Onschuldig vast in Guantanamo Bay. Dagboeken van een gevangene resulteren in indringend drama 'The Mauritanian' | Recensie

Met The Mauritanian verfilmde Kevin Macdonald (53) het verhaal van Mohamedou Ould Slahi die jarenlang vastzat op verdenking van terrorisme zonder ook maar een flard van bewijs of überhaupt een aanklacht.

Mohamedou Ould Slahi (Tahar Rahim) in The Mauritanian.

Mohamedou Ould Slahi (Tahar Rahim) in The Mauritanian. Foto: Dutch FilmWorks

Mohamedou Ould Slahi zat vijftien jaar lang onschuldig vast in de gevangenis. De CIA verdacht hem ervan betrokken te zijn bij de aanslagen van 9/11. In Guantánamo Bay werd hij aan vreselijke lichamelijke en psychische martelingen onderworpen om een bekentenis af te dwingen. Advocaat Nancy Hollander beet zich vast in de zaak en werd zijn steun en toeverlaat. Een officiële aanklacht was er niet. Er volgde een jarenlange juridische strijd met de Amerikaanse overheid. Slahi schreef alles van zich af in zijn dagboeken.

Schokkend

Regisseur Kevin Macdonald ( The Last King of Scotland , Marley ) gebruikte deze dagboeken voor zijn verfilming van dit absurde verhaal. Het resultaat is een indringend drama. The Mauritanian laat zien dat de regering Bush tijdens hun oorlog tegen terrorisme ( war on terror ) zelf weinig waarde hecht aan menselijke waardigheid. De behandeling van gevangenen in Guantánamo Bay destijds is schokkend. En dan te bedenken dat daar nog altijd zo’n veertig mensen opgesloten zitten. President Biden wil de gevangenis voor het einde van zijn ambtstermijn sluiten, iets wat zijn voorganger Obama, door tegenwerking van het congres, nooit is gelukt.

De film begint met de arrestatie van Slahi (Tahar Rahim) in november 2001 tijdens een bruiloft in Mauritanië. Hij belooft z’n moeder dat hij snel terug zal zijn. Tijdens het wegrijden vraagt hij haar nog om wat eten in de tajine te bewaren, maar ze ziet hem die avond niet meer verschijnen. Jarenlang verneemt zijn familie taal noch teken van hem. In 2005 onthult het Duitse weekblad Der Spiegel waar Slahi wordt vastgehouden. Via een omweg raakt Hollander (Jodie Foster) betrokken bij de affaire.

Gevangene 760

Macdonald maakt veel gebruik van flashbacks. Zo wordt duidelijk wat Slahi sinds zijn arrestatie is overkomen. Door het smallere beeldformaat krijgen deze scènes een beklemmend effect. De Mauritaniër is in het geheim overgebracht naar Guantánamo Bay. Vanaf nu is hij gevangene 760. Om juridische redenen zit het Amerikaanse gevangeniscomplex op Cuba en niet op eigen grondgebied, wat walgelijke ondervragingstechnieken met waterboarding , luide muziek en seksuele intimidatie mogelijk maakt. De regisseur brengt deze heftige momenten over zonder het fysieke geweld daadwerkelijk in beeld te brengen.

Foster speelt een fantastische rol als de principiële Hollander die vindt dat eenieder recht heeft op verdediging. En dat maakt de juriste in dit geval niet bepaald populair. Na de aanslagen op de Twin Towers in New York op 11 september 2001 lijkt het handelen van de VS ingegeven door met name paniek en wraak. Veel Amerikanen zien Salahi, die gelinkt wordt aan al-Qaeda, graag hangen. En dat is precies wat de rigide militaire aanklager Stuart Couch (Benedict Cumberbatch) voor ogen heeft.

Veerkracht

Couch en Hollander zijn aan elkaar gewaagd. Wat een boeiende film oplevert. Maar dit drama draait meer om de relatie tussen Slahi en Hollander, die zich als enige om de getraumatiseerde gevangene bekommert. Toch is Macdonald te subtiel in het uitwerken van deze emoties waardoor het nergens echt invoelbaar wordt. Wel slaagt hij erin de ongelofelijke veerkracht van de menselijke geest te tonen terwijl hij het (im)morele handelen van de Amerikaanse rechtsstaat aan de kaak stelt.

The Mauritanian van Kevin Macdonald is te zien in Pathé Leeuwarden, De Bios Drachten en Cine Sneek. *** / indringend drama, relatie nergens invoelbaar