De techreuzen als Google en Apple bepalen wel heel veel voor ons. Het is tijd die macht af te breken

Overal ter wereld beginnen overheden acties om de macht van de Amerikaanse techreuzen zoals Google en Facebook te breken. Een goede zaak, vindt Europarlementariër Paul Tang. Hij strijdt al jaren tegen de praktijken van de grote digitale concerns.

Paul Tang: ,,De techconcerns combineren functies. En dat gaat heel ver, tot in het duistere."

Paul Tang: ,,De techconcerns combineren functies. En dat gaat heel ver, tot in het duistere." Foto: ANP

De Europese Unie, maar ook afzonderlijke landen zijn er druk mee: hoe kunnen we de macht van de grote techbedrijven verminderen? Bedrijven als Google, Facebook en Apple krijgen steeds meer grip op het wereldwijde web. Ze hebben door de jaren heen absolute macht gekregen en kunnen gebruikers dwingen gebruik te maken van hun eigen producten. Daarnaast kunnen ze hun wil opleggen in de advertentiemarkt en bepalen wat mensen wel of niet te zien krijgen.

Paul Tang (1967), oud-Kamerlid en sinds 2014 Europarlementariër voor de PvdA, probeert de machtsstructuren die achter grote techbedrijven schuilen bloot te leggen. Zijn doel is onder meer het onbeperkt verzamelen van gegevens van burgers door giganten als Facebook en Google te stoppen.

,,De techconcerns maken ieder soms gebruik van verschillende verdienmodellen, maar wat ze gezamenlijk hebben is dat ze functies combineren. En dat gaat heel ver, tot in het duistere.”

Onderzoek

Vorige week werd duidelijk dat de Duitse toezichthouder Apple onder de loep neemt, om te zien of het bedrijf te veel macht heeft via onder meer zijn App Store. Het onderzoek van het Duitse Bundeskartellamt volgt na de start van vergelijkbare onderzoeken van de VS, van de EU en van het Verenigd Koninkrijk. In Nederland doet de Autoriteit Consument & Markt (ACM) ook al sinds 2019 onderzoek naar de App Store van Apple.

Mikpunt in Nederland is vooral iOS, het grootste besturingssysteem van Apple. Ook de App Store als het enige toegangspunt voor software van andere bedrijven ligt onder de loep.

Vorige week kreeg Google eveneens te horen dat de Europese Commissie een formeel onderzoek gaat doen naar mogelijk concurrentieverstorend gedrag door de techreus. Het gaat dan met name om de onlinereclametechnologie die het Amerikaanse bedrijf gebruikt. Brussel wil weten of Google de Europese mededingingsregels heeft geschonden door eigen diensten voorrang te geven op die van concurrenten. Ook kijkt de Europese Commissie naar de wijze waarop Google met data omgaat.

Daarnaast spannen openbare aanklagers van verschillende Amerikaanse staten een rechtszaak aan tegen Google, zo werd ook vorige week bekend. De aanklagers beschuldigen het techbedrijf ervan de concurrentie te verstoren door de manier waarop het zijn Play Store voor Android-apps beheert. Met de zaak willen de aanklagers aanhaken bij rechtszaken van spelletjesbedrijf Epic Games en van twee groepen ontwikkelaars van apps.

Onwettige praktijken

Om de praktijken van de techreuzen aan te pakken, zijn er twee mogelijkheden, zegt Tang. ,,Zoals nu inmiddels gebeurt, beginnen overal onderzoeken die moeten uitwijzen of er sprake is van onwettige handelingen. Daarnaast is er strengere wetgeving gepresenteerd, zowel in de Europese Unie als in de Verenigde Staten.”

Die wetgeving gaat vooral over hoe de bedrijven de markt kunnen manipuleren en het is volgens Tang goed dat er strengere wetgeving komt. ,,Maar ik ben vooral ook heel bezorgd over hoe bedrijven als Google en Facebook bepalen wat we wel of niet te zien krijgen. Als ik wil kan ik van krant wisselen of besluiten een nieuwssite niet meer te bezoeken, maar op Facebook heb ik maar één tijdlijn.

Daarmee wordt door Amerikaanse bedrijven ingrijpend invloed uitgeoefend op wat er tot mij komt. En dat is heel slecht. Want informatievoorziening is wezenlijk voor het functioneren van de democratie.”

Veel mensen vinden het prettig dat wanneer ze bijvoorbeeld een paar schoenen of een jurk hebben gekocht, ze met gepersonaliseerde advertenties op de hoogte worden gehouden van nieuwe aanbiedingen van producten die bij hen in de smaak vallen.

Tang: ,,Dat lijkt allemaal wel heel leuk en makkelijk, maar ik ben ervan overtuigd dat mensen het niet prettig vinden om gevolgd te worden.”

Gepersonaliseerd

Tang is mede-initiatiefnemer van een petitie van Europarlementariërs, waarin staat dat gepersonaliseerde advertenties van grote techbedrijven snel moeten worden aangepakt. Kranten en andere sites hebben hun advertentie-inkomsten zien afnemen door de manier waarop te werk wordt gegaan.

Tang: ,,Dit soort techbedrijven zijn de grootste en machtigste bedrijven ter wereld. Van elke 100 euro die aan advertenties wordt besteed, halen zij er ongeveer 50 tot wel 70 weg, waardoor nieuwsuitgevers bekaaid achterblijven.”

De Europese Commissie ziet vooralsnog een verbod niet zitten. Ook de lidstaten zullen er nog mee moeten instemmen. Het is maar de vraag of ze dat willen, en als dat al zo is, dan duurt het nog lang voordat zo’n verbod rond is.

Beschermer van de privacy

,,Apple werpt zich nu op als beschermer van de privacy door gebruikers de mogelijkheid te bieden niet te worden gevolgd. Facebook is hierdoor in paniek geraakt, want dit ondergraaft hun belangrijkste verdienmodel. Het is goed om te zien dat er tussen de techreuzen onderling ook onenigheid aan het ontstaan is. Dat biedt mogelijkheden om hun machtsposities aan te pakken”, zegt Tang.

Brussel presenteerde een half jaar geleden twee wetten. De eerste, de Digital Services Act (DSA), gaat vooral over transparantie rond online advertenties en het veiliger maken van diensten op internet. Mensen moeten duidelijk kunnen zien dat iets een advertentie is, namens wie de advertentie geplaatst wordt en waarom iemand die advertentie te zien krijgt.

De bedrijven moeten duidelijk vertellen hoe de algoritmes (wiskundige formules die voorspellingen kunnen doen over het gedrag van mensen) werken en waarom je bepaalde aanbevelingen krijgt. Maar ze hoeven niet hun volledige algoritmes te laten zien. Onafhankelijke onderzoekers bekijken jaarlijks of de techreuzen zich aan de regels houden.

Concurrentie

Met de tweede wet, de Digital Markets Act (DMA), wil de Europese Commissie vooral voorkomen dat de techgiganten zoals Google, Amazon en Booking.com zo machtig worden, dat concurrentie niet meer mogelijk is. Sommige van deze bedrijven zijn zo groot geworden dat zij een soort poortwachter zijn voor sommige diensten en producten. Zij kunnen regels opleggen waar andere bedrijven zich noodgedwongen aan moeten houden, omdat ze anders geen toegang meer hebben tot het platform.

Dat is een vorm van machtsmisbruik die de Europese Commissie niet wil toestaan.

Het probleem van de meeste techreuzen is volgens Tang dat ze geen echte diensten aanbieden. ,,Je bent overgeleverd aan hun manier van omgaan met jouw gegevens en de manier waarop ze advertenties verspreiden. De relatie tussen klant en bedrijf is duister. Je weet niet wat ze doen en hoe je van ze af kunt komen. Je kunt je niet abonneren.

Bij streamingsdienst Spotify kan dat wél en dat is veel beter. Je kunt de dienst gratis krijgen met ongevraagde reclame, maar je kunt ook een abonnement nemen waarvoor je betaalt, en dan blijf je gevrijwaard van advertenties.”

Niet gevolgd

Mensen die niet gevolgd willen worden door de Amerikaanse techgiganten kunnen natuurlijk altijd besluiten Facebook of de producten van andere techreuzen de deur uit te gooien, maar dat is volgens Tang geen oplossing.

,,Het is heel moeilijk om niet gevolgd te worden. Als je stopt met Facebook, dan blijft Google er nog of word je via je browser gevolgd. Ik ben een nerd dus ik kan de volg-cookies verwijderen, maar dat kost veel tijd en inspanning. Heel veel mensen die geen nerd zijn, hebben hiervoor niet de kennis of tijd.

Het moet veel makkelijker worden gemaakt om los te komen van de Amerikaanse digitale giganten. Maar wat ik heel belangrijk vind is dat er een einde komt aan de enorme invloed die ze hebben op onze meningsvorming en daarmee op onze democratie. Dat moeten we niet willen.”