Ook al worden muzikanten onderbetaald: Oeds Jongsma uit Drachten coacht graag jong Fries talent naar de top

Het Orkest Koninklijke Luchtmacht, dat op zondag 5 september speelt bij de opening van de Dutch Grand Prix in Zandvoort, krijgt daarvoor niet betaald. Ook diverse artiesten die zullen optreden doen het voor noppes of in ruil voor een gratis entreebewijs. Het is exemplarisch voor hoe Nederland omgaat met het talent in de kunstwereld, zegt scheidend muziekdocent Oeds Jongsma uit Drachten.

Birthe Bruinsma doet op fagot bij Oeds Jongsma auditie voor jongNBEnoord, het talentenprogramma van het Nederlands Blazers Ensemble.

Birthe Bruinsma doet op fagot bij Oeds Jongsma auditie voor jongNBEnoord, het talentenprogramma van het Nederlands Blazers Ensemble. Foto: Jilmer Postma

Na veertig jaar houdt Jongsma (63) op met lesgeven. Zijn laatste leerling heeft hij deze zomer afgeleverd aan het conservatorium. Vanaf zijn negende gaf Jongsma hem al les. Bijna vanaf de eerste dag zag de docent dat de jongen talent had.

,,Talint hast gau yn ‘e gaten”, merkt Jongsma op. De manier waarop ze reageren op het instrument en op de aanwijzingen van de docent is veelzeggend. ,,Do sjochst it direkt oan hoe’t se bewege, reagearje en op hoe yntereseard se binne. Ik sis wolris: se frette alles watsto seist op. Se binne leargierich en ûntwikkelje harren fluch.”

Begeleiden van jong talent ‘giet hast fansels’

Het begeleiden van jonge talenten was een van de speerpunten van Jongsma. Hij sluisde menig leerling door naar de Ferwerda Academie voor jong muziektalent, naar de talentenklas van Frans Douwe Slot, naar het Frysk Jeugd Orkest of naar de verschillende toporkesten die Fryslân rijk is. ,,Fanfare Joost Wiersma belle my wolris: hast ek in talint foar ús?”

Sinds zeven jaar is het jongNBEnoord , een kweekvijver van het Nederlands Blazers Ensemble, ook zo’n talentenverzamelpunt. In vier regio’s in het land zit een jongNBEregionaal. Hoewel hij officieel met keuzepensioen is, doet hij nog de coördinatie en audities voor dit tien man sterke ensemble, waarin jongeren tussen de vijftien en twintig jaar maximaal drie jaar kunnen spelen.

Podiumervaring opdoen en spelen in een goed orkest is van groot belang om talenten te laten groeien. Ook motiveerde hij ze om mee te doen aan solistenconcoursen. ,,It moaie fan talinten is dat it hast fansels giet. Ik hoech der net oan te lûken. Wol moat ik se stjoere en in koers foar harren útsette.”

Een van de beste muziekscholen

De bron van talent droogt nooit op, meent Jongsma, maar de basis wordt wel smaller. De kans dat grote muziektalenten verloren gaan, dan wel niet opgemerkt worden, wordt groter. Jongsma was ooit muziekdocent hoorn en klein koper aan drie muziekscholen: in Drachten, Heerenveen en Sneek. ,,Ik wie grutsk doe’t ik dosint wie by De Meldij yn Drachten. Dat wie ien fan de bêste muzykskoallen yn ús lân. It wie in ynspirearende omjouwing. Der waard belied makke en earne nei ta wurke.”

Door bezuinigingen zijn de gemeentelijke muziekscholen gesloten en is het muziekonderwijs geprivatiseerd. Het toezicht op het muziekonderwijs is eveneens verdwenen, met als gevolg dat de kwaliteit in sommige gevallen achteruitgaat. Muziek is op dit moment vaak een sluitpost.

Tijdens zijn loopbaan, onder meer als freelance hoornist bij het Frysk Orkest, zakelijk leider van het Nieuw Philharmonisch Orkest (de huidige Filharmonie Noord ) en als docent, heeft hij gezien hoe de muzikale infrastructuur deels is vernield. ,,Om earlik te wêzen bin ik somber. Wy binne grutsk yn ús lân op it Koninklijk Concertgebouworkest. Dêr sit it bêste fan ús talinten, mar dy komme wol earne wei. En dy kweekfiver wurdt hieltyd lytser.”

Gratis optreden

De kunstensector heeft het door corona zwaar te verduren gehad en nog steeds zijn de mogelijkheden voor zangers en muzikanten beperkt. En dat de organisatie van een evenement als de Grand Prix in Zandvoort artiesten vraagt om gratis op te treden is ,,ten hemel schreiend”, vindt Jongsma.

De wereld van de kunsten wordt nog te weinig gewaardeerd. De leden van het Orkest Koninklijke Luchtmacht hebben allemaal een conservatoriumopleiding achter de rug. Dat betekent vaak dat ze voor ze met de studie begonnen al tien jaar muziekles hebben genoten, waarin hun ouders flink hebben geïnvesteerd.

Jongsma: ,,Muzyk hat in artistike, emoasjonele en ekonomyske kant, sûnder muzyk wurdt de kwaliteit fan it libben minder. Wy ha troch koroana ek sjoen dat lûdstechnisi, hoareka en oare sektoaren te lijen hawwe trochdat de kulturele sektor stil leit. Foar ús maatskippij is it sa wichtich dat wy moaie konserten belibje kinne. Hiel belangryk ek foar ús geast.”