Schrijver Jaap Krol gedijt goed op plek aan de zijlijn

De bakens verzetten en verder kijken. Schrijver en Friesch Dagblad-columnist Jaap Krol doet momenteel niet anders. Zijn Nederlandstalige verhalenbundel De hond die overstak is daarvan een voorbeeld, maar ook privé verbreedt hij zijn horizon. ,,De wierheid dy’t tusken de earen sit, is faak net de realiteit.”

Jaap Krol.

Jaap Krol. Foto: Peter Wassing

Een zwart-wit foto van een lachend meisje en een stevige husky die beide de camera in blikken, prijkt op de voorkant van zijn nieuwe verhalenbundel. Het is een kiekje dat hij uit Café Mulder in Groningen plukte, zijn stamkroeg én het café waar Jaap Krol (1970, Drachten) zo nu en dan bijspringt als barkeeper. Het hing er al jaren, keurig ingelijst. ,,Ynienen foel myn each der op. De foto jout presys wer wat ik mei dizze bondel fertelle wol.”

Het is een lief en mooi beeld, vindt Krol. ,,Eins te moai en te leaf-lik. In hûn is ommers net altyd betrouber. It kin oars wêze as de bûtenkant.” Zo is het vaak ook met de hoofdpersonages in De hond die overstak. Eigenzinnige personen die menen dat ze alles onder controle hebben, maar worden verrast – meestal door toedoen van hun passiviteit. Personages met wie Jaap Krol verwantschap voelt. Maar daarover later meer.

De spanningsbôge fan in roman is foar my as skriuwer lestiger. Ik bin mear fan koart en bûnich

Op de achterflap van de bundel staat dat Krol verhalen, columns en recensies schrijft voor onder meer het Friesch Dagblad (sinds 2005), De Moanne en Tzum Literair Weblog. Hoewel hij voor zijn roman M/F in 2008 de Fedde Schurerprijs kreeg, ligt Krols hart bij korte verhalen en columns. ,,De spanningsbôge fan in roman is foar my as skriuwer lestiger. Ik bin mear fan koart en bûnich.” De hond die overstak is zijn vierde verhalenbundel én zijn Nederlandstalige debuut. ,,Ik woe fierder sjen”, constateert hij nuchter, ,,fierder as it Frysk.”

In beide talen schrijft hij net zo lief. De dertig jaar dat hij nu in Groningen woont en het feit dat zijn vriendin geen Fries spreekt, doen daar niets aan af. ,,It is net sa dat ik hjirtroch in gruttere leafde foar it Hollânsk krigen haw. Der is foar my in lykwicht tusken beide talen.” Vijf jaar duurde het voordat hij een uitgever vond voor zijn Nederlandstalig schrijven. Een overwinning. ,,Ik bin in twivelkont en tink by de earste ôfwizing: ik stop der mei, ik bin net goed genôch. Mar ik haw my alle kearen herpakt. Mei dit as resultaat.”

Flauwe humor

‘Daarnaast is hij tentoonstellingsredacteur voor G-Geschiedenis’, vervolgt de tekst op de achterkant. Gevolgd door de slotzin: ‘Hij heeft geen hobby’s’. Wie Krol ook maar een beetje kent weet dat die zin een toevoeging van hemzelf moet zijn. Krol grinnikt. ,,Kloppet. Ik bin fan de flauwe humor. Wat flauwer wat better. Yn it útfergrutsjen fan lytse saken, leit foar my de útdaging as skriuwer.” De hond die overstak staat er bol van.

Jeremy Lloyd en David Croft, de makers van Britse komedieseries als Allo Allo en Wordt u al geholpen, zijn in dat opzicht zijn inspiratiebronnen. ,,Sy hawwe in soarte fan meligheid dêr’t ik och sa fan hâld. It is mateleas flauw. It giet mar troch, troch, troch, ek mei dy einleaze werhelling - ferbale slapstick, neam ik it mar - sa dat it hast abstrakt wurdt.” Naar die mateloosheid zoekt Krol als schrijver. ,,It kin in soarte fan fefrjemding opsmite dêr’t ik fan hâld. Myn haadpersoanen hawwe faak pynlike eigenskippen, dy’t ik troch it brûk fan it kolderige útfergrutsje.”

Jawis, in opmerking fan myn freondinne dy’t fûn dat ik wat grouwer wurden wie. Wylst: ik bin sa meager as wat!

Zoals in het verhaal Dik, dat gaat over een man die zo geraakt is door een opmerking van zijn vrouw dat hij voller is geworden, dat die volledig met hem op de loop gaat. Krol grinnikt. ,,Sokke absurdistyske ferhalen fyn ik prachtich om te skriuwen.” De inspiratie voor dit schrijven? ,,Jawis, in opmerking fan myn freondinne dy’t fûn dat ik wat grouwer wurden wie. Wylst: ik bin sa meager as wat!”

Zo gaat dat bijna altijd bij Krol: iets heel kleins maar waargebeurds is de kapstok voor een verhaal of een column in het Friesch Dagblad. Een flard van een gesprek bijvoorbeeld, een ongemakkelijke situatie of klanten die hij aan zich voorbij ziet trekken in de IKEA, waar hij in de ochtend werkt als logistiek medewerker. ,,Dat giet hiel spontaan, as in twadde natoer. Ik bin no ien kear in grut fantast en lit my dan liede troch wat ik sjoch. Dat groeit dan út ta eigensinnige sitewaasjes of personaazjes.”

Stotteren

Deze voorliefde voor balsturige types is ook wat hij dichtbij zichzelf vindt. Of hoe hij het zelf verwoordt: ,,Ik bin sels ek wat apart.” Hij doelt op zijn stotteren. Een beperking die hem in het leven geregeld, al dan niet bedoeld, langs de zijlijn zet. Het is een plek waar hij goed kan staan, benadrukt hij. En graag vertoeft. ,,It neat sizzen hoege, it allinnich mar observearjen, leit my.” Voor een schrijver is het bovendien een vruchtbare plek.

Maar soms voelt de zijlijn ook wat misplaatst en al té comfortabel. ,,Mei troch myn stammerjen libje ik mei it idee dat ik foarsichtich wêze moat, net folle risiko’s nimme mei. Hjirtroch bin ik miskien wat passyf en frustrearre, lykas myn personaasjes. Ik kin lang omrinne mei eat sadat it hieltyd swierder wurdt. Kwestjes kinne dan echt mei my oan de haal gean en my hielendal besitte.”

Ik bin der no iepen oer. Wylst der earder altyd dy skamte wie

Schrijven voelt in dat opzicht als een rijk bezit en een fysieke uitlaatklep. ,,It is in ambacht, in keunst, dêr’t ik my hielendal yn kwyt kin. Ik kin net sûnder.” Maar het gevoel te schrijven om zijn stotteren te compenseren loert op de achtergrond altijd. ,,Ik kin min prate, dus skriuw ik.” Als hij dat niet doet, voelt het naar de buitenwereld toe wel eens alsof hij niets kan, vertelt hij. Hij zwijgt. ,,Alteast, dat gefoel haw ik altyd by my droegen en kin hiel sterk wêze.” De laatste jaren lukt het hem beter deze twee zaken los van elkaar te zien en zijn stotteren te accepteren. ,,Ik bin der no iepen oer. Wylst der earder altyd dy skamte wie.” Dat hij instemt met een telefonisch interview is veelzeggend. Live praat hij namelijk beter.

Niet langer de makkelijke weg kiezen vanwege zijn spraakbeperking, het vijf jaar leuren bij uitgevers, een telefonisch interview en de openheid waarmee hij over zijn stotteren praat. Het zijn allemaal stappen in Krols groei. Een zaak van perceptie, weet hij inmiddels. ,,Eat kin tusken de earen sitte en hjirtroch de wierheid lykje. Wylst de realiteit faak oars is.” En dus zet hij zichzelf nu vaker voor het blok. Na de zomer begint hij bijvoorbeeld aan de verkorte opleiding van de pabo. Op zijn vijftigste. ,,Net logysk en ienfâldich foar immen dy’t stammeret, mar it liket my prachtich: master wurde.” Op zijn negentiende deed hij al een poging. Toen zat het stotteren hem te veel in de weg. ,,Ik bin no âlder, wizer en rêstiger. De eangst dat ik it net kin troch it stammerjen is fuort. Der is no allinnich eangst foar de rekkentoets.”

Pittig worden

De komende twee jaren zullen pittig worden, maar het vertrouwen is er. ,,Wa wit kin ik noch in moaie twadde helte fan myn maatskiplike karriêre hawwe.” Heus, bij de IKEA heeft hij het naar zijn zin en de baan – in de vroege ochtenduren – combineert goed met zijn schrijverschap. ,,Mar it is wol ûnder myn nivo.” Bovendien is de wens om te geven groot. ,,Ik wol graach wat dwaan foar oaren, dat is yn it IKEA-magazyn dochs oars.” Op de Schrijversvakschool waar hij af en toe lesgeeft, ervaart hij hoeveel hem dat brengt. ,,Minsken wat bybringe, bern wat leare. It jout my in protte foldwaning.”

Het is in feite ook wat hij als schrijver wil: mensen iets geven. ,,In ferhaal moat fragen oproppe. Ik wol in besef trochjaan. Mar yn in kollum giet it my foaral om de loftichheid, as in stripke yn tekst. Ik skriuw ek foar De Riepe. Ik ha fansels gjin ferstân fan it komplekse strjitwurk, ik bied gewoan in fersetsje.”

De kar foar Hollânsktalich kaam fan binnen út, út de útdaging foar my as skriuwer wei

Of hij zijn werk bij IKEA en zijn studie aan de pabo kan combineren met schrijven, is de grote vraag. Het zal moeten, constateert hij. ,,Ik kin gewoanwei net sûnder.” In het Nederlands of Fries is hem om het even. Natuurlijk, schrijven in het Nederlands opent deuren heeft hij gemerkt. De journalist van De Volkskrant was echt niet langsgekomen als hij zijn verhalenbundel in het Fries had geschreven.

,,Mar dêr is it my net om te dwaan. De kar foar Hollânsktalich kaam fan binnen út, út de útdaging foar my as skriuwer wei. Ik wol graach skriuwe en dêr goed yn wêze.” Het verzetten van bakens heeft in dat opzicht zijn grenzen. ,,Ik bin al lang bliid dat ik sa fier bin. Ik tink ek net dat dy jas fan trochbrekken my past. Wat dat oanbelanget bliuwt it plak oan de sydline goed foar my.”

Fries op school is meer dan woordjes leren

Ze werkt met een team van vier personen aan het uitwerken van vier Grutte Opdrachten (zie kader) en bijbehorende 'boustiennen', die de vragen moeten beantwoorden: wát leren de kinderen en hóé doen ze dat. Een veldgroep van mensen uit de praktijk - leerkrachten, schooldirecteuren, lerarenopleiders - denkt actief mee en ook andere betrokkenen, zoals de Afûk en Fries taalkundigen, wordt feedback gevraagd.

Nieuws

menu