Nieuw leven voor jugendstilpand De Utrecht in Leeuwarden: kunstenaars gaan in hagelnieuwe uitbouw de dialoog aan met de architectuur en historie van het rijksmonument

Het vernieuwde jugendstilpand De Utrecht in hartje Leeuwarden moet weer minstens honderd jaar mee kunnen. Vanaf zaterdag heropent het als plek waar kunstenaars zich laten inspireren door de historie en architectuur van het gebouw. Kunstenares Anke Roder bijt het spits af.

Eigenaresse Astrid van der Hoek in de nieuwe tentoonstellingsruimte van De Utrecht, waar kunstenares Anke Roder als eerste exposeert.

Eigenaresse Astrid van der Hoek in de nieuwe tentoonstellingsruimte van De Utrecht, waar kunstenares Anke Roder als eerste exposeert. Foto: MARCHJE ANDRINGA

Het rijksmonument met zijn uitbundige art nouveau-elementen in volle glorie aan geïnteresseerde bezoekers laten zien. Dat was de insteek van Tjeerd en Astrid van der Hoek toen ze het pand aan de Tweebaksmarkt vier jaar geleden kochten. ,,Onze liefde voor dit prachtige gebouw willen we graag met anderen delen, vandaar dat we het een publieke functie wilden geven”, zegt Astrid van der Hoek. ,,Als cadeau voor de stad Leeuwarden.”

Ze namen een team van ontwerpers, architecten en bouwers in de arm om het van binnen en buiten zorgvuldig op te knappen. De grootste verandering is de hypermoderne aanbouw aan de achterkant. Of beter: opbouw. ,,Het nieuwe deel is namelijk óp de bestaande buitenmuren gebouwd.” Het resultaat is een hagelwitte, hoekige constructie met grote raampartijen die vanaf zaterdag dienst doet als tentoonstellingsruimte.

Scheve muren

Anke Roder (1964, Bayreuth) bijt er als exposant het spits af. Aan haar de afgelopen maanden de taak om kunstwerken te maken waarvoor ze zich liet inspireren door het gebouw en zijn jugendstilstijl. Want dat is de insteek bij alle exposities die Ra van der Hoek, artistiek leider van De Utrecht, er organiseert: deelnemende kunstenaars moeten nieuw werk tonen dat aansluit bij het gebouw. ,,Een prachtige, verdiepende opdracht, maar ook uitdagend: geen muur in de ruimte is recht”, zegt Roder lachend.

Zee-planeten

Leidend bij de expositie die zij samenstelde, is de kleurenpracht van het gebouw geweest. De okergelen, diepe donkerroden en felle blauwtinten. ,,Ik werk heel associatief. Eenmaal thuisgekomen nadat ik De Utrecht meermalen had bezocht, bleven de kleuren hangen, merkte ik toen ik aan de slag ging.” Een leporello met Friese landschappen van haar hand toont de kleurenreis die zich in haar hoofd afspeelde, en diende als ideeënschets voor de expositie Zee-planeten.


Die bestaat uit vooral ronde schilderijen die in de hagelnieuwe galerie lijken te zweven. De associatie met mineralen en, vooral, planeten is vrij snel gemaakt. Die komt voort uit de sprankeling die Roder ervoer toen ze de hypermoderne aanbouw voor het eerst betrad. ,,De hoekige vormen en de lichtinval deden me denken aan mineralen. De facet-ramen tot in de nok zorgen ervoor dat het licht steeds wisselt, afhankelijk van het buitenlicht. Prachtig, vooral ook de schittering op het grote glas-in-loodraam als de zon schijnt. Deze verbinding met de buitenwereld riep voor mij de associatie met het planetenstelsel op”, licht Roder haar werk toe.

Out of the box

De ronde vormen zijn een fijne tegenhanger in de hoekige ruimte, vindt Roder. ,,Vierkante of rechthoekige werken pasten er in mijn ogen niet bij.” Hierop ging ze de uitdaging aan om op de houten schijven van een boomstam te werken. ,,Dat hoort ook bij de opdracht die Ra mij gaf. Ze willen het liefst dat je als exposerend kunstenaar out of the box denkt en iets maakt dat afwijkt van je eigen werkwijze.”

De Utrecht is in 1903 ontworpen door A.J. Kropholler en J.F. Staal, twee leerlingen van architect Berlage, en diende jarenlang als bijkantoor van levensverzekeringmaatschappij “Utrecht”. ,,Het gebouw moest indruk maken en het gevoel geven: hier wil ik mijn verzekering afsluiten.” Niet voor niets keert de pelikaan met zijn jongen meermalen terug in de mozaïeken en beelden van Joseph Mendes da Costa. ,,Een moederpelikaan zorgt goed voor haar jongen door hen desnoods te voeden met haar eigen bloed.”

Erfenis

Het oorspronkelijke verzekeringskantoor heeft in de loop der jaren diverse functies gehad. De laatste was van theater De vier Pelikanen, tot 2018. ,,Met de verbouwing en de openstelling voor publiek willen we dat het gebouw de volgende honderd jaar weer mee kan.” Mocht dat onverhoopt niet doorgaan; Tjeerd en Astrid van der Hoek werken ondertussen alvast aan een nalatenschap.

Bij een deel van de exposities verschijnt een boek. De eerste twee liggen er inmiddels. Dat met het werk van Anke Roder en een uitgave waarbij de renovatie, verbouwing en de historie van het pand in woord en beeld is gebracht. ,,Zo ontstaat een serie boeken dat het gebouw de aandacht geeft die het verdient”, aldus Van der Hoek.

De Utrecht is voor 3,50 euro te bezoeken. ,,Een symbolisch bedrag. We willen het gebouw graag met zoveel mogelijk mensen delen, maar tegelijk is het klein en kwetsbaar. Vandaar dat we deze vergoeding vragen en mensen vooraf moeten reserveren.”

De Utrecht is op vrijdag en zaterdag van 12.00 uur tot 17.00 uur geopend