Bach en Ravel spelen op de marimba? Het lijkt onmogelijk, maar slagwerker Arjan Jongsma uit Drachten doet het op zijn nieuwe cd

Slagwerker Arjan Jongsma (25) uit Drachten komt met een solo-cd waarop hij de geheimen onthult van de marimba, zeg maar de basversie van een xylofoon. ,,Ik wol dat minsken tinke: ferhip, kin dat ek op dat ynstrumint?”

Arjan Jongsma.

Arjan Jongsma. Foto: Jilmer Postma

Johann Sebastian Bach (1685-1750) en Maurice Ravel (1875-1937). Het zijn twee componisten die Jongsma hoog heeft zitten. Maar ja, beiden leverden werken af voor piano, klavecimbel of orkest. Voor tien vingers dus of een veelheid aan instrumenten. Niet te doen voor een marimbist die ‘slechts’ vier stokken tot zijn beschikking heeft. Toch prijken onder meer Bachs Engelse Suite in a-klein en Ravels Sonatine (Modéré) op de cd New Perspectives for Marimba die Jongsma zondag in Leeuwarden presenteert.

Arjan Jongsma , telg uit de muzikale Drachtster Jongsma-familie, heeft zich hiervoor vastgebeten in een nieuwe speeltechniek die hij op het Conservatorium van Amsterdam op het spoor kwam. De Drachtster is al sinds zijn twaalfde een veel geziene slagwerker op concerten door het hele land, maar pas tijdens zijn conservatoriumopleiding werd hij onderwezen in een nieuwe visie: eentje waarin de marimba als toetsinstrument wordt benaderd in plaats van als slagwerk.

,,In moderne wurkwize dêr’t it konservatoarium fan Amsterdams yn foarop rint en dy’t mij tige oansprekt.” De onderwijsmethode is ontwikkeld door Peter Prommel, slagwerkdocent aan het conservatorium, samen met de Griekse percussionist Theodor Milkov.

Vertaalslag

En dus kreeg de oud-Drachtster tijdens zijn studie veelvuldig polyfoon klavierrepertoire voorgeschoteld, bedoeld voor tien vingers. De vertaalslag hierin maken is een technisch verhaal. Het komt erop neer dat Jongsma de toonladders met één hand ging spelen en niet langer met de twee binnenste stokken, zoals gebruikelijk bij marimba. En hij maakte zich de Moeller-methode eigen. ,,Yn feite de roffel: mei ien beweging meardere toanen kreëarje. Eat wat ek strikers en blazers kinne.”

Jongsma is één van de weinige marimbaspelers in Nederland die zich deze techniek eigen heeft gemaakt. Er ging een wereld voor hem open. ,,Ik woe it hiel graach leare om’t ik dêrmei muzyk fan myn favorite komponisten Bach en Ravel op marimba spylje koe. Dizze wize fan spyljen jout folle mear mooglikheden.”

Die laat hij graag horen op zijn cd, want dat is zijn voornaamste drijfveer: de onontdekte geheimen prijsgeven die in de marimba huizen. ,,Mei dizze nije technyk kin ik folle mear nuânses en ferfining hearre litte; ferburgen eleminten fan de marimba. Ik wol dat minsken tinke: ferhip, is dat ék mooglik?’’ Zo staat de marimba bekend om haar staccato-spel. ,,Op de cd lit ik krekt in protte legato hearre.”

Jong instrument

De marimba is een jong instrument dat niet kan terugvallen op een lange, rijke historie zoals cello, viool of piano. Hierdoor is ze nog volop in ontwikkeling. ,,Alle geheimen fan it ynstrumint binne noch net ûntdutsen. As muzikant hawwe jo dêrom de ferantwurdlikheid, fyn ik, om dy te ûndersykjen en it repertoire foar marimba út te wreidzjen.” Hij hoopt, en dat is zijn tweede missie, ook componisten met zijn cd te inspireren. ,,Ik hoopje dat sy nijsgjirrich wurde en dat it harren oanset ta it skriuwen fan nij repertoire.”

Componist Sipke Hoekstra uit Sneek neemt hierin alvast het voortouw. Speciaal voor Jongsma’s cd schreef hij het twaalf minuten durende Clio’s Patchwork, Fantasia for Marimba dat zondag tijdens de cd-presentatie zijn première beleeft. ,,Yn opdracht fan my hat er in wurk skreaun dat oanslút by myn spylwize. Hy slacht in brêge tusken it polyfone karakter fan Bach en it ympressionistyske fan Ravel, mar dan mei in hiel moderne taal.”

Fries tintje

Hoewel Jongsma alweer zeven jaar in Amsterdam woont, heeft de cd een sterk Fries karakter. Niet alleen vanwege de inbreng van de Sneker componist, ook doordat. Jongsma’s eigen Colori Ensemble meespeelt in Ravels Concerto for the Left Hand in D major . Dat vormt hij met zijn zussen Rianne (fluit) en Wilma (hobo) en pianist Frans Douwe Slot. ,,Sy foarmje it orkest foar my as solist.” Celliste Wytske Holtrop, ook al een Friezin, maakt het geheel af. ,,De sello derby jout it gehiel krekt wat mear body dêr’t ik nei socht.”

De oud-Drachtster vindt het prettig om met ‘eigen mensen’ samen te werken. ,,Mei myn suskes spylje ik al fan jongs ôf oan. Wy hawwe mar in pear wurden nedich om inoar muzikaal te begripen.” Frans Douwe Slot voegde zich daar heel organisch tussen. ,,It wurket hiel noflik mei inoar. Yn in hiel relaxte sfear.”

Rustgevend

Veel nummers hebben een rustgevend, bijna meditatief karakter. Jongsma hoort dat vaker. ,,Minimal music, dat brûkt wurdt om te meditearjen, wurket hiel goed op de marimba.” Maar het is slechts één van de vele kleuren van het instrument die hij op de cd toont In het middelste deel van Ravels Concerto for the Left Hand in D major klinkt ook het geluid zoals de meeste mensen de marimba kennen. ,,Hiel stakkato en militaristysk.” Ravel schreef het niet voor niets vlak na de Eerste Wereldoorlog.

Het afgelopen jaar gaf Jongsma als slagwerkdocent - online - lessen en workshops. Als uitvoerend muzikant was het stilletjes: de coronacrisis zette een streep door zijn optredens en concerten, van onder meer de Nieuwe Philharmonie Utrecht. Hét moment om zijn grote wens in vervulling te laten gaan. ,,Ik rûn al langer mei it idee in cd te meitsjen. Mar dat freget fokus en in strakke planning as’t it tusken konserten yn dwaan moast. No hie ik de tiid en de romte yn ‘e holle.”

Nichemarkt

New Perspectives for Marimba komt tot stand met steun van Sena Muziekproductiefonds en het Frysk Muzyk Argyf. Natuurlijk, de cd is gericht op een nichemarkt, beseft Jongsma. Stadions vol marimbaliefhebbers zijn niet te vinden. Dankzij het Jouster label Aliud Records waarop de cd wordt uitgebracht, heeft hij echter een groot bereik. ,,It album komt oer de hiele wrâld beskikber. Fysyk, as Blu-ray en op streamingplatforms. Eltsenien yn ‘e wrâld kin it dus belústerje.”

Bovendien: de slagwerkwereld heeft best veel fans, weet hij. Maar wanneer zijn project écht geslaagd is? Als de cd straks bij de speciaalzaken tussen de cd’s voor cello en piano ligt, en dus niet alleen bij de slagwerk-cd’s. ,,In útdaging, ik wit it, mar dat soe in grutte stap foarút wêze foar de marimba.”

Arjan Jongsma presenteert zijn cd New Perspectives for Marimba zondag om 15.00 uur in De Kapel van dbieb in de Blokhuispoort in Leeuwarden. De toegang is gratis, opgeven kan via info@fryskmuzykargyf.nl