranderlijk laat zien dat Nederlanders ze belangrijk vinden. Negen op de tien mensen doen vanavond mee met een herdenkingsactiviteit, met twee minuten stilte. Ook het merendeel van de eerste en tweede generatie Nederlanders met een niet-westerse achtergrond. Die data zijn inderdaad belangrijk, als aanjagers om de kennis van de oorlog op peil te houden, als kapstok om de verhalen te blijven vertellen. Elk jaar op 4 mei de vlag half stok, en op 5 mei wapperend in top.

Tegelijkertijd laat de oorlog zich niet vangen tussen de dag van de inval en de dag van de bevrijding. Voor velen begon de oorlog pas daarna, zoals deze krant zaterdag andermaal memoreerde. Toen langzaam de verschrikkingen in volle omvang duidelijk werden, toen geliefden niet terugkwamen uit de kampen. Toen het begrip voor de slachtoffers minimaal bleef. Toen het antisemitisme steeds opnieuw de kop bleef opsteken.

Dat graduele maakte dat te veel mensen te lang relativerend deden

Onvrijheid en verdrukking liggen niet alleen in de gevechtshandelingen maar ook in de tijd erna en in de aanloop ernaartoe, de kleine, haast onmerkbare stapjes. Koning Willem-Alexander herinnerde vorig jaar op de Dam aan de uitspraak dat de oorlog begon in het Vondelpark, met het bordje ‘Voor Joden verboden’.

En ook dat bordje was een schakeltje in een lange ketting: radio’s en telefoons inleveren, verbod op werken in de journalistiek, in orkesten, op de beurs. Het aanwijzen van joodse straten. Het weren van joden uit parken, hotels, stranden, zwembaden, bibliotheken, restaurants, sportvelden, musea. Verplicht herkenbaar zijn als joodse winkel. Het verbod op lidmaatschap van sportclubs, op emigreren, op autorijden, op verkoop van huisraad, op hoger onderwijs.

Ontmenselijken - maar langzaam en stapsgewijs. Dat graduele aspect maakte dat te veel mensen er te lang relativerend over bleven doen, omdat maar weinigen op tijd de giftige werking en uiteindelijke omvang van de destructie herkenden. Zodat ze niet direct pal stonden voor de vrijheid van anderen, ongeacht identiteit en herkomst. Die waakzaamheid voor op het eerste gezicht kleine, onbeduidende uitspraken en beleidsstappen is ook vandaag geboden. Eigen comfort en veiligheid lijken al heel gauw net iets belangrijker.

Reageren? hoofdredactie@frieschdagblad.nl

Registreer u bij het Friesch Dagblad

Registreren
  • Registreren is zonder kosten of verplichtingen
  • Alle artikelen op frieschdagblad.nl zijn volledig toegankelijk
Hoofdredacteur

Waarom Friesch Dagblad?

  • Het nieuws uit Fryslân
  • Verdieping en duiding bij de actualiteit
  • Opinies en analyses
  • Betrouwbaar, kritisch, evenwichtig en opbouwend
Registreren
Sluiten
Sluiten