Hoe het is om een maand zonder een smartphone te leven

WhatsAppen, de nieuwssites langs en nog een vlugge blik op sociale media. Voor we het weten ligt de smartphone alweer in de hand. Een dag zonder het apparaat is dan ook steeds lastiger voor te stellen. Journalist Redmar Bosma (31) dompelde zich in een digitale detox en zette zijn Samsung een maand lang achter slot en grendel.

Terwijl ik door de Oude Boteringestraat in Groningen stiefel, trapt er naast mij een fietser op de rem. De zestiger veegt het roodgeverfde haar voor haar ogen vandaan en vraagt me of ik hier bekend ben. Nadat ik bevestigend antwoord, komt de vervolgvraag. ,,Waar is het SP-gebouw?” Omdat ik hierover twijfelde, tast ik meteen naar mijn spijkerbroek. Linker zak. De plek waar mijn Samsung Galaxy A50 altijd ongeduldig wacht tot-ie eruit wordt gevist. Ik wil Google Maps raadplegen, maar ben even vergeten dat ik sinds die dag zonder smartphone zit. Ondanks dat ik geen idee heb of het de juiste richting is, stuur ik de vrouw overtuigend rechtdoor. ,,Vijfhonderd meter. Aan uw linkerhand.”

Het was de eerste van vele situaties waarin ik normaal gesproken mijn smartphone had gebruikt. Dat kon nu niet. Want een tijdje geleden besloot ik om deze een maand lang de rug toe te keren. Vandaar dat ik het blauwe exemplaar had gestald bij een vriend, waar hij lag opgeborgen in een beschilderde tajine. Over vier weken, op 5 oktober, zou hij het daglicht weer zien en aan de lader gaan. Tot dan geen internet, WhatsApp of andere applicaties bij de hand. Het leverde een verhelderend experiment op.

Prikkels ontvangen

De reden dat ik het digitale verkeer fors wilde inperken, laat zich raden. Werp een blik op willekeurige personen op het station, straat, in het café of zelfs verkeer, en zij geven het antwoord. Gebogen hoofden boven oplichtende schermen, met daarop driftig tikkende vingers. De vraag drong zich bij me op wat die mensen zouden doen als die mogelijkheid er niet was. Voordat ik hierover kon mijmeren kwam het besef dat ik dat antwoord net zo goed bij mezelf kan zoeken. Want ook ik zit vaak gedachteloos WhatsApp te checken, terwijl ik drie minuten geleden hetzelfde deed. En ook de nieuwssites, Hotmail, LinkedIn en de laatste voetbalupdates laat ik buitenproportioneel vaak mijn gezichtsveld passeren. Puur om prikkels te blijven ontvangen. Ik was benieuwd wat er gebeurt als die uitblijven, en of ik die constante stroom eigenlijk wel nodig heb.

Ineens was ik de nieuwe eigenaar van een ogenschijnlijk onverwoestbaar zwart Samsung-telefoontje dat me weer even terugbracht naar m’n jeugd

Omdat het voor mijn werk noodzakelijk is dat ik wel bereikbaar blijf, moest ik wel een telefoon bij me hebben. Een blik op Marktplaats leerde me al snel dat er genoeg oude mobieltjes te koop zijn. Met een klepje bijvoorbeeld. Die je als je je handen vol hebt, met je kin kunt openen. Prachtig. Een paar dagen later kreeg ik op het Zaailand in Leeuwarden een tasje overhandigd van de vrouw van wie ik het toestel overkocht. En zo was ik de nieuwe eigenaar van een ogenschijnlijk onverwoestbaar zwart Samsung-telefoontje dat me weer even terugbracht naar m’n jeugd. De functies ervan zorgen voor duidelijkheid: bellen en sms’en. Niks meer, niks minder. En dus ging ik, gewapend met mijn kleptelefoon, de smart-phoneloze strijd aan.

Omdat mijn mobiel elders was, en ik een duidelijke einddatum had bepaald, merkte ik al snel dat de Galaxy A50 niet meer de magnetische werking had zoals eerder. Toen lonkte hij in m’n ooghoek, terwijl ik een serie keek of bezig was voor werk. Nu kon ik hem simpelweg niet gebruiken. En dat zorgde voor rust. Op de voordelen die dat oplevert, kom ik later terug. Eerst even de keerzijde van de medaille. Want dat het niet hebben van een smartphone erg onpraktisch kan zijn, werd al gauw duidelijk. Dergelijke momentjes volgden elkaar in rap tempo op. En dus kwam het besef voor hoeveel zaken ik mijn telefoon eigenlijk inschakel.

Onhandig gemail

De betreffende maand viel toevallig samen met mijn verhuizing. Een hele expeditie waarvoor veel moet worden geregeld. Bijvoorbeeld de verkoop van spullen die niet meegaan. Een karwei bij uitstek waar een smartphone goed bij van pas komt, werd snel duidelijk.

Een van de dingen die weg moest, was mijn witte IKEA Pax kast. Normaal gesproken had die met een paar vlugge klikken met mijn nieuwe mobiel met foto en al op Marktplaats gestaan. Nu niet. Voor de foto’s moest ik op zoek naar mijn Nikon-camera. Nadat ik deze had gevonden, de kiekjes schoot, en door middel van de SD-kaart de plaatjes op mijn laptop had gezet, kwamen de eerste biedingen. Punt is dat mensen vaak vlug antwoord verwachten. Dat had gekund als ik op mijn Marktplaats-app geklikt had, en contact kon uitwisselen met de geïnteresseerden. Nu liep dat allemaal stroef, omdat ik maar op weinig momenten op de dag kon reageren.

Na wat onhandig mailverkeer was de kast verkocht en ik haalde de advertentie van de website. Alleen moest de koper later de foto’s hebben voor het verhuisbedrijf dat de kast zou ophalen, om te kunnen zien of het in het busje paste. Normaal had ik ze kunnen appen, maar nu moest het via de mail. Omdat het bericht via dat kanaal niet aan kwam, vroeg ze me de advertentie opnieuw te plaatsen, zodat de koper de foto’s op die manier van internet kon plukken. Een omweg die voor honderd handelingen extra zorgde.

Tuurlijk, er zijn wel grotere problemen in het leven. Maar toch bouwde de frustratie zich op naarmate de tijd verstreek. Met name in de eerste week

Nog meer gedoe: ook bij het aansluiten van het internet kwam er wat zand in de motor. Omdat het internet niet werkte, moest er met Ziggo worden gebeld. Dat wilde ik natuurlijk snel regelen, maar dan moest ik wel het telefoonnummer weten. Een simpele zoekopdracht, die anders zo gepiept is. Maar in deze nieuwe situatie moest ik wachten tot ik op een andere locatie de laptop kon openklappen.

Nadat de afspraak was gemaakt, ontving ik een dag later een sms (gelukkig). Hierin stond een link waarmee je het tijdstip dat de monteur komt kan veranderen. Juist, die kon ik niet openen met mijn oldtimer. Het tijdstip moest worden aangepast. Maar ja, ik moest weer wachten tot ik het nummer had gevonden. Dan Ziggo bellen, vijftien minuten wachttijd, situatie uitleggen, en uiteindelijk de afspraak verzetten.

Het is zomaar een grabbel uit de ton met voorbeelden. En tuurlijk, er zijn wel grotere problemen in het leven. Maar toch bouwde de frustratie zich op naarmate de tijd verstreek. Met name in de eerste week. Je krijgt weer met omwegen te maken die je normaal al lang achter je hebt gelaten.

Geen wekker, geen Tikkie

Maar ook buiten de verhuizing wachtten er de nodige aanpassingen op me. Dat begon al bij het opstaan. Voor het slapen pakte ik eerder mijn mobiel om me te laten wekken door het minst irritante geluidje dat erop staat. Het klepmobieltje heeft echter geen alarmfunctie en dus fungeerde mijn vriendin vier weken als menselijke wekker, en werd ik elke werkdag om 07.00 uur wakker geschud.

Daarnaast ben ik regelmatig zeiknat geworden vanwege het ontbreken van Buienradar, was tv kijken via mijn mobiel niet mogelijk, kon ik niet (laten) betalen via Tikkie, en moest ik het als chronische chaoot stellen zonder digitale agenda, met dubbele afspraken tot gevolg.

Een gemis waar ik echter het meest tegen opzag, was het ontbreken van muziek. De vrienden van Spotify zorgen ervoor dat ik op mijn mobiel overal de gewenste nummers kan luisteren. In de supermarkt, op de fiets, tijdens een wandeling, als ik in de soep roer, en ook mijn treinreis Groningen-Leeuwarden fleurt er flink van op.

Bij het horen van de beleefdhedenuitwisseling had ik anders haastig naar mijn Sony-oordoppen gegrepen. Nu moest ik het lijdzaam ondergaan

Normaal kon ik in de coupé ontwaken met het Friesch Dagblad op schoot en in mijn oren de klanken van The Velvet Underground, Nina Simone, Gangstarr of Queens of the Stone Age. Maar nu was alles anders. Geen muziek betekende automatisch dat andere geluiden die plaats innamen. Onder meer de klanken uit goedkope plastic oordopjes van medepassagiers. En dus viel mij de eer ten deel om te mogen ‘meegenieten’ van Kensington, Ed Sheeran, en de zoetsappige rijmpjes van huidige hiphopbands.

Maar ook de zouteloze gesprekken tussen collega’s die op de tweezitsbank tot elkaar veroordeeld zijn, kreeg ik er gratis bij. Anders had ik bij het horen van de beleefdhedenuitwisseling haastig naar mijn Sony-oordoppen gegrepen. Nu moest ik het lijdzaam ondergaan. Tot zover de klaagzang. Want tot dusver klinkt het als een moeizame maand. En zeker, veel zaken liepen stukken stroever dan gebruikelijk. Maar na de frustratie volgde acceptatie, en niet veel later de adaptatie.

Rust in de kop

De nadelen werden steeds meer verdrongen door de pluspunten. Op een daarvan was mijn hoop ook gevestigd: rust. Iets wat blijkbaar al werd voorspeld door mijn omgeving. ‘Je hebt nu zeker heel veel rust in je kop?’ hoorde ik vrienden vragen. Dat bleek te kloppen.

Dat komt simpelweg omdat je aandacht verplaatst. WhatsApp en nieuwssites vechten niet meer om voorrang. Geen gescroll door foto’s die je al tien keer bekeken hebt, en de inboxen wachten geduldig tot je ’s avonds achter je laptop kruipt.

Als je al die situaties bij elkaar optelt, merkte ik dat mijn weken aan het veranderen waren. Je doet meer. Je beleeft meer

Dat activeert. Voor deze maand had ik regelmatig mijn jas al aan om de deur uit te gaan. Het toch nog even kijken op de telefoon zorgde ervoor dat dit moment werd uitgesteld. Al die minuten van afleiding waren er nu niet. En dus, hup, naar buiten. Actie. Meteen die vriend opzoeken, of de boodschappen doen. Als je al die situaties bij elkaar optelt, merkte ik dat mijn weken aan het veranderen waren. Je doet meer. Je beleeft meer.

Werken ging ook stukken efficiënter. Eerder greep ik na het typen van een alinea al snel naar mijn mobiel, als beloningssysteem. Even rust. Maar juist die ‘rust’ (afleiding) zorgt ervoor dat je afstand doet van je bezigheden, waardoor het moeilijker kan zijn weer op dezelfde voet verder te gaan. Net als met lezen. Voor deze maand was ik al tijden bezig met een boek van Ayaan Hirsi Ali. Aan het boek lag dat niet. Integendeel. Maar het kwam doordat er na een paar bladzijden telkens op de smartphone werd gekeken. Toen die niet meer naast me op de bankleuning lag, was ik in no-time bij de achterzijde beland.

Fear of missing out

Als je bijvoorbeeld WhatsAppberichten bekijkt, en je hebt een nieuw, plezierig bericht ontvangen, geeft dat voor een korte tijd een fijn gevoel. Als die geluksstofjes weer zijn verdampt, wil je dat gevoel opnieuw beleven. En dus gaat het schermpje weer aan. Door die betovering blijf je aan de gang en wordt het tijdverslindend. En ja, je bent er natuurlijk zelf bij, en je kunt zeggen ‘ik wil het gebruik ervan minderen’, maar dat blijkt niet altijd zo makkelijk. Het fenomeen fear of missing out doet zich ook niet voor niks vaak voor bij socialemediagebruikers.

Door de continue berichtenstroom hebben gebruikers de neiging om op elk moment even hun sociale media te checken. Niet kijken zou immers betekenen dat we iets kunnen missen. Vandaar ook dat ik geen Facebook, Instagram en Twitter heb. Een stukje zelfbescherming. Maar dat betekent niet dat ik vrij ben van sociale afleiding op mijn mobiel. Want bij mij eiste WhatsApp te veel aandacht op. Ik ben iemand die veel sociale prikkels nodig heeft en deze app is een makkelijk middel om dat quotum te behalen. Nu dat niet kon, merkte ik dat ik dat contact op andere manieren ging zoeken. Zo deed ik voor het eerst een stevig beroep op mijn belbundel.

Door niet te appen, werd het weerzien over het algemeen levendiger. Smeuïge anekdotes werden soms als pingpongballen heen en weer gespeeld

Berichten gingen namelijk via good old sms. Naast dat typen veel tijd in beslag nam op de klepmobiel (alleen de letter c is al drie keer drukken), bevordert zo’n mini-schermpje het typ- en leesplezier ook niet. Daarom waren het vooral praktische, korte berichten die ik verstuurde. Daardoor werd al snel een stuwdam gecreëerd van nieuwsgierigheid en eigen te vertellen verhalen. Dus belde ik sneller dan normaal met familie, vrienden, en vriendin. Of om een afspraak te maken. Want door niet te appen, werd het weerzien over het algemeen levendiger. Smeuïge anekdotes werden soms als pingpongballen heen en weer gespeeld.

Ik had overigens verwacht dat het ontbreken van de WhatsApp-berichten tot irritatie bij mijn omgeving zou kunnen leiden. Dat moest toch wel erg onhandig voor hen zijn? Dat iemand mij misschien apart moest gaan inlichten dat de voetbalwedstrijd een half uur later plaatsvindt. Terwijl wij daar een groepsapp voor hebben. Die situaties spookten alleen maar door mijn hoofd omdat ik digitaal buitenspel stond. In werkelijkheid waren die er nauwelijks. 99 procent kon wachten. Zo niet, dan werd er gebeld. Opgelost.

1256 appjes

Door mijn smartphone tijdelijk weg te leggen, kwam het vergrootglas erboven te hangen. Als iets er niet is, merk je wat het voor je betekent. Hierdoor werd duidelijk dat vooral de zaken van praktische aard een gemis vormden. Terwijl ik juist functies als WhatsApp en internetten hoog aansloeg. Oftewel, hetgeen waar ik altijd het vlugge plezier uithaalde, blijkt activiteiten die voor langer geluk zorgen in de weg te staan.

Een stap uit de digitale wereld, is een stap in de werkelijke. Daar waar je herinneringen maakt

Toen ik na een maand mijn mobiel weer in bezit had, legde ik hem meteen aan de lader. Kijken wat ik gemist had. Weinig, ondanks 1256 appjes in 32 gesprekken. Meteen stapte ik uit de groepsapps die hoofdleverancier waren. Een eerste stap om daar minder tijd aan kwijt te zijn. De vliegtuigstand schakel ik sinds het experiment veelvuldig in. Zo verschijnen er geen berichten in het scherm, en is er een extra handeling nodig om het internet weer te kunnen gebruiken. Iets wat tot nu toe zijn vruchten afwerpt. En op mijn klepmobiel zal ik zeker een beroep blijven doen, om de serene rust van deze maand te laten terugkeren.

Mijn smartphone weg doen is vanwege eerder genoemde redenen een stap te ver. De magnetische werking ervan af te zwakken is door deze ervaring het nieuwe doel. Want een stap uit de digitale wereld, is een stap in de werkelijke. Daar waar je herinneringen maakt.