Heeft de monarchie toekomst?

Anno 2018 telt Europa nog tien monarchieën. Koningshuizen die nog steeds onderling een hechte band hebben, mede dankzij het feit dat het veelal generatiegenoten betreft. Maar er is iets veranderd de laatste decennia: steeds vaker wordt er niet meer onderling gehuwd maar maken burgervrouwen en -mannen hun entree op het koninklijke podium. Wat betekent dit voor de toekomst van de monarchie?

Koning Willem-Alexander woont de vijfde editie van het carriere evenement nl4talents bij op de Erasmus Universiteit.

Koning Willem-Alexander woont de vijfde editie van het carriere evenement nl4talents bij op de Erasmus Universiteit. Foto: ANP ROYAL IMAGES KOEN VAN WEEL

De kroonprinses van België, Elisabeth (volgende maand wordt ze 17), hertogin van Brabant, stal op 21 juli, de Nationale Feestdag, de show met haar aanwezigheid. Haar zelfverzekerde optreden, haar sympathieke houding naar het publiek, haar innemende lach en vooral haar modebewustheid gaven in de pers en op de sociale media veel stof tot commentaar. Algehele teneur was: zij is de hoop voor België. Dit is opvallend, want juist in België is het koningshuis vaak omstreden. Nu spreekt men zelfs over de aanstaande koningin als hoop voor de toekomst.

De tien monarchieën die Europa nog rijk is verschillen weliswaar van elkaar, maar zijn onderling zeker goed te vergelijken en komen op heel veel punten overeen. Honderd jaar geleden bestond heel Europa uit koninkrijken, keizerrijken of (groot)hertogdom. Alleen Frankrijk, Portugal en Zwitserland waren toen een republiek. In november 1918, aan het eind van de Eerste Wereldoorlog, kwam er een eind aan het Habsburgse keizerrijk, de Romanovs waren vertrokken en in heel Duitsland verdwenen achttien staten en staatjes. Ook het keizerrijk van Keizer Wilhelm II eindigde abrupt. In West-Europa en Oost-Europa bleven nog monarchieën over.

Na de Tweede Wereldoorlog, toen de Russen hun invloedssfeer uitbreidden over Oost-Europa, verdwenen Bulgarije, Joegoslavië en Roemenië als koninkrijk. Ook in Italië verdween het koningshuis, na een volksraadpleging in 1946. In 1973 werd Griekenland officieel een republiek. In 1975 keerde echter het koningshuis van de Bourbons na afwezigheid van 44 jaar weer terug in Spanje. Er zijn nu zeven koninkrijken, in volgorde van anciënniteit: Denemarken, Zweden, Groot-Brittannië, Spanje, Nederland, België en Noorwegen. Er is één groothertogdom: Luxemburg en twee vorstendommen: Monaco en Liechtenstein. Alle andere hier genoemde onttroonde koningshuizen zijn nog in leven, inclusief de koningshuizen van Pruisen, Beieren, Württemberg, Hannover en Saksen. Evenals Servië, Albanië, Montenegro en Portugal.

Goede banden

Het opvallende is dat alle koningshuizen, ook die al lang niet meer op de troon zitten, onderling goede banden hebben. Als er een belangrijke gebeurtenis is in een van de koningshuizen, een huwelijk, een jubileum of een speciale verjaardag, komen representanten van bijna alle koningshuizen en voormalige koningshuizen bijeen. Koningshuizen waar onderling verdeeldheid heerst, zoals in het Italiaanse koningshuis en bij de Romanovs, worden, om problemen te voorkomen, niet of nauwelijks uitgenodigd. Dom Duarte van Portugal daarentegen, die erg geliefd is, ziet men bijna overal, dat geldt ook voor Griekenland en ook voor nog de nog altijd geliefde koninklijke familie van Beieren, die bijvoorbeeld bijna altijd aanwezig is bij gebeurtenissen van de Oranjes.

Een eeuw geleden waren alle koningshuizen familie van elkaar. De katholieken huwden onderling, evenals de protestanten. Soms maakten ze een overstap, want veel keuze was er niet en om te voorkomen dat er alleen maar neven en nichten met elkaar trouwden, wat toch al veel voorkwam, trouwden nog wel eens een katholiek en een protestant met elkaar. Honderd jaar geleden trouwden natuurlijk prinsen met prinsessen, iets anders was ondenkbaar. Toen Edward VIII van Groot-Brittannië in 1936 met een tweemaal gescheiden Amerikaanse van burgerlijke afkomst wilde trouwen, moest hij kiezen. Hij deed afstand van de troon om met zijn uitverkorene te trouwen. Nu is prins Harry ook getrouwd met een eenmaal gescheiden Amerikaanse.

Anno 2018 is alles anders. Prinsen en prinsessen zijn vrij in hun keuze om te trouwen met wie ze willen. Toch is dat niet helemaal waar. Prins Willem-Alexander, zo wordt altijd beweerd, mocht niet in het huwelijk treden met zijn langdurige vriendin Emily Bremers. Ze zou in de ogen van koningin Beatrix niet geschikt zijn als toekomstige koningin. Hetzelfde is prins Frederik van Denemarken overkomen, die verschillende liefdes heeft gehad die geen goedkeuring konden vinden in de ogen van zijn moeder koningin Margrethe II (78).

Koningsparen moeten een zeer goed op elkaar ingespeeld team zijn. Bij Willem-Alexander en Máxima is daar geen twijfel over

Kroonprins Haakon (45) van Noorwegen heeft zijn liefde met Mette-Marit Tjessem Hoiby (45) doorgezet en dat was bewonderenswaardig, want zij had een niet geheel vlekkeloos leven achter zich en was ongehuwd moeder van een zoon, Marius (21), die nu geheel is opgenomen in de Noorse koninklijke familie. Prins William van Groot-Brittannië (36) was al sinds zijn studentenjaren verliefd op medestudente Catherine (Kate) Middelton (36) en het was vanzelfsprekend dat hij met haar trouwde. Er is geen enkele discussie over geweest. Dat was opmerkelijk in Groot-Brittannië, die toch de tradities van het koningschap hooghoudt. Koning Felipe VI van Spanje ten slotte liet duidelijk weten dat Letizia Ortiz, met wie hij voor de dag kwam toen zijn derde relatie verbroken werd, voor hem dé vrouw was met wie hij absoluut wilde trouwen. Opmerkelijk, want Letizia was gescheiden en dat kwam in het katholieke Spanje hard aan.

Gewone burgers

Al deze vrouwen zijn ‘burgermeisjes’ (in Zweden betreft het een burgerjongen), behalve in Liechtenstein,waar kroonprins Alois (50) met prinses Sophia van Beieren (50) gehuwd is, en België, waar koning Filip (58) met een Belgische adellijke is getrouwd, Mathilde, eerst jonkvrouw, later gravin d’Udekem d’Acoz (45). In Luxemburg is de huidige groothertog Henri (63) al 37 jaar getrouwd met de Cubaanse Maria Teresa Mestre y Batista (62) maar hun zoon, troonopvolger Guillaume (36) trouwde de hoog adellijke Belgische gravin Stéphanie de Lannoy (34).

Nu vorsten trouwen met partners van wie ze houden en die vooral tot steun kunnen zijn of zelf hun weg zoeken en vinden bij de invulling van het koningschap, betekent dat dat de onderlinge familiebanden verflauwen. Des te meer zie je dat er onderlinge vriendschappen zijn ontstaan. Dat is logisch, want als collega’s onder elkaar heeft men veel te bespreken en uit te wisselen. Of het nu om de kroonprins-regent van Liechtenstein gaat, of over de koning van Spanje of zelfs buiten Europa, de koning van Jordanië: ze trekken intensief met elkaar op. Natuurlijk zijn de betrekkingen van generatiegenoten onderling wat hartelijker. Het valt op dat al decennia lang de (toekomstige) koning(inn)en van Denemarken, Nederland, Noorwegen, Zweden, maar ook Spanje en Liechtenstein, van dezelfde generatie zijn en het goed met elkaar kunnen vinden. Groot-Brittannië staat er wat buiten. Ook België maakt nu deel uit van deze generatie. Koningin Mathilde en koningin Máxima hebben een zeer goede verstandhouding. Frederik en Willem-Alexander eveneens. Daar horen ook Victoria van Zweden (42) en haar man Daniel (45) en Haakon en Mette-Marit bij. De Scandinavische koningsfamilies zoeken elkaar zelfs betrekkelijk vaak op. Alle families zien elkaar officieel, maar zeker ook informeel. Zo treffen bijvoorbeeld Alois van Liechtenstein en Willem-Alexander elkaar bij de wintersport.

Dat kan ze nu lang niet altijd waarmaken in haar huidige rol als koningin

Koningsparen moeten een zeer goed op elkaar ingespeeld team zijn. Bij Willem-Alexander en Máxima is daar geen twijfel over mogelijk. Hetzelfde geldt voor William en Kate, zeker voor Victoria en Daniel. Bij Frederik en Mary waren nog wel eens twijfels. Dit jaar is de Deense kroonprins 50 geworden en lijkt het stel closer dan ooit.

In Spanje ligt het wat ingewikkelder. Het koninkrijk wordt verscheurd door verdeeldheid, de kwestie Catalonië is een regelrechte bedreiging voor de eenheid van het land. Koning Felipe (50) is niet geliefd bij de Catalanen die zich willen afscheiden, wel bij degenen die dat niet wensen. Koningin Letizia (46) krijgt zware kritiek. Ze moet opboksen tegen de geliefde koningin Sofia (79), haar schoonmoeder, die een ware vakvrouw is. Letizia is ooit begonnen als journaliste en nieuwslezeres. Daar beheerste ze haar vak tot in de perfectie. Dat kan ze nu lang niet altijd waarmaken in haar huidige rol als koningin. Een incident in april in de kathedraal van Mallorca toonde dat Letizia nerveus werd toen de koninklijke familie de kathedraal na de dienst verliet en koningin Sofia ineens voor de camera’s met haar kleindochters, kinderen van Felipe en Letizia, Leonor (12) en Sofia (11), poseerde. Dat schoot Letizia in het verkeerde keelgat en ze trok de kinderen bij haar schoonmoeder vandaan, natuurlijk feilloos geregistreerd door de media. Een storm van kritiek brak los. Letizia heeft een sterk karakter, ze wil haar publieke leven controleren, maar gaat daar gespannen mee om. Dat duidt op onzekerheid. Zij is zich er nog steeds niet van bewust dat ze nu ze lid is van de koninklijke familie, dat zij constant voor meer dan honderd procent in de felle schijnwerpers staat en er moet zijn. En dat er voortdurend situaties zijn waar zij ontspannen en creatief op moet reageren. Daarnaast denkt Letizia dat het koningschap een baan is en dat men buiten die baan om een privéleven heeft, zeker als men vrij is. Maar zij is natuurlijk altijd koningin. Letizia laat ook wel eens zien dat ze zich verveelt op bijeenkomsten, zoals bij militaire parades, of godsdienstige samenkomsten. Dat kan een koningin zich nooit permitteren. Het toont aan dat niet iedereen geschikt is om zomaar koningin te zijn.

Volgende generaties

Daniël van Zweden is ondanks sombere voorspellingen zeer goed geslaagd in zijn rol als man van de kroonprinses. Mette-Marit slaagt daar deels in, zij moet zich af en toe totaal afzonderen, omdat het haar anders te veel wordt. Máxima lijkt onvermoeibaar en is hét voorbeeld van een professionele koningin. Maar Victoria van Zweden is een natuurtalent, zodat de discussies over wel of geen monarchie in dat land al lang verstomd zijn.

Hoe komt dat met de volgende generatie? We zien Amalia (14) weinig, officieel is ze nog nooit opgetreden. Daar is wel eens kritiek op. We zien andere koningskinderen van haar generatie geregeld, zoals de kinderen van het Belgisch koningspaar. Elisabeth heeft al een toespraak gehouden, treedt hier en daar op en weet de goede snaar te raken. De kleine Estelle (6) van Zweden is overal bij om aan zulke situaties te wennen.

Een monarchie is al lang geen vanzelfsprekendheid meer. Het voortbestaan zal sterk afhangen van de persoon die het koningschap invult. Over het algemeen is de huidige generatie zeer goed op deze taak berekend. Het is nog te vroeg om te voorspellen hoe de volgende generatie het zal doen, maar het blijft afhangen van de persoonlijke invulling en vooral ook van de partner met wie ze een team gaan vormen.

Nieuws

menu