De formatie van een nieuw kabinet is een stramien van lamlendige urgentieloosheid | Column

Een slak is nog een hardloper vergeleken met de formerende politici. Gemiddeld duurt een formatie 94 dagen. Momenteel zijn ze al meer dan 100 dagen bezig en een nieuw kabinet is nog in geen velden of wegen te bekennen.

Als de ChristenUnie toch weer mee gaat doen aan een nieuwe coalitie, dan kan Gert-Jan Segers opnieuw meloenen gaan slikken.

Als de ChristenUnie toch weer mee gaat doen aan een nieuwe coalitie, dan kan Gert-Jan Segers opnieuw meloenen gaan slikken. Foto: ANP

Mark Rutte en Sigrid Kaag gaan nu eerst een proeve schrijven voor een proeve van een mogelijk regeerakkoord. Dat vergt een paar weken en daarna gaat het Haagse clubje vier weken met vakantie. Medio augustus, vijf maanden na de verkiezingen, moet het dan echt beginnen. Het lijkt onhaalbaar dat er op Prinsjesdag een missionair kabinet is met een eigen beleidsbegroting.

Voorop lijkt te staan of PvdA en Groenlinks van elkaar kunnen worden losgeweekt. Daar zit overigens een curieus tactisch kantje aan. Met maar één zogenaamd linkse partij heeft het nieuwe kabinet opnieuw maar een kleine meerderheid in de Kamer. Voor de coalitie moet het dan steeds alle hens aan dek zijn. Dus fractiediscipline in optima forma. Geen ruimte voor Omtzigtachtige lastpakken. En, mocht het losweken mislukken en de ChristenUnie toch weer mee gaan doen, dan kan Gert-Jan Segers opnieuw meloenen gaan slikken.

Honderden Sywerts

Nog verontrustender dan de ondoorzichtige bestuursstijl is de ongerede toestand van veel overheidsorganisaties en de onwil daar iets tegen te doen. Een dieptepunt was dat Rutte III zichzelf beroofde van de mogelijkheid bij asielzaken genade voor recht te doen gelden (discretionaire bevoegdheid). Wat menselijke maat?

In een betoog, waar geen speld tussen te krijgen is, liet emeritus hoogleraar openbare financiën Harrie Verbon onlangs in De Volkskrant zien dat er in de zorg niet één maar honderden Sywerts rondlopen, die met gladde praatjes, bv’s en holdings hemeltjesrijk worden.

Topje van een ijsberg

Het neoliberalisme was de voedingsbodem voor een reeks roekeloze privatiseringen en decentralisaties. Tegen de daardoor ontstane wolk van marktpartijen hebben rijk en gemeenten nauwelijks verweer. Tussen 2015 en 2019 liepen bijvoorbeeld de uitgaven voor de jeugdzorg op van 3,6 naar 5,5 miljard. De kwaliteit van die zorg werd echter eerder slechter dan beter. Relatief lichte gevallen kregen voorrang en ernstige, dus dure patiënten belandden doorgaans op uitzichtloze wachtlijsten. En de ‘Sywerts’ maar declareren dat het een aard had. Tussen haakjes: eergisteren onthulde NRC dat het ministerie van Justitie en Veiligheid in 2018 een alarmerend rapport over structurele misstanden in de jeugdzorg onder de mat veegde.

Het schandaal van de kinderopvangtoeslag staat niet op zichzelf, maar is het topje van een ijsberg. Overheidsorganisaties zijn vaak incompetent, onderbemenst, ondoorzichtig en meedogenloos. Zie bijvoorbeeld de Immigratie en Naturalisatiedienst(IND), het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen (UWV) en het Centraal Bureau Rijvaardigheidsbewijzen (CBR). Gemeenten zitten in een kluwen van gemiddeld 33 regionale samenwerkingsorganen, waarbij democratisch toezicht marginaal is. Bovendien was het kabinet Rutte III kampioen in het vooruit schuiven van problemen. Op dit stramien van lamlendige urgentieloosheid borduurt de formatie verder. Logisch als cynisme bij de goegemeente toeslaat.

Mussolini

Bij de Kamerverkiezingen in maart 2017 stemde ongeveer 15 procent op partijen die geen boodschap hebben aan de grondbeginselen van de democratische rechtsstaat. Op 17 maart jl. was dat ongeveer 20 procent. Onverdraagzaamheid, agressie en polarisatie nemen in de samenleving onmiskenbaar toe.

Antonio Scurati, biograaf van Benito Mussolini (1883 -1945) die van Italië een fascistische staat maakte, uitte onlangs in een interview in de Volkskrant zijn ongerustheid ‘over de groeiende groep mensen, gewone burgers en arbeiders die toch worden verleid door populistische propaganda. Dat is de ware bedreiging voor de democratie.’

In het formerende ‘Den Haag’ is daar geen antenne voor. Integendeel. Dat kan me (uiteindelijk) nog wat worden.

Reageren? fabersyma@gmail.com