De eigenwijze blik van een zwaan of een schaap dat achterom kijkt: Eppie Dam en Janine van Zeeland delen hun fascinatie voor het menselijke van dieren

Het boek was er al, nu is er - in Feanwâlden - ook de expositie Een dier is ook maar een mens. Kunstenares Janine van Zeeland uit Kollumerpomp en dichter Eppie Dam uit Sloten delen in dit gezamenlijke project hun fascinatie voor de menselijkheid van dieren.

Eppie Dam en Janine van Zeeland met het schilderij Mei, waarbij Dam het gedicht Jakobsladder schreef.

Eppie Dam en Janine van Zeeland met het schilderij Mei, waarbij Dam het gedicht Jakobsladder schreef. Foto: Marchje Andringa

Een schaap dat achterom kijkt, een reiger die langs een koe schrijdt of de eigenwijze blik van een zwaan. Het zijn momenten die Janine van Zeeland fascineren. Ze legt ze vast in olieverf, sinds ze zestien jaar geleden haar baan als docent beeldende kunst in Deventer opzegde en in de weilanden van Kollumerpomp neerstreek. ,,Ik koos voor het meest voor de hand liggende: de dieren die ik vanuit mijn huis zag. Hun schoonheid ontroerde me.”

Een focus op houding en het gebruik van opvallende kleuren kenmerken haar schilderijen. ,,Een roze kraai of een groen schaap? Mensen schrikken er wel eens van, maar voor mij zijn ze vanzelfsprekend.”

Wringen

Dichter Eppie Dam werd geraakt door deze kleurkeuze, maar ook door de manier waarop ze de dieren portretteert. ,,Er is altijd iets bij Janine’s werk dat wringt, tegenspreekt of vragen oproept. Je bent met haar dieren zomaar niet klaar, alsof het mensen zijn. En dat zijn ze natuurlijk: als je ziet hoe ze samenvallen met hun wereld, waar ze nooit meer zonder kunnen, maar net zo hard uit verlost willen worden.”


,,Onzekerheid, trefzekerheid, onwetendheid en afhankelijkheid van impulsen; dieren zijn net mensen”, vult Van Zeeland aan. De twee leerden elkaar in 2018 kennen. Niet alleen bleken ze hun fascinatie voor dieren en voor de dierenverhalen van Anton Koolhaas te delen, ook de omgeving: in Kollumerpomp, waar de kunstenares woont en schildert, bracht Dam zijn jeugd door. ,,Janine schildert wat ik in mijn jeugd zag.”

Een samenwerking was geboren. Dit voorjaar leverde het tweetal een boek af met 42 schilderijen van Van Zeeland en 42 Nederlandstalige gedichten die Dam hierbij schreef. De dichter kruipt in de huid van de dieren; hij schrijft vanuit hun perspectief.

Levenscyclus

Wat Van Zeeland treft is de levenscyclus die Dam in de schilderijen aanbracht; van de kwetsbare, pasgeboren lammetjes tot de dode woerd. ,,Van de geboorte tot de dood en al het geworstel daartussen. Wat Eppie existentiële eenzaamheid noemt.” Zelfs met de lengte van zijn gedichten - steeds vier vierregelige strofen - raakt Dam aan het leven. ,,Dezelfde vaste cadans van dag en nacht, weken en maanden.”


Schreef Dam al eerder poëzie bij schilderijen, bij onder anderen die van Henk Pietersma, voor Van Zeeland was deze samenwerking nieuw. Ze werd verrast door het resultaat. ,,Ik voel veel herkenning, Eppie begrijpt precies waarnaar ik kijk als schilder. In dat opzicht zijn we echt zielsverwanten.”

Religieuze lading

Dam verraste haar ook in ander opzicht. Onder meer door de religieuze lading die hij soms aan haar schilderijen geeft, bijvoorbeeld in de gedichten Jakobsladder en Verzoener .

,,Als dichter neem je je eigen verleden en achtergrond mee. Het zijn letterlijk ‘mijn’ dieren, zoals ik ze om me heen zag in mijn jeugd, en nog wel op dezelfde plek. In ruimere zin brengen ze woorden en betekenissen naar boven die verbonden zijn met mijn christelijke opvoeding.”

,,Ik kan niet aan een schaap of een slachtlam denken zonder er een verwijzing in te zien naar de mens. Janine heeft ze rauw en intens geschilderd, conform de werkelijkheid. Gelukkig zijn er ook lieve schaapjes, zoals in het schilderij Mei (waarbij Dam het gedicht Jakobsladder schreef, red.), al voelen ze wel degelijk verantwoordelijkheid voor de wereld. Ze herinneren zich Jacobs droom in de woestijn, van die ladder naar de sterren, en vinden dat de verbinding tussen hemel en aarde nu weleens tot stand mag komen.”

De Schierstins toont vanaf dit weekend ruim twintig schilderijen en gedichten uit het boek. Uit de expositie blijkt dat Van Zeeland dieren vaak op de rug afbeeldt. Deze posities inspireerden Dam. ,,Voor mij als dichter zijn ze winst. Met de rug naar me toe kan ik hun gedachten invullen. Janine haar schilderijen vertellen een verhaal dat ook mijn verhaal is. En ik denk, ieders verhaal.”


De expositie Een dier is ook maar een mens opent vandaag in De Schierstins in Feanwâlden en is daar tot en met 15 augustus te zien