Theatervoorstelling 'Skaad' in Loënga zet verzetsheld Gerard Reeskamp in gewetensvolle schijnwerper | Recensie

Het is doorgaans een heikele onderneming om een geduchte historische gebeurtenis of een persoon uit de petite histoire centraal te stellen in een creatieve verbeelding. Zeker als het over de Tweede Wereldoorlog gaat waarvan we vorig jaar de 75e bevrijding vierden.

Acteur Paul R. Kooij (r) als verzetsman Gerard Reeskamp in de theatervoorstelling Skaad.

Acteur Paul R. Kooij (r) als verzetsman Gerard Reeskamp in de theatervoorstelling Skaad. Foto: Simon Bleeker

De direct betrokkenen als getuigen zijn namelijk nagenoeg allemaal overleden, de tijdsafstand met haar grijze herinneringen wil de waarheid nogal eens behoorlijk en gevoelig in de weg zitten, en de verbeelding eist ook zo haar eigen soms voor de hand liggende belangen op. De zekerheden van nabestaanden over hun ouders of voorouders die bijvoorbeeld als (verzets)helden werden beschouwd, worden door artistieke keuzes - én niet te vergeten door nieuw bronnenonderzoek - soms ferm onderuitgehaald.

Kortom: een toneelstuk maken over een verzetsheld die na de oorlog van zijn voetstuk is gevallen, is geen sinecure. Schrijfster Marijke Schermer is er toch in geslaagd een toneelstuk te schrijven dat zowel recht doet aan de diffuus omlijnde historische context als aan de daaraan klevende problematiek van de verbeelding ervan.

Held

Skaad van toneelgezelschap Pier21 vertelt het verhaal van verzetsheld Gerard Reeskamp die vanuit ‘t Gooi naar Fryslân vlucht als hij door de Duitsers wordt gezocht. Al vanaf het begin van de oorlog maakt hij met pamfletten mensen bewust van de Duitse dreiging en de rol van de NSB.

In Fryslân is hij tijdens de oorlog een absolute held, hoewel hij in Bezettingstijd in Friesland door de moreel omstreden Pieter Wijbenga ook als charmeur, gangster en avonturier wordt getypeerd. Op Reeskamps palmares staan in ieder geval heel wat heldendaden ten gunste van onderduikers en gevangen KP’ers. Zo is hij onder meer betrokken bij de succesvolle overval op het Huis van Bewaring in Leeuwarden.

Schandpaal

Maar na de oorlog wordt Reeskamp aan de schandpaal genageld door een omstreden politieman die hem de moord op een veehandelaar (16 januari 1945) in de schoenen schuift. Reeskamp is niet de dader, maar wél verantwoordelijk voor de aanslag. Als een van de weinige verzetsmensen zit hij na de oorlog een gevangenisstraf uit. Het naoorlogse leven van deze voormalige drogist stoelt op onbegrip en eenzaamheid.

In Skaad, in de regie van Danielle Wagenaar, wordt Gerard Reeskamp toch enigszins gerehabiliteerd, voor zover dat in De drogist van Ad van Liempt (waar dit toneelstuk mede op is gebaseerd) al niet is gebeurd. In ieder geval wordt hij in Skaad in een gewetensvolle schijnwerper gezet.

Relativering

Niet alleen wordt door de vier acteurs (allen méér dan bewust van wie en wat ze moeten vertolken met minimale middelen, met name Paul R. Kooij als Reeskamp) zijn verzetsgeschiedenis getoond, ook wordt zijn verhaal voortdurend gerelativeerd met vragen, opties en bespiegelingen die ons ervan bewust moeten maken dat keuzes nu eenmaal ter plekke anders zijn dan de keuzes die wij jaren nadien zouden hebben gemaakt.

Met de disclaimer dat ook deze voorstelling niet dé waarheid kan brengen, blijft deze voorstelling in de veilige omgeving van een interpretatie. Ten onrechte lijkt me, want in een sfeervolle ambiance en een perfect decorum - boerderij Pasveer in Loënga - toont Skaad de noodzaak van begripsvol perspectief die voor de historische balans zo belangrijk is.

Skaad door Pier21 op boerderij Pasveer in Loënga, 65 bezoekers. Nog te zien tot en met 3 oktober