De toekomstwaarde van iepen mienskip: thuiskomen in je eigen geschiedenis in Feanwâldsterwâl

Het afgelopen jaar waren er tientallen projecten rondom Iepen Mienskip. Wat hebben al die mienskipsprojecten de Friezen opgeleverd? Hebben ze iets duurzaams in gang gezet? In deze aflevering: Sjoerd Litjens, projectleider van Iepen Doar(p).

Sjoerd Litjens met het boek Iepen Doar(p) in De Schierstins van Feanwâlden.

Sjoerd Litjens met het boek Iepen Doar(p) in De Schierstins van Feanwâlden. Foto: Marchje Andringa

,,As it no reint of sinneskynwaar is, it is altyd goed.” Sjoerd Litjens vindt het nog steeds een prachtige uitspraak van die bewoner van Feanwâldsterwâl die zonnepanelen op het dak heeft en een aantal jaren geleden bij de verbouwing een oude put in de tuin vond. Nu kon hij ook water opvangen! Deze waterbron siert de voorkant van het splinternieuwe 272-pagina’s tellende dikke fotoboek Iepen Doar(p) . Naast de put liggen een schep en een emmer. Een treffende foto, vindt Litjens. ,,It stiet symboal foar alle ferhalen dy’t wy opskept hawwe.” Hetzelfde geldt de uitspraak. ,,Dat it altyd goed is, is de grûntoan fan eins alle ferhalen fan de 128 húshâldens dy’t wy ynterviewd hawwe.”

De lûden dy’tst soms op de achtergrûn hearst, kinne ek sa’n soad sizze

Vier jaar geleden bedacht Sjoerd Litjens het internetproject Iepen Doar(p). Het concept bleek prachtig aan te sluiten bij Culturele Hoofdstad. Toen de financiering rond was, kon Litjens met een groep journalisten en fotografen op pad om een tipje van de sluier over dat mysterieuze begrip mienskip op te lichten. Nog steeds kun je op www.iependoarp.eu de audio-opnames beluisteren van de inwoners, vergezeld van foto’s van Tryntsje Nauta en Marieke Kijk in de Vegte. Misschien gaat het nog niet eens zozeer over wat de bewoners delen met de luisteraar, maar over hóe de bewoners het delen, zegt Litjens. ,,En de lûden dy’tst soms op de achtergrûn hearst, kinne ek sa’n soad sizze.”

Tastbare herinnering

De inwoners wilden graag een tastbare herinnering. ,,Dat is dus it fotoboek wurden.” Wat nog een hele klus was. ,,Wy woene yn dit boek rjocht dwaan oan de bewenners en sa ticht mooglik by harren uterings fan de audio bliuwe. Tagelyk moast der in fertaalslach makke wurde. Praattaal is ommers gjin skriuwtaal.” Besloten werd het democratisch gehalte van het project trouw te blijven en de aandacht voor iedereen dus gelijkelijk verdelen. ,,Yn eltse ynternetôflevering siet wol wat, wat hingjen bliuwt. Dy quote hellen wy der út en fynst dus yn it fotoboek werom.”

Waardevolle bron

Het project Iepen Doar(p) heeft veel in gang gezet. ,,Yn ’e praktyk libbet elts op syn eigen postsegel mei yn ’e earste rûnte sa’n fiif à seis doarpsgenoaten. Fansels binne der wol doarpsaktiviteiten dêr’t jo elkoar tsjin komme, mar kenne jo elkoar dan echt?” Vanaf februari werd er iedere dag een item van een dorpsgenoot op internet gezet. ,,Sa waard it projekt ûnderdiel fan elts syn dei en fan ’e mienskip.” Het project werd in Feanwâldsterwâl gesprek van de dag. ,,Sa spitich dat it no ôfrûn is, hear ik no faak.” Vast staat dat het project meer kennis over en weer heeft opgeleverd en een waardevolle bron om met elkaar in gesprek te gaan. ,,En it ropt emoasjes op: net allinnich blidens of grutskens, mar ek bygelyks skamte of fertriet.”

Ook hem heeft dit project veel gebracht. ,,It wie as kaam ik thús yn myn eigen skiednis.” Zes jaar oud was Litjens toen hij vanuit Amsterdam in Feanwâldsterwâl kwam te wonen. Deuren werden geopend. Dorpsgenoten pasten zich aan in de taal. Noodzaak om het Fries te leren was er dus niet, het Nederlands volstond. ,,Ik hie betocht dat ik projektlieder bleau fan dit projekt, ik prate nammentlik gjin Frysk. Sippie Tigchelaar, Hester Heite en Sjouke Lousma soene de ynterviews dwaan. Doe’t Sjouke útfoel, trúnde Sippie my oan om sels op ’en paad te gean. ‘Toe mar, Sjoerd, de kop derfoar. Meitsje it mar’, sei se tsjin my.” Haar aansporing haalde de journalist over de streep. ,,Myn earste ôflevering gie oer in jeugd-freon fan my. Hy stie sintraal, dus moast ik Frysk prate.” Toen ontdekte hij dat het Fries al die jaren in zijn systeem was blijven zitten.

Pas doe’t ik Frysk prate murk ik hoe’n wichtich ûnderdiel it Frysk is foar de mienskip

Er ging een wereld voor hem open. ,,Pas doe’t ik Frysk prate murk ik hoe’n wichtich ûnderdiel it Frysk is foar de mienskip.” Met terugwerkende kracht vindt hij het zo jammer dat hij nooit uitgedaagd werd de switch naar het Fries te maken. ,,It hie my safolle mear jûn. Ik haw oant myn achttjinde op de Wâl wenne. Ik hie my makliker thúsfield as ik dy taal sprutsen hie.” Tegelijkertijd kwam het inzicht dat het Fries veel dieper in hem zit dan gedacht. ,,Ek al prate ik gjin Frysk, it Frysk dat ik om my hinne hearde, die wol wat mei my.” Het had dus altijd in hem mee getrild. ,,Sjoch, ik haw doedestiids de romte en wiidsheid fan Fryslân ûnderfûn, en syn taal ek. Mar no’t ik de taal sels praat, is it krekt as begryp ik mysels better, kriget myn jeugd, mar ek myn krite noch mear kleur en be-tsjutting.”

De audiovisuele expositie over Feanwâldsterwâl, Iepen Doarp, is tot en met 6 januari 2019 te zien in De Schierstins in Feanwâlden.

Nieuws

menu