Theaterspektakel 'Noord' gaat over klimaatverandering, zeespiegelstijging en de gevolgen van gaswinning, maar is ook een ode aan de aarde

Vijf jaar lang is theaterspektakel Noord, mede door corona, al in de maak. Met thema’s als klimaatverandering, aardbevingen en overstromingen is de multimediale voorstelling van de in Fryslân geboren regisseur Geke Hoogstins desondanks super actueel. Op 3 september beleeft het stuk zijn première in de Eurohallen in Zuidbroek.

Actrices Renée Wiersma en Esmee de Boer.

Actrices Renée Wiersma en Esmee de Boer. Foto: Duncan Wijting

Straks is het weer de entree voor het publiek, deze maand even de repetitieruimte en dansvloer. Pal daarnaast is in de Eurohallen in Zuidbroek een huiskamer ingericht. ,,De meubelen hebben we bij de kringloop bij elkaar gesprokkeld”, vertelt Geke Hoogstins (65), producent en regisseur van Noord .

Zo hebben de cast- en crewleden een pauzeplek in de evenementenhal waar ze in augustus bijna fulltime bivakkeren. Een plek waar ook tosti’s worden gebakken of kostuums in elkaar worden genaaid.

In een 9600 vierkante meter tellende hal erachter verrijst ondertussen een grote stellage in de vorm van een halve cirkel. ,,De wand voor de filmschermen”, zegt Hoogstins. ,,7 meter hoog en 70 meter breed. Er komt ook een uitsparing in voor onze muzikanten. En op de speelvloer ervoor wordt geacteerd en gedanst, maar ook gefietst en gevlogen.”

‘Besta ik nog?’

,,Hoort iemand mij?”, klinkt het ineens uit de repetitieruimte. De Groningse acteur Albert Secuur, die ook de spelregie van Noord verzorgt, is in een rolstoel en in de rol van boer Tjeert gekropen. In het stuk is hij op mysterieuze wijze verdwenen, met boerderij en al. ,,Besta ik nog in dit stille landschap?”

Esmee de Boer (28), geboren en getogen in Wirdum, speelt geologiestudente Menke, de hoofdrol. ,,Zal het water komen? En nemen de golven mij mee?”, zingt zij met eenzelfde wanhoop. Als Menke boer Tjeert gaat zoeken, ontvouwt zich namelijk een verhaal over actuele thema’s als klimaatverandering, zeespiegelstijging en de effecten van het delven van grondstoffen zoals aardgas.

,,Maar Noord gaat ook over liefde, durf, doorzettingsvermogen en de kracht van samenwerking”, zegt Hoogstins. Het is haar ode aan de aarde.

Kollumerland

De aarde en haar toekomst houden de beeldend kunstenares en theatermaakster uit Eext al van jongs af aan bezig. ,,Ik ben opgegroeid in Kollumerland. Mijn vader Tjibbe was onder meer lid van de Club van Rome die zich inzette voor het milieu. Maatschappelijke betrokkenheid kregen we zo van huis uit al mee”, vertelt ze. ,,Toen ik tiener was dreven er door vervuiling door fabrieken geregeld dode vissen in de kanalen. Op de havo schreef ik hier al een werkstuk over en had ik een T-shirt met de tekst stop pollution erop.”

Toch is ze niet mismoedig. ,,Ik wil de tijd die ik hier heb niet in een kramp vastzitten maar genieten. Zorgen over de aarde overheersen dus niet, maar ik voel wel een constante drive om te begrijpen waarom de wereld ervoor staat zoals die ervoor staat.”

Haar vader was ook theatermaker. ,,Bij ons was theater een vorm om emoties en gedachten in te gieten. Met Noord wil ik mensen meenemen in het gevoel dat, hoe klein we misschien ook zijn, we toch stappen kunnen zetten naar een betere toekomst. Dat we dat samen moeten doen, maar ook in samenspel met de aarde. We zullen bijvoorbeeld moeten accepteren dat er meer water komt en bedenken hoe we daar mee om willen gaan.”

Aardbevingen

Het idee voor Noord was er vijf jaar geleden al. Hoogstins had net een trilogie van haar Stichting Walkyre Echo’s afgerond: drie multimediale theaterproducties over Gaia, moeder aarde. Het slotstuk, Onderweg naar later , werd in 2016 in de oude dierentuin in Emmen gespeeld.

Maar daarmee was ze nog niet uitverteld. ,,Daarna kwam ik in aanraking met aardbevingservaringen van Groningers. Daarmee kon ik het verhaal van de aarde ook brengen vanuit de mens die thuis op zijn stoel in de keuken zit.”

En dat gaat over meer dan alleen ons ingrijpen in het landschap. ,,Dat brengt ook sociale en maatschappelijke problemen met zich mee. Van angst tot kinderen die aandacht tekort komen omdat hun ouders opgaan in de zorgen. Aardbevingsschade herstellen is niet alleen een kwestie van scheuren lappen, en in Limburg is er na de overstromingen ook meer nodig dan dijkherstel.”

‘Wenst’

Er is veel onzekerheid en mensen zijn hun thuisbasis kwijt, vervolgt ze. ,,Dat is de rode draad in de voorstelling: het universele zoeken naar een thuis in een wereld waarin straks ook de stijgende temperaturen en ontbossing invloed hebben op waar we wel en niet kunnen wonen.”

,,Wenst” , omschrijft ze het anders. ,,Een Gronings woord voor een soort onomkeerbare heimwee. Vergelijk het met rouw, je mist iets wat niet meer terugkomt. Het is bijvoorbeeld ook dat gevoel waardoor je soms huilt bij een film. Een pijn die altijd voelbaar is, maar nooit tastbaar.” In het theater komt het er wel uit. ,,Dit stuk voelt voor mij als een verwezenlijking van iets wat ik heel graag wil vertellen, maar bijna niet kan uitleggen.”

Multimediaal

Daarvoor koos ze een ambitieuze multimediale vorm. ,,Ik ben een totaaldenker, een verhaal bestaat voor mij uit allerlei elementen; woorden, muziek, beelden. En zo’n multidisciplinaire setting kan ook raken op een manier waar je niet omheen kunt: voor iedere smaak zit er wel iets bij.”

Hoogstins strikte Dick van den Heuvel (o.a. Ramses en Salomon, het Kollumer Oproer ) als adviseur. ,,Hij heeft onder meer het script gepolijst.” De filmbeelden zijn vooraf opgenomen. ,,Door Roger Muskee, en veelal onder water.” Ze geven de toeschouwers een kijkje in het hoofd en hart van Menke. ,,Als alles wat er gebeurt haar overspoelt, dan zie je op de schermen bijvoorbeeld een scène waarin de dijken doorbreken en zij onder water verdwijnt.”

Het gespeelde verhaal en de filmbeelden lopen vaker in elkaar over, zoals ook de nieuwe muziek en liedteksten voortborduren op wat er op het speelvlak gebeurt. ,,Multi-instrumentalist Arend Bouwmeester, die samen met toetsenist Bruno Brands en snarenman Christof Bauwens onze band vormt, bouwde zelfs speciaal een rek waaraan op hun plek in het decor allerlei instrumenten hangen. Van een saxofoon tot een trommel of gong, hij pakt goed uit.”

Fries en Gronings

Naast Hoogstins hebben ook hoofdrolspeelster Esmee de Boer en Renée Wiersma - die Eefke, het zusje van Menke speelt - Friese roots. ,,De meeste castleden komen uit het Noorden”, zegt De Boer. ,,Tijdens de repetities klinkt er dus geregeld een woordje Fries of Gronings.”

De hele maand augustus leven ze doordeweeks in een bubbel met elkaar. Slapen doen ze in het naastgelegen Van der Valk-hotel. ,,Onze teksten konden we eerder zelfstandig al leren”, vertelt Wiersma. ,,Maar nu pas zie je bijvoorbeeld wat wel en wat niet werkt als je samen speelt.” Tegelijkertijd zien ze eindelijk het decor en de voorstelling werkelijkheid worden. ,,Ik denk dat we allemaal wel momenten hebben gehad dat we dachten dat het nooit meer zou gebeuren.”

Opstandige Eefke

Wiersma groeide op in Bolsward, waar ze na een studieperiode bij D’drive in Leeuwarden en in Amsterdam nu ook weer woont. Ze was onder meer al te zien in producties van het NNT en Jonge Sla Theater en deed mee aan jongerenproject Try This van Tryater. Zo’n tweeënhalf jaar geleden speelde ze Menke in een promotiefilmpje voor Noord . Van daaruit kreeg ze de rol van Eefke aangeboden.

,,Een lekker opstandig personage om te spelen”, vindt ze. In tegenstelling tot Menke woont Eefke nog thuis. Het huis staat op instorten door aardbevingen en haar ouders gaan volledig op in hun zorgen en strijd tegen de gaswinning. ,,Eefke voelt zich niet gehoord, liever wil ze met haar zus op een vrolijkere manier voor een betere wereld strijden.”

Bizar

Esmee de Boer speelde onder meer Gretl en Annie in de landelijke musical The sound of music, in 2018 was ze in Leeuwarden te zien in theaterspektakel Stormruiter . Ze woont nu zeven jaar in Amsterdam. ,,Toch voelde ik meteen dat ik auditie moest doen voor Noord . Als Wirdumse heb ik nog steeds affiniteit met het Noorden”, vertelt zij.

Bizar hoe actueel het stuk is, vindt ze. ,,Vooral gezien de recente overstromingen in Duitsland, België en Limburg. Hoe lang nog voor het water komt? Dat zing ik letterlijk in Noord . Door corona zijn ook veel mensen zoekende naar hun plek in de wereld. En net als onder meer Geke en Renée ben ik erg begaan met de natuur. De boodschap dat we iets kunnen doen wil ik ook daarom graag invoelbaar maken.”

,,Mijn rol laat zien hoe het er bij de getroffenen van de aardbevingsproblematiek thuis aan toegaat en hoe het ook jongeren beïnvloedt”, vult Wiersma aan. ,,Hele gezinnen gaan eraan kapot. Vóór deze rol wist ik zelf niet eens hoe erg het was, daar mag nog wel meer besef van komen.”

Tegenslag

Noord speelt in september ruim twintig keer in de Eurohallen. Dat het vijf jaar duurde om de voorstelling op de planken te krijgen, heeft vooral te maken met tegenslag. In 2019 werd de première om financiële redenen uitgesteld. Corona betekende nog twee keer uitstel. ,,En vanwege de anderhalvemeterregel zijn we nu opgeschoven naar een grotere hal, met hogere huur”, vertelt Hoogstins. ,,Om dezelfde reden houden we vooralsnog vijfhonderd man publiek aan op de tribune terwijl daar plek is voor 950 mensen. Ook dat betekent minder budget.”

Reden dat ze ervoor kozen om slechts één maand op locatie te repeteren en op te bouwen. ,,En met een klein kernteam hebben we zoveel mogelijk zelf gedaan, van de voorbereidingen tot de marketing.”

Dolgraag weer spelen

In december, de laatste keer dat de speeldata moesten worden verschoven, had ze bijna opgegeven. ,,Dat voelde even als de druppel. Gelukkig bleken diverse sponsoren en fondsen toen bereid om ons te helpen. Dat vertrouwen betekende alles.”

Van moeheid is bij de makers nu ook niets te merken, zegt ze. ,,Op de artistieke kwaliteit hebben we niet ingeboet, en iedereen staat juist te trappelen om te gaan spelen. Veel castleden zijn zzp’ers. Een van onze bandleden werkte de afgelopen jaren bijvoorbeeld noodgedwongen op een scheepswerf en wil dolgraag weer muziek maken. Als we er op 3 september echt staan, wordt de première voor ons hoe dan ook een feestje.”

Theaterspektakel Noord gaat op 3 september in première en speelt tot en met 26 september in de Eurohallen in Zuidbroek, www.noordtheater.nl