Bevrijdingsconcert ‘Tiid’: muziek om aardse ellende even te ontstijgen

Messiaen presenteerde zijn Quatuor pour la fin du temps in 1941 in krijgsgevangenschap. Stichting UP brengt het muziekstuk, aangevuld met poëzie van Aggie van der Meer, als bevrijdingsconcert in coronatijd.

Violist Ingrid van Dingstee (l.), cellist Corien Kok en klarinettist Pierre Lafay repeteren bij echtpaar Hoite Pruiksma (producent) en Pauli Yap (pianist) thuis voor Tiid.

Violist Ingrid van Dingstee (l.), cellist Corien Kok en klarinettist Pierre Lafay repeteren bij echtpaar Hoite Pruiksma (producent) en Pauli Yap (pianist) thuis voor Tiid. Foto: Simon Bleeker

Producent Hoite Pruiksma windt geen doekjes om wat één van de voornaamste redenen is dat er bij hem en zijn vrouw en pianist Pauli Yap thuis in Hemelum momenteel druk wordt gerepeteerd voor Tiid. Het werk waar de Bevrijdingsconcerten op 21 en 23 augustus om draaien, Quatuor pour la fin du temps van de Franse componist Olivier Messiaen (1908-1992), hoorde Pruiksma vier jaar geleden voor het eerst live in Workum. ,,Ik was diep onder de indruk. En dacht meteen: ‘Dit wil ik ook eens in de Broerekerk in Bolsward horen’.”

Corona heeft de noodzaak alleen maar groter gemaakt. En niet alleen voor mezelf, de hoop in het stuk kunnen we nu allemaal wel gebruiken

Omdat we dit jaar 75 jaar Vrijheid vieren was dit hét moment, vond hij. Onder de vlag van Stichting UP (Uitzonderlijke Producties), waar Pruiksma producent en artistiek leider van is, begon hij met de voorbereidingen. En toen kwam corona. Nu er weer geconcerteert mag worden, staat Tiid op de rol. ,,Corona heeft de noodzaak alleen maar groter gemaakt. En niet alleen voor mezelf, de hoop in het stuk kunnen we nu allemaal wel gebruiken.”

In januari van 1941 vond ook de première van het Kwartet voor het eind van de tijd al onder ongebruikelijke omstandigheden plaats. Een jaar eerder was Messiaen krijgsgevangene gemaakt door de Duitsers. Zijn compositie klonk derhalve voor het eerst voor vijfduizend mede-krijgsgevangenen in kamp Görlitz. ,,Het stuk werd uitgevoerd op een cello met maar drie snaren en een krakkemikkige klarinet en viool. Zelf speelde Messiaen op een ontstemde piano.”

Vrijheid in oneindigheid

Messiaen baseerde zijn compositie op Openbaringen. ,,Het laatste Bijbelboek waarin de engel zegt ‘er zal geen tijd meer zijn’. Messiaen legt dat positief uit: als er geen tijd meer bestaat brengt die oneindigheid van het moment vrijheid.” Het achtdelige werk is heel ritmisch geschreven en zit vol vogelmotieven, omschrijft Pruiksma. Messiaen ging vaak het bos in om naar de vogels te luisteren. Bevrijding van de geest heeft ook alles te maken met vogels, geeft hij in Quatuor mee. Want die zijn vrij, en alle problemen laat hij vervliegen.”

Als het je lukt om in Messiaen zijn idioom te kruipen, is het als een impressionistisch schilderij dat over je heen komt

Wat hem vooral raakt, is het idioom van de muziek. ,,Die is heel harmonisch, kleurrijk en gedifferentieerd. Als het je lukt om in Messiaen zijn idioom te kruipen, is het als een impressionistisch schilderij dat over je heen komt. Alles in de compositie klopt tot in de finesses.”

Toch besloot Pruiksma iets toe te voegen aan het stuk. Hij vroeg de 92-jarige Bolswarder schrijfster Aggie van der Meer om er teksten bij te schrijven. ,,De muziek is prachtig maar ook heel intens. Naast een gedichtencyclus (De tiid, it duorjen) van zeven korte, Friese gedichten, schreef Aggie twee losse gedichten waar het concert mee begint en eindigt. Door de afwisseling van muziek en poëzie blijf je fris van geest.”

Afgezonderd in duo’s

Vanwege de coronaregels wordt gevraagd in tweetallen te komen en bij elkaar te zitten. Pruiksma: ,,Afgezonderd in duo’s kun je misschien nog wel preciezer ervaren waar zijn muziek over gaat: de kracht van de menselijke geest. Die is in staat alle aardse ellende te overstijgen, zegt hij. De geest is niet te vangen, die is vrij.”

Tiid, een bevrijdingsconcert van Stichting UP, is op 21 augustus om 20.30 uur en op 23 augustus om 15.00 uur te zien in de Broerekerk van Bolsward, www.stichting-up.nl

Inspelen: Steven de Jong stortte zich op maken van liedjes in plaats van films

Ik wilde graag dat het geheel zo Keltisch mogelijk klonk. Het was al zo goed dat we de plaat toen ook maar meteen via YouTube hebben gereleased ,,Carla wilde ook nu de demo wel inzingen", vertelt De Jong. ,,En toen ik het lied een week later van Nico terugkreeg had hij het niet alleen gemixt maar ook opnieuw ingedrumd.

Nieuws

menu