Nyk de Vries met Artvark Saxophone Quartet.

'Dichter fan Fryslân' Nyk de Vries verbindt met 'Tagelyk' op Poetry International Festival iedereen na Black Lives Matter en MeToo

Nyk de Vries met Artvark Saxophone Quartet.

Het Poetry International Festival in Rotterdam wordt vanavond geopend met de wereldpremière van de poëtische muziekproductie Tagelyk van de Friese dichter Nyk de Vries en het Artvark Saxophone Quartet. Het is het eerste festival in Nederland dat weer live-publiek kan ontvangen. ,,Fyftich minsken kinne wer komme. Wat in mannichte”, jubelt Nyk de Vries vanuit Amsterdam door de telefoon.

De Dichter fan Fryslân wil niet meteen over zijn nieuwe voorstelling praten. ,,Kinne wy elkoar? Ha wy elkoar ea moete? Nee? Wêr komst wei? Binne wy leeftydgenoaten? Dus krekt wat âlder?”

Later als ik Peter Broekhuizen van het saxofoonkwartet Artvark bel, vertelt die eenzelfde soort eerste ervaring met Nyk de Vries. Met alle vier muzikanten had hij een kennismakingsgesprek via Zoom van wel een uur. ,,Hij wilde weten waar ik vandaan kwam, watvoor straat, waar mijn ouders vandaan kwamen, wat voor gebied dat in Rotterdam was. Later bleek die informatie verwerkt te zijn in de voorstelling. Heel bijzonder”, zegt Broekhuizen.

Buschauffeur lijn 77

De vader van Broekhuizen kwam uit Rotterdam-Zuid. Hij was buschauffeur op lijn 77 en reed van de wijk Charlois naar de wijk Katendrecht en terug. Laatstgenoemde wijk lag tussen de Rijn- en Maashaven in. Er was veel overslag en dus bedrijvigheid. Er woonden veel Chinezen en het stond bekend als de hoerenbuurt van Rotterdam. Het was een gevaarlijke buurt, in de Tweede Wereldoorlog voor de Duitse bezetters zelfs een no-go-area. Het was een en al illegaliteit.

Nyk de Vries koppelt het schiereiland Katendrecht in zijn voorstelling aan De Westereen waar zijn ‘mem’ vandaan komt. Ook dit dorp stond jarenlang bekend om zijn illegale, wat louche praktijken. Inmiddels is Katendrecht een hippe wijk met veel entertainmentplekken en is De Westereen een dorp waar de ondernemers nog wel messcherpe prijzen hebben, maar de meeste dorpelingen geen mes meer op zak. Het tekent De Vries. Hij legt graag verbindingen, zoekt samenwerking. Hij is de man van de cross-overs. Laat zich niet graag in een hokje stoppen. En is absoluut ook niet iemand die een ander veroordeelt om zijn doen en laten. Integendeel. Hij is ondertussen wel benieuwd wat iemand beweegt. Hoe komt iemand tot een standpunt, bij een mening. Hij beseft maar al te goed dat elke medaille twee kanten heeft. Daarom heet zijn nieuwe productie ook ‘Tagelyk’. Aan de ene kant, ,,mar tagelyk kin it oan de oare kant ek.”

Scherpe tegenstellingen

Mede door de coronapandemie zijn de tegenstellingen in de wereld scherper en groter geworden. Maar ook Black Lives Matters en MeToo hebben daaraan bijgedragen. Nyk de Vries heeft als dichter/performer geen besliste boodschap, maar vraagt zich wel af hoe de verschillende polen bij elkaar gebracht kunnen worden. ,,Kinne wy de nuance sykje? De ferbining? Kinne wy sûnder oer ús hinne rinne te litten ta in oplossing komme? Kinne wy foarby ús eigen tinkwize komme?”

‘Tagelyk’ speelt zich af in een avond en een nacht waarin een aantal verschillende levens worden gevolgd die elkaar soms even raken. ,,In lyts moazaykje”, noemt De Vries de voorstelling van drie kwartier. Driekwart is in het Nederlands, een kwart in het Fries. Tijdens de Friese teksten is op een groot beeldscherm de Nederlandse vertaling te zien, zodat het Frysk voor niemand een belemmering hoeft te zijn. Voor veel Hollanders is het Fries ‘exotisch’, weet De Vries. Peter Broekhuizen van het saxofoonkwartet wil het zo niet noemen. Wel zegt hij verrast te zijn door de ‘mooie klank’ van de Friese taal. De samenwerking met Nyk de Vries vond hij gesmeerd lopen. Nadat de vijf artiesten elkaar aanvankelijk alleen via zoom hadden ontmoet, zagen ze elkaar een maand geleden voor het eerst live in een oefenruimte in Leiden. De muziek en teksten pasten prima in elkaar.

Nieuwe composities

Voor Artvark Saxophone Quartet betekende de samenwerking met de Friese dichter een hele rits nieuwe composities. Het kwartet dat al sinds 2005 in dezelfde samenstelling bestaat, maakte de afgelopen jaren in totaal elf cd’s. Afgelopen (corona)jaar maakten ze hun twaalfde, die binnenkort uitkomt. Door met De Vries in zee te gaan, hebben ze er nu een hele andere muziekstijl bij, dat veel heeft van de muziek van Tom Waits en Philip Glass . De muziek van laatstgenoemde wordt ook wel minimal music genoemd, hoewel Glass het zelf ‘theatermuziek’ noemt. Helemaal onbekend was deze muziek niet voor het saxofoonkwartet omdat ze in 2019 Glass zelfs begeleidden bij een aantal concerten in Amsterdam.

Back-to-the-roots

Voor Nyk de Vries was de repetitie in de Leidse oefenruimte een mooie back-to-the-roots-ervaring. De uit Noardburgum afkomstige De Vries was vanaf zijn middelbare schooltijd zanger van de Engelstalige popgroep The Amp. Later speelde hij als gitarist en drummer in de band van studievriend Meindert Talma in Groningen. Met Talma gaf hij ook nog een tijdschrift uit: de Blauwe Fedde. Hierin stonden onder meer lange interviews met bekende Friezen als schrijver Rink van der Velde (1932-2001), filmregisseur Pieter Verhoeff (1939-2019) en boer Sibbele Hietkamp uit Kollumerzwaag.

Als romanschrijver debuteerde De Vries in 2000 met Rezineknyn . Daarna volgden nog verscheidene romans en dichtbundels. Met zijn derde roman ‘Renger’ won hij in 2016 de Piter Jellesprijs en werd hij in 2019 genomineerd voor de Van der Velde- en Gysbert Japicxprijs.

Sinds anderhalf jaar is Nyk de Vries ‘ Dichter fan Fryslân ’, de tweede na Eeltsje Hettinga. In november loopt zijn termijn af, hoewel er nog verscheidene schoolvoorstellingen geboekt staan voor 2022. Als Friese ambassadeur van de poëzie brengt hij graag jongeren in kennis met het ‘dichtsjen’. Niet dwingend, maar uitnodigend, legt hij uit. En voor zover mogelijk met enige humor. Vorige week nog verscheen bij uitgeverij Afûk de bundel It bêste fan Nyk de Vries, humor út de Wâlden . Hierin staan hele korte en komische verhalen, die geïllustreerd zijn door Willie Darktrousers uit Rotterdam. Hij groeide op als Emiel Joormann in Donkerbroek en is momenteel werkzaam als illustrator, troubadour, producer en noemt zich ook filosoof.

Animatiefilm

De twee Friezen-om-utens maakten nog een korte animatiefilm van één van de verhalen. Het is op Youtube te vinden onder de naam ‘Foarútgong’. De muziek onder het filmpje is van The Amp, de band waarin Nyk ooit speelde. De combinatie van beeld, tekst en muziek vindt De Vries erg geslaagd. Hij houdt van cross-overs en is graag bereid om grenzen over te stappen en iets nieuws te ontdekken. Na de zomer verschijnt er nog een korte animatiefilm van De Vries en Darktrousers. De komende maanden gaan ze eerst ieder hun eigen gang. Darktrousers staat geprogrammeerd op de Parade, Lowlands en in de Westerkerk in Leeuwarden.

Nyk de Vries hoopt komend seizoen met het saxofoonkwartet uit Rotterdam op tournee te kunnen na de première van vanavond op het Poetry International Festival . Afgelopen zondag was er een try-out van het muziektheaterstuk in De Lawei in Drachten. Toen was het uitsluitend online te volgen. Dit weekend zal het driemaal opgevoerd worden voor maximaal vijftig mensen per keer. ,,Fyftich”, zegt De Vries. ,,Dat is in hiele mannichte. Dat binne wy net mear wend. Al moat ik wol sizze dat de online-foarstellings ek wenne, mar live optrede is fansels it moaist. Dan sjochst direkt hoe’t it binnenkomt by it publyk.”

Nyk de Vries (50) woont samen met zijn vrouw en zoon van negen in Amsterdam