De kooiaap veroverde de wereld vanuit Vrouwenparochie

De uitvinding van Hessel Kooi uit Vrouwenparochie – een heftruck die achterop een vrachtwagen kan worden meegenomen – heeft het bedrijf op de kaart gezet. Deze week komt het boek Hoe een kooiaap de wereld verovert uit.

De kooiaap wordt achter een vrachtwagen gehangen.

De kooiaap wordt achter een vrachtwagen gehangen. Foto: uit besproken boek

Boerenzoon Hessel Kooi ontwikkelt in de vorige eeuw verschillende machines om het werk in de akkerbouw en bloembollenteelt te vergemakkelijken. Dit heeft hij van huis uit meegekregen, op het bedrijf van zijn ouders. Zijn vader ontwikkelde al een sorteermachine voor aardappelen. Zoon Hessel wordt nationaal en internationaal bekend om zijn uitvinding van de meeneemheftruck achterop vrachtauto’s.

De bekendheid wordt zo groot dat de zogeheten kooiaap een merknaam is geworden. ‘Achter de trailer hangt een heftruck die zich als een lenige aap vastklampt aan de vrachtwagen. Een kooiaap’, zo valt te lezen in een boek dat deze week verschijnt over Hessel Kooi (1942-2008) en de opkomst van zijn bedrijf. Auteur Harry de Jong beschrijft in het zeer leesbare boek Hoe een kooiaap de wereld verovert hoe de ondernemer opgroeit en hoe de dyslectische jongeman met een groot technisch inzicht wereldwijd furore maakt met zijn bedrijf. In de hoogtijdagen werken er op de vestiging op de grens van Vrouwenparochie en Alde Leie honderd mensen.

Innovaties

Vader Eeuwe Dirk legde op de verschillende vlakken de kiem van het succesvolle bedrijf. , Hij was de eerste in de provincie die deze teelt van bloembollen, vooral tulpen, succesvol wist te maken, met name dankzij een zelfontworden bewateringssysteem. Hessel groeit op tussen innovaties en heeft ook zelf een groot technisch inzicht, zo is te lezen door het boek heen. Lezen en schrijven gaat echter minder en een deel van de lagere school brengt hij door in Bilthoven, waar vooral aandacht is voor de vaardigheden waar hij wel goed in is.

Na de lagere school komt hij op de lagere landbouwschool in Bitgummole, gevolgd door de middelbare tuinbouwschool in Hoorn. Het is een richting die vooral zijn vader voor hem in gedachten heeft, om later verder te gaan in de tuinbouw. Nog tijdens zijn schoolperiode kopen zijn ouders het fruitteeltbedrijf van een buurman op, om het familiebedrijf uit te breiden.

Hij heeft goud in handen, want er is geen vergelijkbaar product

Zoon Hessel maakt na zijn opleidingen verschillende reizen naar het buitenland – vooral om talenkennis op te doen en zijn interesse in ontwikkelingen in mechanisatie over de grens – en trouwt met Selma Bierma uit Hallum. De huwelijksreis gaat naar Amerika. ‘Het moest een mooie combinatie worden van een huwelijks- en zakenreis’, zo is te lezen in het 109 pagina’s tellende boek.

Veel inspiratie heeft de jonge Bildtse ondernemer in dat land opgedaan, waaronder het gebruik van grotere bewaarkisten voor landbouwproducten. Deze zogeheten kuubskisten vormen jaren later de oorsprong van zijn belangrijkste uitvinding: de kooiaap.

Heteluchtkanon

Zijn eerste belangrijke uitvinding is een heteluchtkanon voor het drogen van natte tulpenbollen, al snel gevolgd door een luchtbevochtiger die ervoor moet zorgen dat de bollen tijdens de bewaring niet te veel uitdrogen. In de jaren zeventig volgt de kooiaap. In de tijd dat de investeringen in het familiebedrijf hoog zijn, het moeilijk is om die terug te verdienen en de tulpenprijzen flink dalen, worden nieuwe wegen gezocht. Een eigen postorderbedrijf voor tulpenbollen is geen succes en er wordt afscheid genomen van de teelt van de bollen. Met de zelf ontwikkelde verwerkingsmachines worden tulpen- en gladiolenbollen van anderen verwerkt en de opslag daarvan gebeurt met grotere kuubskisten. Uit de noodzaak om die te vervoeren van en naar opdrachtgevers wordt de eerste kooiaap ontwikkeld.

Het blijkt een groot succes, vooral omdat Kooi in Nederland de eerste en enige is die dergelijke transportmiddelen ontwikkelt. ‘Hij heeft goud in handen, want er is geen vergelijkbaar product.’ Andere uitvindingen blijken in tegenstelling tot de kooiaap geen lang leven beschoren.

Jarenlange bootreis

In 1977 wordt de eerste fabriek gebouwd en komt er een servicecentrum in Culemborg, omdat er landelijk steeds meer vraag komt. Concurrentie komt er in het decennium erna vooral van het Ierse Moffet, dat van steun vanuit de Europese Unie kan profiteren. Desondanks blijven de opdrachten komen, met als resultaat dat er te veel op het bordje van Kooi komt. Besloten wordt om een neef te benoemen tot mededirecteur. Na een jarenlange bootreis wordt het duidelijk dat Hessel niet meer terugkomt. In 1995 wordt de onderneming verkocht aan een Amerikaans bedrijf met de afspraak dat er in ieder geval vijftien jaar werkgelegenheid moet blijven.

Wat er daarna gebeurt met het bedrijf wordt niet in het boek beschreven. Er wordt geen aandacht besteed aan het feit dat de onderneming in 2003 in handen komt van het Finse Cargotec, moederbedrijf van onder meer Moffet en dat in 2007 het besluit valt dat de Friese onderneming de deuren moet sluiten.

De oud-eigenaar heeft dit vanaf de zijlijn moeten meemaken. Hessel Kooi overlijdt na een kort ziekbed op 31 oktober 2008.

Nieuws

menu