Jan Popkema met Obe Postmapriis in voetsporen van zoon

Net als de Amerikaanse presidentsverkiezingen was de strijd om de dr. Obe Postmapriis dit jaar een nek-aan-nekrace. Niet de Nederlandse vertaling van het Friese boek over koning Redbad won, maar de Friese vertaling van het Duitse boek Das Parfum. Komende week krijgt frisist en neerlandicus Jan Popkema (78) uit Burgum de vierjaarlijkse provinciale vertaalprijs uitgereikt. Hij treedt daarmee in de voetsporen van zijn zoon Anne Tjerk die hem in 2012 kreeg voor De hobbit.

Na het overlijden van zijn vrouw in 2016 spoorde zijn jongste zoon Anne Tjerk zijn ‘heit’ om Da Pasfum te vertalen naar het Fries.

Na het overlijden van zijn vrouw in 2016 spoorde zijn jongste zoon Anne Tjerk zijn ‘heit’ om Da Pasfum te vertalen naar het Fries. Foto: Marchje Andringa

Beide boeken zijn bestsellers. Zowel The Hobbit (1937) van J.R.R. Tolkin als Das Parfum (1985) van de Duitse auteur Patrick Süskind werden in tientallen talen vertaald en van beide titels gingen miljoenen exemplaren over de toonbank.

Popkema las het boek over de massamoordenaar Jean-Baptiste Grenouille twintig jaar geleden voor het eerst. Fascinerend vond hij ,,en hiel yntrigearend. It ferhaal spilet him ôf yn de achttjinde iuw yn Parys. In figuer dy’t fan himsels gjin rook hat, rekket yn ’e besnijing fan de geur fan froulju, fermoardet harren, nimt harrren lichemsrook ôf en makket mei help fan parfumerytechniken it yn syn eagen perfekte parfum.”

Het is niet meteen het boek dat je verwacht bij Popkema. De oud-docent Nederlands en Fries aan de lerarenopleiding aan de Noordelijke Leergangen, de latere Noordelijke Hogeschool Leeuwarden en voormalig lexicograaf bij de Fryske Akademy vertaalde eerder literair werk van onder anderen Gysbert Japicx naar het hedendaags Fries, werkte mee aan het nieuwe Fryske Lieteboek foar de tsjerken en vertaalde werk van veel dichters, zoals dat te lezen is in Spiegel van de Friese poëzie van de zeventiende eeuw tot heden. Daarnaast schreef hij diverse boeken over onder meer het Krystlik Frysk Selskip, de Fryske Krite, de christelijk Friese beweging in de twintigste eeuw en vanuit zijn professie schreef hij verscheidene boeken over de Friese taal, zoals Grammatica Fries, Ta de taalkunde fan it Frysk en Tiidwurden .

Lange zinnen

Het idee om van Das Parfum een Friese vertaling te maken, kwam niet van Jan Popkema. Die credits komen zijn jongste zoon toe. Anne Tjerk spoorde zijn heit aan om na de dood van zijn vrouw in 2016 iets nieuws op te pakken. ,,In roman oersette hie ik noch nea dien”, zegt Popkema.

Zoon Anne Tjerk runt onder meer Utjouwerij Regaad in Groningen met enkele vrienden. De stichting legt zich toe op het uitgeven van hoogwaardige Friese vertalingen. Het advies om Das Parfum naar het Fries te vertalen was een hele ,,útdaging’’. Popkema vertaalde ,,streekrjocht” de oorspronkelijke Duitse uitgave. ,,Al hie ik de Nederlânske oersetting der ek by”, vult hij aan. Toch wilde hij zo dicht mogelijk bij de Duitse versie blijven. ,,In oersetter moat rjocht dwaan oan de taal fan oarsprong”, meent Popkema. ,,Ien fan de skaaimerken fan de Dútske taal is dat dy hiel lange sinnen hat en dy ha ik noch wolris opknippe moatten.”

De adviescommissie van de dr. Obe Postmapriis, bestaande uit Cees van Mourik (voorzitter), Cilla Geurtsen en Rein Smilde, is lovend over Popkema’s vertaalwerk. ,,Der giet neat fan de spanning en de driging fan it orizjineel ferlern. Men fielt de emoasje, rûkt de stank, mar ek it ferskaat oan roken en men sit yn ’e holle fan de moardner fan Marianne. In hiel rike oersetting en in prachtige prestaasje!”

Veertig vertalingen

De jury van de Postmapriis kon kiezen uit veertig vertalingen, die de afgelopen vier jaar gepubliceerd werden. Uiteindelijk bleven er slechts twee boeken over. Naast It Parfum was dat Redbad. Koning van de Friezen (2018, uitgeverij Het Nieuwe Kanaal) dat door Liuwe H. Westra en Baukje Westra-Keulen naar het Nederlands was vertaald. Willem Schoorstra schreef dit boek in 2011 in het Fries: Rêdbâd. Kronyk fan in kening .

In het juryverslag staat dat er lang gesproken is over wie uiteindelijk de winnaar moest worden. ‘In drege kar! Wy hawwe beide boeken ynkringend besprutsen en op it lêst krige It parfum dochs krekt in heger sifer, mei mar ien punt ferskil’, concludeert de jury. ‘Yn It parfum komt de hanneling o sa tichtby, wylst Rêdbâd dochs justjes mear in ferhaal is. Mar beide boeken binne in prachtige oersetting! Dat fan hiel tichtby fiele en belibje wat de haadpersoan fielt, waarnimt en docht, joech by eintsjebeslút de troch-slach’.

Men fielt de emoasje, rûkt de stank, mar ek it ferskaat oan roken en men sit yn ’e holle fan de moardner fan Marianne

Popkema is blij en verguld met de toekenning van de Friese vertaalprijs. Wel wist hij dat hij een gedegen ‘oersetting’ had gemaakt. ,,Ik bin aardich kritysk op mysels. As ik der net tefreden oer west hie, hie ik it net ynlevere.”

Voor Popkema was de vertaling van Das Parfum een nieuwe en boeiende ervaring. Op de vraag of er een vervolg komt en of hij al een andere bestseller naar het Fries wil vertalen, houdt hij een slag om de arm. Op de vraag of Popkema iets speciaals met geuren heeft of wat zijn eigen aftershave is, wil hij niet ingaan. ,,Dat hâld ik foar mysels.”

Een paar dagen na het interview mailt Popkema, dat er volgend jaar van hem weer een Friese vertaling van een klassieker komt. Opnieuw uitgegeven bij de uitgeverij van zijn zoon, Regaad. ,,It giet om in yllu-strearre samling ferhalen fan in wrâldferneamde swetser, de Baron von Münchhausen.” In 1785 publiceerde Rudolf Erich Raspe voor het eerst de dolkomische verhalen, van de baron die als kapitein Russische veldtochten tegen de Turken had gemaakt, in het Engels. Dit boek werd in loop der jaren in tientallen talen vertaald.

De dr Obe Postmapriis wordt op 19 november vanwege de coronamaatregelen in kleine kring uitgereikt. Van de uitreiking wordt een film gemaakt die in het voorjaar op het festival Explore the North aandacht krijgt

Nieuws

menu