Staten en Stinzen: Schatzoeken in familiehuis Voormeer

In samenwerking met de stichting Staten en Stinzen gaat Wykein dit jaar op bezoek bij eigenaren en bewoners van deze historische woonhuizen en buitenplaatsen. In deze vijfde aflevering vertelt Marjolein Wielinga over Huize Voormeer in Heerenveen. Ze groeide er op, woont er nog altijd met veel plezier én organiseert er klassieke concerten.

Marjolein Wielinga vertelt over Huize Voormeer in Heerenveen. Ze groeide er op, woont er nog altijd met veel plezier én organiseert er klassieke concerten.

Marjolein Wielinga vertelt over Huize Voormeer in Heerenveen. Ze groeide er op, woont er nog altijd met veel plezier én organiseert er klassieke concerten. Foto: Mark Vallinga

Het moet ergens in 1974 zijn geweest toen Rudolf Wielinga voor het eerst de statige trap naar Huize Voormeer opliep. Van buiten had het gebouw nog niets van allure verloren, maar van binnen hadden de tand des tijds en verwaarlozing grote sporen achtergelaten: een lek dak deed steunbalken verrotten, een onooglijke garagedeur was in de achtermuur gezet en de vloer in het souterrain was compleet verzakt. Aan Rudolf de vraag wat er toch met Huize Voormeer moest gebeuren: compleet restaureren of tot de grond toe afbreken?

Over een antwoord hoefde Wielinga, die toen werkzaam was als architect bij de Rijksdienst voor monumentenzorg in Fryslân, niet lang na te denken: hij zou het achttiende-eeuwse huis opknappen én wilde het zelf gaan bewonen. ,,Mijn vader werd hierheen gestuurd om te kijken of restauratie mogelijk was, maar raakte toen zelf verliefd op het huis”, zegt dochter Marjolein Wielinga . ,,Het was voor hem alsof hij een schat had gevonden. Hij vond overal nog zoveel originele details. De bedstedes waren er nog, de schoorsteenmantels zijn bewaard gebleven en in de keuken was de oude oven achter wat planken weg getimmerd.”

Het schijnt zo te zijn geweest dat Willem III op elke plek die hij aandeed een foto van zichzelf achterliet

De geschiedenis van de voormalige bewoners leek daarmee dan wel verdwenen onder een dikke laag stof en verval, maar was overal in Huize Voormeer nog tastbaar. De familie Van Heloma bewoonde het statige pand aan de Schoterlandse Compagnonsvaart van 1755 tot 1922. Daarna werd het huis afwisselend bewoond en stond het leeg, totdat in 1940 de Heerenveense huisarts Brouwer Huize Voormeer ging huren. Hij bouwde de keuken om tot garage annex werkplaats. Onderhouden werd het gebouw toen nog amper, omdat Jan Scato van Heloma geen interesse toonde in het huis van zijn voorouders.

In 1967 richtte hij een stichting op om het beheer en onderhoud van Huize Voormeer te regelen. ,,Hij had zelf geen kinderen en daarom heeft hij een stichting eigenaar gemaakt”, legt Marjolein Wielinga uit. ,,Die stichting heeft mijn vader in 1974 dus gevraagd om advies uit te brengen over wat er met het huis moest gebeuren. Als architect heeft hij een goed oog voor de sporen, die iets kunnen vertellen over hoe het er ooit uit zag. Hij kan zien hoe oud iets is, weet wat wel en niet origineel is en ook welke kleuren er vroeger zijn gebruikt.”

Altijd koud

Terwijl Huize Voormeer compleet werd gerestaureerd, trok Rudolf Wielinga met zijn gezin in het historische pand. Zijn kinderen groeiden op in een huis van twee verdiepingen plus een souterrain, met vele kamers en een enorme tuin. ,,Voor mij is het nooit bijzonder geweest. Ik wist niet beter dan dat ons huis er zo uitzag. Maar als ik vroeger bij andere kinderen ging spelen, vond ik hun huizen en tuinen wel erg klein. Ik vond het bij hen dan wel weer lekker warm in de winter. Want hier is het namelijk altijd koud. Daar valt gewoon niet tegenop te verwarmen.”

Andere kinderen genoten op bezoek bij de Wielinga’s dan weer volop van de grote tuin. Achter het huis ligt een groot grasveld, in het bos werden vele hutten gebouwd en op de vijver zette Marjolein haar eerste stapjes op de schaats. ,,Het grote voordeel van al die ruimte in en rond het huis was dat je ook echt alleen kon zijn als je dat wilde. In een normaal gezinshuis is dat natuurlijk wel wat lastiger. Ik weet alleen nog goed dat toen ik een keer alleen thuis was, ik heel bang werd van alle geluiden. Het klonk alsof overal in huis mensen rondliepen. Als het een beetje waait, klinkt het ook net alsof het huis omvalt.”

Dekema State: wonen, werken en genieten

In samenwerking met de stichting Staten en Stinzen gaat Wykein dit jaar op bezoek bij eigenaren en bewoners van deze historische woonhuizen en buitenplaatsen. Vandaag de vierde aflevering met Wim en Jacomine Hoogendam, al twintig jaar het beheerdersechtpaar van Dekema State in Jelsum.

Dat Huize Voormeer kraakt en piept is gezien de leeftijd niet verbazingwekkend. Het werd in 1755 gebouwd op de plaats van het Jonker Huys uit 1687, dat werd bewoond door vlaskoper Johannes de Jong. Hij heeft waarschijnlijk de naam ‘Voormeer’ bedacht, ontleend aan De Meer, de buurt aan de overkant van de Schoterlandse Compagnonsvaart. Kleindochter Anna Maria groeide er na de dood van haar ouders op als weeskind en trouwde in 1752 met Nicolaas van Heloma uit Wolvega. Zij lieten het huis slopen en bouwden op nagenoeg dezelfde plek een nieuwe woning.

In 1846 werd er nog een extra verdieping op Huize Voormeer gebouwd en kreeg het gebouw het aanzien dat het 254 jaar later nog altijd heeft. En hoewel het huis zich van buiten kenmerkt door rechte lijnen zijn er binnen vele sierlijke details te vinden, die Rudolf Wielinga tijdens de restauratie in oude staat terug heeft laten brengen. Zo zijn in het stucwerk van de hal de ornamenten in ere hersteld en zijn ook de twee kamers aan de voorkant ingericht zoals het was. ,,In de oostelijke voorkamer zit achttiende-eeuws goudleerbehang op de muur . Dat is bijna nergens meer te vinden in Fryslân.”

Huisconcerten

Ook de meubels van Huize Voormeer zijn bewaard gebleven. Veel spullen stonden opgeslagen op zolder en zijn na de restauratie teruggezet op de plaats waar ze thuishoorden. Zo hangen in de ontvangstzaal de portretten van vele Van Heloma’s, die vanaf de muur streng toekijken. Ook hangt er een portret van koning Willem III, die Voormeer eens heeft bezocht. ,,Het schijnt namelijk zo te zijn geweest dat hij op elke plek die hij aandeed een foto van zichzelf achterliet. Vandaar dus dat er ook hier eentje van hem hangt.”

Sinds een jaar of acht organiseert Marjolein, die zelf professioneel fagottist is, er huisconcerten en biedt de statige zaal een intieme sfeer voor musici en liefhebbers van klassieke muziek. ,,We kunnen zo’n zestig mensen ontvangen en die vinden het vaak fantastisch om hier een concert bij te wonen. Het is natuurlijk heel anders dan in een kerk of grote zaal. Je hebt hier al die portretten hangen, er is veel bijzonder stucwerk te zien en vanuit de zaal heb je een mooi uitzicht op de achtertuin. Daardoor is de sfeer veel intiemer, kun je musici aankijken en na afloop met elkaar een kopje koffiedrinken. Men vindt het altijd erg gezellig.”

Familie Lutz: Altijd bezig in notarishuis en privépark

In samenwerking met de stichting Staten en Stinzen gaat Wykein dit jaar op bezoek bij eigenaren en bewoners van deze historische woonhuizen en buitenplaatsen. Vandaag de tweede aflevering met Mattie en Luc Lutz, sinds 1975 trotse bezitters van landgoed Philippusfenne in Kollum.

En het leven op Voormeer bevalt haar ook nog steeds erg goed. Marjolein woont er tegenwoordig samen met haar vader, moeder, hond, kat en flink wat kippen. ,,Mijn vader is gepensioneerd, maar nog altijd dagelijks bezig met het huis en nu maakt hij plannen voor de restauratie van de wit geschilderde en met riet gedekte tuinmanswoning . Die ziet er van buiten nog mooi uit, maar is van binnen een bouwval. Mijn vader heeft tekeningen gemaakt om de woning te restaureren en weer bewoonbaar te maken, want hij is en blijft een architect. Ik zeg ook altijd dat mijn vader getrouwd is met dit huis: het blijft hem bezighouden.”

Rudolf Wielinga schreef samen met Bernhard van Haersma Buma en Rita Mulder-Radetzky zelfs een lijvig boek over de geschiedenis van Huize Voormeer, waaraan hij 35 jaar heeft gewerkt. Om zo de historie van het bijzondere pand, dat tegenwoordig wordt omgeven door nieuwbouw, door te kunnen vertellen. Het beheer van Voormeer laat hij steeds meer over aan zijn dochter. ,,Aan zo’n oud huis valt altijd wel iets te doen”, zegt ze. ,,Ieder jaar weer kom je dingen tegen die kapotgaan, gerepareerd moeten worden of wel een opknapbeurt kunnen gebruiken. Laatst ontdekte ik een lekkage in het dak. Dan neem ik eerst contact op met de Van Heloma-stichting om te overleggen, want wij zijn huurders en beheerders.”

Een tijdje geleden liep ze nog met schep door de tuin om de verbindingsbuis tussen de vijver in de achtertuin en de vaart aan de voorkant uit te graven. De afwatering bleek niet meer te werken. ,,Het water in de vijver bleef maar stijgen, dus er was zeker iets aan de hand. Uiteindelijk moest er een hele nieuwe buis worden aangelegd. Sowieso is het onderhoud van de tuin bijna een dagtaak voor mij. Elk seizoen moet er van alles aan gebeuren. Ik heb wel iemand die mij helpt, maar door de coronacrisis mag ze helaas niet komen. Dus als er mensen met groene vingers zijn die vrijwillig willen helpen, dan zijn die altijd welkom.”

Ramen drogen

Gelukkig hoeft ze de komende zomermaanden in ieder geval niet - zoals in de koudere maanden - iedere ochtend een rondje langs de vele ramen aan de achterkant van het huis te maken. ,,Daar komt de zon niet en de hele dag de kachel aanzetten terwijl je er niet zit, is geen optie. Daardoor zit er altijd veel vocht op de ramen. Als ik dat niet droogmaak met een handdoek, blijft het houtwerk nat en gaan de kozijnen rotten.” Desondanks geniet ze volop van het wonen in zo’n bijzonder huis. ,,Je hebt er flink wat werk mee, maar als je op een mooie zonnige dag door de tuin loopt, besef je wel hoe mooi het hier is. Ik kan ook echt uren naar de ornamenten in de plafonds kijken en kom dan helemaal tot rust.” De liefde voor Huize Voormeer is duidelijk overslagen van vader op dochter.

U kunt ons helpen de journalistieke onafhankelijkheid in Fryslân te waarborgen. Klik hier om een bijdrage te leveren.

Op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen over het coronavirus? Meld u aan voor onze dagelijkse nieuwsbrief

Nieuws

Meest gelezen

menu