Conservator Tanya Rumpff van Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden zwaait af met de expositie 'Huid & Haar'. 'Een kunstwerk moet je worden gegund.'

‘Huid & Haar’ is een tentoonstelling met een selectie van de aankopen die Tanya Rumpff deed als conservator hedendaagse keramiek voor Keramiekmuseum Princessehof. Het is haar laatste expositie, dit najaar neemt ze afscheid.

Conservator Tanya Rumpff in haar afscheidsexpositie Huid & Haar bij werk van Olivier van Herpt (De serie Vaas, 2018)

Conservator Tanya Rumpff in haar afscheidsexpositie Huid & Haar bij werk van Olivier van Herpt (De serie Vaas, 2018) Foto: Hoge Noorden/ Jacob van Essen

Wat is de reden van vertrek terwijl de baan - ,,een prachtbaan met een prachtopdracht” in haar woorden - haar zo goed beviel en waarbij ze kon samenwerken met ,,fantastische collega’s”? Ze gaat met pensioen. ,,Met verplicht pensioen”, verbetert ze, want als je een bepaalde leeftijd hebt bereikt dan ga je met pensioen, ook in de wereld van de musea. Zo simpel is het.

Toch, door de nadruk op ‘verplicht’ te leggen, heeft het iets weg van met tegenzin gaan. En dat is begrijpelijk als je afscheid moet nemen van een museum dat voor menig keramiekliefhebber een eldorado is, zeker als keramiek zo’n beetje een heel leven lang je passie is geweest.

De basis voor die liefde werd gelegd in haar jeugd. Want als kind van zeven jaar was Tanya Rumpff al op de een of andere manier gefascineerd door keramiek. Ze kon er eindeloos naar kijken. Een logische stap was voor haar dan ook dat ze erin verder zou gaan. Ze volgde een opleiding tot keramist en probeerde er na afronding van haar studie haar brood mee te verdienen.

Voorliefde voor groen

Inspiratie putte ze aanvankelijk uit celadon. Vooral het groen van deze Chinese keramieksoort sprak haar ontzettend aan. Het deed haar denken aan de tuintjes die ze als kind aanlegde van mos. Toen al was er die voorkeur voor kleuren uit de natuur en voor groen in het bijzonder. Die kleuren trachtte ze te bereiken in haar zelfgemaakte glazuren voor haar schalen en potten. Daarna is ze grote beelden gaan maken. Er was interesse voor, onder meer van het Stedelijk Museum in Amsterdam, dat een beeldengroep van haar aankocht.

Aangezien ze klein van postuur is, was het maken van grote keramische beelden uiteindelijk fysiek te zwaar voor haar. Daarnaast bezorgde het werken met glazuren haar vaak hoofdpijn. Maar de hoofdreden was dat ze meer en meer het besef had gekregen dat ze eigenlijk geen kunstenaar was. Ze betrapte zich erop dat ze liever naar keramiek van anderen keek dan dat ze het zelf maakte.

Cirkel rond

In 1985 begon ze daarom een galerie in Haarlem met internationale beeldende kunst. Na een kwart eeuw vond ze dat het tijd werd voor iets anders. Ze ging zich toeleggen op het organiseren van tentoonstellingen op verschillende locaties, waaronder in musea en galeries.

Hierna volgde op freelancebasis het adviseren van bedrijven en verzamelaars. Op 1 april 2015 begon ze als conservator hedendaagse keramiek in Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden. Hiermee was voor haar de cirkel rond: ze was weer terug bij waarmee ze was begonnen, de keramiek.

Bij haar aantreden, sprong ze eigenlijk in een vacuüm. Het Princessehof had toen al een paar jaar geen conservator hedendaagse keramiek gehad. Ze had dus niet direct te maken met de ‘erfenis’ van een voorganger. Hoewel ze enigszins moest manoeuvreren om binnen het beleid en budget van het museum te blijven, kon ze desalniettemin haar stempel op de collectie hedendaagse keramiek drukken volgens haar eigen opvattingen.

Perfectie hoeft niet

Perfectie van een kunstwerk hoorde daar niet bij. ,,Design moet perfect zijn. Dat heeft een functionaliteit en moet schoonheid bezitten, maar een kunstwerk hoeft dat voor mij niet te hebben”, vertelt Rumpff. ,,Het werk van een keramist als Navid Nuur ziet er misschien onkundig uit. Maar dat is niet. Het is de drang tot experimenteren wat hem tot een zo bijzonder kunstenaar maakt. Misschien denken mensen: wat zijn dat nou voor onduidelijke vormen met schelpen en zand erop. Maar ik kan mijn ogen er niet van af houden.”

,,Of neem het werk van Johannes Nagel ”, vervolgt ze. ,,Daar geldt voor mij hetzelfde voor. Hij maakt naar aanleiding van muziek zoals jazz een werk. In een ander werk is zijn werkwijze bijna performance-achtig, met zijn armen in de klei om vormen te creëren. Of dat beeld van hem met een opening erin waarmee hij verwijst naar de mond van de figuur in De schreeuw van Edvard Munch; het is een onderzoek in klei en glazuur waar de kunstgeschiedenis een rol in speelt. Zijn werk is ook een onderzoek naar wat er zich buiten, in de wereld afspeelt. Het is die combinatie in de keramiek die voor mij zo boeiend is. Ook het vernieuwende aspect is belangrijk. Daarom is Rachel de Joode zo’n interessante kunstenares. Zij combineert fotografie met keramiek. Het resultaat zet je op een verkeerd been. ”

Staalkaart

Zowel Navid Nuur als Johannes Nagel en Rachel Joode zijn vertegenwoordigd op de afscheidstentoonstelling die tevens een soort staalkaart is van de aankopen en schenkingen van de afgelopen zes en een half jaar van Rumpff als conservator. Ze heeft de tentoonstelling Huid & Haar. Aanwinsten hedendaagse keramiek 2015-2021 genoemd.

‘Huid’ slaat op de structuur van het oppervlak van de keramiek, ‘Haar’ op de meest recente aankoop van een object; Wig II. Het is een werk van van Per B. Sundberg, een kunstenaar die Rumpff op een van de vele kunstbeurzen die ze bezocht leerde kennen en die haar van het begin af aan intrigeerde. In het roze stuk keramiek, dat qua structuur op gestolde lava lijkt, zou je qua vorm een pruik kunnen zien. Voor Rumpff heeft het betekenis gekregen in relatie tot het Princessehof, dat immers in de pruikentijd is ontstaan.

Wat verder opvalt is dat Rumpff, als ze eenmaal van een kunstenaar overtuigd is, vaak meerdere werken probeert aan te kopen. Op die manier kan beter een indruk worden gekregen van waar een kunstenaar mee bezig is, beter dan door van een kunstenaar een enkel stuk aan te kopen. Van Shapour Pouyan, evenals Navid Nuur een Iraniër die in het Westen woont en werkt, zijn bijvoorbeeld vijf werken aangekocht. Ze zijn alle vijf op de tentoonstelling aanwezig. Ze vormen bij elkaar een soort van installatie, een manier van presenteren waar Rumpff graag het accent op legt.

De presentatie komt volgens haar op die wijze sterker over. Daarom zijn ook de drie 3D-geprinte vazen van Olivier van Herpt als groep geplaatst. De grote vazen hebben blauwe ringen die niet toevallig zinspelen op het Delfts blauw. De installatie symboliseert ook compact de verhouding tussen Oost (waar veel blauw keramiek vandaan kwam) en West (waarheen het keramiek ging en waar een nieuwe tak van de keramische industrie ontstond) met de tussenin liggende zijderoute die de verbindende factor is. Het zijn twee werelden die men in Keramiekmuseum Princessehof kan aantreffen.

Naast de aankopen worden ook enkele schenkingen getoond. Een daarvan is vlak voor haar overlijden gedaan door Johnny Rolf. Zij is degene geweest van wie Tanya Rumpff het vak heeft geleerd.

Trots

Rumpff staat voor honderd procent, ja zelfs voor ‘tweehonderd procent’ achter wat ze heeft aangekocht. Trots is ze erop dat ze vele, inmiddels internationaal doorgebroken keramisten voor het eerst in Nederland een podium heeft kunnen bieden. Haar eigen smaak is daarbij niet de doorslaggevende factor geweest.

,,Het gaat niet om je eigen smaak, het gaat erom of iets in het museum past. Of meer nog dat je nieuwe wegen ontdekt in de keramiek en dat je met die nieuwe stukken de collectie verrijkt. Ik had ook werken uit de jaren tachtig kunnen aanschaffen maar ik wilde juist laten zien wat er nu aan nieuwe ideeën leeft, wat er nu gebeurt in de keramiek.”

Criteria daarbij waren of het kunstwerk technisch goed was of vernieuwend genoeg. Maar het betekende ook kopen van kunstenaars die andere musea nog niet hadden. ,,Musea moeten elkaar aanvullen, daar moet je ook rekening mee houden. En ik heb de indruk dat ik echt iets heb kunnen toevoegen aan het museum.” Voor haar was het niet genoeg dat ze een kunstwerk heeft uitgekozen voor aankoop. De kunstenaar moet in haar filosofie ook achter de keus staan. ,,Een kunstwerk moet je worden gegund”, vindt ze.

Verwonderen

Het ultieme doel van een tentoonstelling is voor Rumpff geweest - en dat geldt natuurlijk zeker ook voor Huid & Haar - dat mensen zich verbazen en naar huis gaan met het gevoel: dit heb ik nooit eerder gezien. ,,Ik ben ooit eens in Egypte geweest. Daar word je ondergedompeld in een totaal andere wereld. Je denkt aan niets anders. Zo wil ik ook dat mensen even aan niets anders denken dan aan wat ze op een expositie zien en zich erover verwonderen.”


Huid & Haar. Aanwinsten hedendaagse keramiek 2015-2021 is tot en met 17 oktober in Keramiekmuseum Princessehof in Leeuwarden te zien.