Dit artikel is vandaag gratis

Hoe begon het conflict tussen Oekraïne en Rusland ook alweer? Alles op een rijtje

Demonstranten protesteren in Den Haag om te laten zien dat ze achter Oekraïne staan na de Russische invasie. Ze hebben Oekraïense vlaggen bij zich en borden met teksten als "Stop War" en "Stop Russia". Foto: ANP

Het conflict tussen Oekraïne en Rusland is al acht jaar bezig. Hoe begon het ook alweer? En hoe liggen de verhoudingen in Oekraïne? Een aantal feiten op een rij

Oekraïne is in de geschiedenis vaak onderdeel geweest van een ander rijk. Het begon met het vorstendom Kiev-Roes rond de tiende eeuw. Daarna is het nog onderdeel geweest van Pools-Litouwse Gemenebest, het Ottomaanse Rijk, Oostenrijk-Hongarije en het Russische Rijk. In 1918, na de Russische revolutie, riep Oekraïne voor het eerst onafhankelijkheid uit, maar dat duurde niet lang. Het werd snel opgenomen in de Sovjet-Unie. Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 brokkelde de Sovjet-Unie af. In 1990 stemde 90 procent van de Oekraïners voor afscheiding van de Sovjet-Unie. In dat jaar werd het land weer onafhankelijk.

Volgens de Russische President Poetin was het uiteenvallen van de Sovjet-Unie de grootste tragedie van de twintigste eeuw. Wat hem betreft zijn de voormalige Sovjetrepublieken nog steeds ondergeschikt aan Moskou. Vooral Belarus en Oekraïne zouden bij Rusland horen. Poetin verwijst daarmee naar de gedeelde geschiedenis van het vroegmiddeleeuwse rijk Kiev-Roes.

Begin van het conflict

De spanningen tussen Rusland en Oekraïne beginnen al in november 2013 toen de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj besloot om een associatieverdrag met de Europese Unie niet te ondertekenen. Dit stuitte op veel weerstand onder de Oekraïense bevolking en er braken hevige protesten uit.

In Februari 2014 kwamen die protesten tot een hoogtepunt. Op het Maidanplein in Kiev braken er gevechten uit tussen demonstranten en de politie. Tientallen mensen kwamen tijdens de rellen om.

Op 21 februari ondertekende Janoekovitsj uiteindelijk een overeenkomst om het geweld te beëindigen. Hij ontvluchtte later het land en de nieuwe Oekraïense interim-regering voer weer een pro-Europese koers en zocht toenadering tot Europa. De oostelijke provincies Loehansk en Donetsk verklaarden zich onafhankelijk van Oekraïne. De leiders in deze gebieden zijn pro-Russische separatisten die zich meer verbonden voelen met Rusland dan met Oekraïne.

Ook de Krim blijkt zich meer verbonden te voelen met Rusland. Volgens een referendum wil 96,6 procent zich aansluiten bij Rusland. Die uitslag wordt internationaal niet erkend omdat de campagne en het stemmen niet eerlijk is verlopen. Toch valt Rusland de Krim binnen en wordt het door de Russen geannexeerd.

MH17

In het oosten van Oekraïne blijft het onrustig. Pro-Russische separatisten staan lijnrecht tegenover het Oekraïense leger. Er zijn constant gevechten tussen de twee groepen waarbij veel mensen om het leven komen. In die strijd werd in juli 2014 vlucht MH17 neergehaald door pro-Russische troepen. Het vliegtuig met aan boord 298 mensen stortte neer 50 kilometer van de Russische grens.

In 2015 worden de Minskakkoorden gesloten. Daarin wordt onder andere een staakt-het-vuren afgekondigd. De gevechten namen af, maar stopten nooit. Sinds 2014 zijn in de provincies Loehansk en Donetsk meer dan 14.000 mensen omgekomen.

Zelenski

In mei 2019 werd komiek en acteur Volodimir Zelenski gekozen tot president van Oekraïne. Een van zijn verkiezingspunten was dat hij de gevechten in het oosten van Oekraïne wilde stoppen. Er zijn veel gesprekken tussen Kiev en Moskou geweest, maar dat heeft niet geholpen. In december 2021 begon Rusland met een troepenopbouw langs de grens met Oekraïne. Volgens Rusland werden die troepen daar neergezet om de toenemende agressie van Oekraïne en de NAVO te verdedigen.

De spanningen tussen Rusland en Oekraïne liepen eind vorig jaar en begin dit jaar hoog op. Verschillende wereldleiders probeerden de situatie te de-escaleren door diplomatieke gesprekken aan te gaan met de twee landen. De Russische president Poetin stelde steeds als eis dat de NAVO zich terugtrok uit Oost-Europa en dat Oekraïne nooit lid mag worden van de NAVO. De NAVO wil niet aan die eisen voldoen. Verschillende westerse landen stuurden militaire goederen naar Oekraïne om ze te steunen in de dreiging van een oorlog.

Speech

Afgelopen maandag hield de Russische president Poetin een speech op de Russische staatstelevisie waarin hij de volksrepublieken in Donetsk en Loehansk erkende en als onafhankelijk beschouwt. Hierna stuurde Poetin troepen naar de twee gebieden om een ‘vredesmissie’ uit te voeren.

In de nacht van woensdag of donderdag begon Rusland een offensief waarbij verschillende steden in heel het land en militaire doelen worden getroffen door bombardementen. Oekraïne kondigde een staat van beleg af. Vanuit het westen worden deze bombardementen hard veroordeeld. De Tweede Kamer reageerde geschokt op de Russische inval: de Nederlandse politici willen het liefst zo snel mogelijk nieuwe sancties.

Taal

In Oekraïne is er één officiële taal: het Oekraïens. Door een taalwet in 2019 werden scholen, tv- en radiozenders verplicht om het Oekraïens als voertaal te gebruiken. Doordat Oekraïne vroeger onderdeel was van de Sovjet-Unie en het Russische Rijk, beheersen veel Oekraïners het Russisch. Uit een peiling blijkt dat voor driekwart van de bevolking het Oekraïens de eerste taal is. Slechts twintig procent ziet het Russisch als eerste taal. Vooral in het zuiden en het oosten wordt nog veel Russisch gesproken.

Wat wil de bevolking

De meerderheid van de bevolking (45 miljoen Oekraïners) wil zich aansluiten bij westerse bondgenootschappen. Uit onderzoek van het sociologisch instituut Kiis blijkt dat 59 procent van de bevolking aansluiting wil bij de NAVO, 28 procent is tegen. Het westerse deel van Oekraïne wil zich vooral aansluiten bij de NAVO of de EU. Het oosten neigt meer naar Rusland.

Donetsk en Loehansk

De provincies Donetsk en Loehansk zijn samen ruim 50.000 vierkante kilometer. Het gebied wordt ook wel de Donbas genoemd. Nederland is een stuk kleiner, namelijk 40.000 vierkante kilometer. In die provincies zijn drie grote steden: Donetsk (ruim een miljoen inwoners), Loehansk (ongeveer half miljoen inwoners) en Marioepol (ongeveer half miljoen inwoners). Donetsk en Loehansk zijn in handen van de pro-Russische separatisten en Marioepol in de handen van Oekraïne. In totaal hebben de pro-Russische separatisten ongeveer een derde van de provincie onder controle.

In het voorjaar van 2014 hielden de provincies Donetsk en Loehansk een referendum. Daaruit bleek dat een meerderheid voor een afscheiding met Oekraïne was, maar net zoals bij de Krim wordt er getwijfeld aan de eerlijkheid van de campagne en de uitslagen. Uit peilingen van voor 2014 blijkt namelijk dat maar maximaal 30 procent van de inwoners deel zou willen uitmaken van Rusland en dus een grote meerderheid niet. Het idee dat een grote meerderheid bij Rusland zou willen horen klopt zodoende waarschijnlijk niet.

Nieuws

menu