Reizende schilders: Theo Molkenboer schilderde portret van de Amerikaanse president

Theo Molkenboer (1871-1920) bulkt van het talent. Door zijn ongedurige karakter neemt hij echter geregeld te veel hooi op zijn vork. Zijn grootste successen viert hij uiteindelijk in de Verenigde Staten.

Theodorus Henricus Antonius Adolph Molkenboer wordt op 23 februari 1871 geboren als de eerste zoon van Willem Molkenboer: tekenaar, beeldhouwer en toekomstig boegbeeld van het Nederlandse kunstonderwijs. Zijn moeder, Marie Derkinderen, is de zus van de beroemde schilder Antoon Derkinderen. Het jonge stel is een jaar eerder getrouwd en vanuit Amsterdam naar Leeuwarden verhuisd.

De reizen van Theo Molkenboer. Illustratie: Gert-Jan Veenstra

Willem Molkenboer wordt hier tekenleraar aan de net geopende Rijks HBS aan het Zaailand. Zijn eerste grote opdracht in Fryslân is het maken van de markante buste van prins Hendrik die nog altijd de Prins Hendrikstaat in Leeuwarden siert. In 1872 wordt broer Antoon geboren, waarmee Theo verzekerd is van een artistieke running mate.

Niet zijn ding

Molkenboer senior wordt in 1881 directeur van de Rijks Normaalschool voor Tekenonderwijs in Amsterdam. Het groeiende gezin - er zullen veertien kinderen geboren worden - verhuist richting de hoofdstad. Theo voltooit ondertussen zijn middelbare schoolopleiding aan het seminarie van Rolduc. Maar het geestelijk leven is niet zijn ding.

Lees ook: Reizende schilders: Sipke van der Schaar ging op een kameel door de woestijn

In 1891 behaalt hij ook een diploma aan de school van zijn vader. Hij vindt een baan als bouwkundig tekenaar bij architect Pierre Cuypers (bekend van het Centraal Station en het Rijksmuseum). Theo heeft een aardje naar zijn vaartje, want naast een vervolgstudie aan de Rijksacademie bestiert Theo tot 1896 een eigen tekenschool. In 1897 betekent het winnen van de prestigieuze Willink van Collenprijs echter een kickstart voor zijn artistieke carrière. Theo is al snel een veelgevraagd portretschilder. Zo maakt hij onder andere een portret van jonkheer Jan Six, zoals Rembrandt ruim twee eeuwen eerder van diens voorvader had gedaan.

Dat het schrijven meer is dan een hobby, blijkt uit de vele polemieken die hij met collega-publicisten voert. Vaak op het scherp van de snede

Tussen het schilderen door verschijnen ook nog tientallen artikelen over kunstbeschouwing van zijn hand in bladen als De Tijd en De Katholiek. In 1900 is hij medeoprichter van het tijdschrift Van Onzen Tijd. Dat het schrijven meer is dan een hobby, blijkt uit de vele polemieken die hij met collega-publicisten voert. Vaak op het scherp van de snede.

Veelzijdig kunstenaar

In 1901 wordt Molkenboer artistiek leider bij de Utrechtse Plateelbakkerij ‘Holland’. Tegels beschilderen is een ambacht dat veel van zijn vakbroeders beoefenen. De zijstap ligt volgens Molkenboer in lijn met zijn (toen moderne) streven om een veelzijdig kunstenaar te zijn. De nieuwe vaardigheden resulteren in 1906 in een liefst 81 vierkante meter groot tegeltableau van een Kruisweg in de Sint-Jan Onthoofdingkerk in Zoeterwoude.

Beeld van het volledige schilderij 'Moeder voor haar linnenkast' geschilderd door Molkenboer in 1895. Beeld: Singer Laren

Broertje Antoon leeft ondertussen de American Dream, nadat hij in 1905 als student aan de vermaarde Art Student League in New York is toegelaten. Bovendien biedt een vooraanstaand kunsthandelaar hem door tussenkomst van Jozef Israëls - de oude meester van de Haagse School - een bijzondere opdracht aan. Hij krijgt de taak om de verwoestingen die de aardbeving van 1905 in San Francisco heeft aangericht vast te leggen.

Hij maakt van de gelegenheid gebruik om portretten van rijke Amerikanen te schilderen. In de VS vindt zijn cholerische karakter meer bijval

In 1909 komt Theo voor het eerst op bezoek. Hij maakt van de gelegenheid gebruik om portretten van rijke Amerikanen te schilderen. In de VS vindt zijn cholerische karakter meer bijval. De volgende jaren is hij dan ook meer overzees dan in Amsterdam, waar hij met zijn woeste geschriften in het artistieke milieu een beetje tot outcast is verklaard.

Kunstenaarsaanleg

In 1912 krijgt Molkenboer de eervolle uitnodiging om de Amerikaanse president William Taft te vereeuwigen. De schilder kwijt zich vaardig van zijn taak gedurende drie poseersessies in de troonzaal van het Witte Huis. Bij de expositie van zijn Amerikaanse werk bij kunsthandel Van Delden aan het Amsterdamse Rokin is de pers lovend: ‘Bij de veelzijdige werkzaamheid die deze artiest vroeger hier te lande aan den dag legde, heeft zijn trek naar het portret altijd als de meest natuurlijke en gelukkige uiting van zijn kunstenaarsaanleg geleken’, schrijft De Maasbode op 12 juni 1914.

De kunstenaar leeft steeds meer in onmin met zichzelf en anderen. Op 1 december 1920 bezwijkt hij op slechts 49-jarige leeftijd

Een hevig ‘borstlijden’ speelt hem gedurende zijn laatste jaren ernstig parten bij het uitvoeren van zijn werk. De kunstenaar leeft steeds meer in onmin met zichzelf en anderen. Op 1 december 1920 bezwijkt Theo Molkenboer op slechts 49-jarige leeftijd aan zijn kwaal in een sanatorium in het Zwitserse Lugano.

In de serie Reizende schilders belicht het Friesch Dagblad Friese schilders die in het verleden inspiratie vonden over de grens

Reizende schilders: Siebe ten Cate stierf onder verdachte omstandigheden in Parijs

De reizen van Siebe ten Cate. Illustratie: Gert-Jan Veenstra Ondanks maatschappelijke welstand, kent het gezin veel tegenslag en verdriet. Wanneer vader Jan in 1873 burgemeester wordt van Sneek, heeft hij al drie dochters moeten begraven. Johanna, Anne Jeltje en Anne Jeltje de tweede. In 1876 overlijdt hij zelf. In het harnas.