Titus in Dokkum maakt op voorhand al diepe indruk

Voor de première van Titus in Dokkum, heeft het theaterstuk al een onvergetelijke indruk gemaakt op alle betrokkenen. ,,Dit is myn yndrukwekkendste rol ea”, zegt Theun Plantinga, die Titus speelt. ,,Ik haw al in protte fan him leard.”

Scriptschrijver Bouke Oldenhof heeft de spanning opgezocht door het verhaal van Titus te laten vertellen door God en de duivel.

Scriptschrijver Bouke Oldenhof heeft de spanning opgezocht door het verhaal van Titus te laten vertellen door God en de duivel. Foto: Marchje Andringa

De oud-inwoner van Feanwâlden rookt even een sigaretje als de maandagochtendrepetitie in de Bonifatiuskapel er net op zit. Er moest een vierstemmig gregoriaans stukje worden geoefend onder leiding van de band Wiebe (rond frontman Wiebe Kaspers). ,,Se hiene my ferjitten it stikje te mailen en it is echt sa’n stikje datst net sa mar even sjongst”, legt hij uit. ,,Mar it komt straks wol goed, hear”, vult hij meteen geruststellend aan.

De muziek in de voorstelling over pater, hoogleraar en schrijver Titus Brandsma (1881-1942) is afwisselend, breed. Van klassiek en folk tot hedendaags en ook een beetje musical. Maar in tegenstelling tot de vorige voorstelling van de organiserende Stichting 754 over Bonifatius is Titus geen musical. Het is muziektheater en hoewel de Friese taal een rol speelt, is het geen Friestalig gebeuren. Dat heeft vooral een commerciële achtergrond. De Dokkumers willen met Titus theaterliefhebbers uit het hele land trekken.

Stilletjes hopen ze in Dokkum dat paus Fransiscus deze maand nog bekendmaakt dat Titus Brandsma heilig wordt verklaard. Dat zou een geweldige publicitaire mogelijkheid zijn voor de kostbare muziektheatervoorstelling, erkent Klasina van der Werf die belast is met de pr. Maar de heiligverklaring van Titus hebben ze niet in de hand in Dokkum; wel om van de voorstelling een onvergetelijk iets te maken.

Londens theater

Regisseur Bruun Kuijt is ervan overtuigd dat Titus ,,mooi en bijzonder” gaat worden. ,,Ik kwam hier voor het eerst in de kapel als bezoeker van de musical Bonifatius. Ik dacht: wát een accommodatie. Hier zou ik ooit nog wel eens een stuk willen maken. Toen producer Sjoek Nutma mij benaderde voor Titus zei ik meteen ‘ja’. De Dokkumer kapel heeft dezelfde sfeer als het Globe Theatre in Londen. Dit is Shakespeare ten top”, zegt Kuijt, terwijl hij in de rondte gebaart van de fraaie ruimte.

Veel hoefde Kuijt dan ook niet aan te passen aan het decor. Met slechts enkele eenvoudige toevoegingen - rietstengels en wachttorens - krijgt de kapel aan het einde van de voorstelling de uitstraling van een barak in concentratiekamp Dachau, de plek waar Titus Brandsma in 1942 werd vermoord.

Annonja Oost, die samen met Dineke Hoekstra, de catering verzorgt voor de cast heeft de voorstelling in delen al gezien. ,,Het is indrukwekkend, emotioneel. Het komt echt aan”, zegt de medewerkster van de thuiszorg. ,,’s Morgens doe ik eerst mijn werk en als ik daarmee klaar ben, maak ik hier koffie en broodjes. Ik vind het mooi om als vrijwilliger zo mijn steentje bij te dragen aan dit project”, verklaart Oost. ,,De eerste repetities waren Bruun en Teun met zijn tweeën. Het werd steeds groter en groter. Heel mooi om mee te maken.”

Levensverhaal

Titus gaat over het leven van de Friese boerenzoon Anno Sjoerd Brandsma die op 23 februari 1881 wordt geboren in Oegeklooster, bij Bolsward. In 1898 treedt hij in bij de Orde der Karmelieten in Boxmeer waar hij de kloosternaam Titus aanneemt. In 1905 wordt hij tot priester gewijd. Brandsma is actief voor allerlei (rooms-katholieke) organisaties: als priester, journalist, onderwijsman, wetenschappelijk onderzoeker en als mysticus. Ook beijvert hij zich erg voor de Friese taal. Hij is hoogleraar filosofie aan de Universiteit van Nijmegen en adviseur van de Rooms-Katholieke Kerk voor media en onderwijs. Hij zet zich onder meer in voor vernieuwingen in de kerk.

Al vroeg waarschuwt hij voor het opkomend kwaad van het nationaal-socialisme in zijn tijd en veroordeelt hij scherp de anti-Joodse maatregelen van het naziregime. Dat kost hem uiteindelijk de kop. Hij wordt in januari 1942 gearresteerd als hij namens de Nederlandse bisschoppen oproept om NSB-advertenties te weren in katholieke bladen.

Als hij in de gevangenis in Scheveningen zit, schrijft hij een boek over Teresa van Avila en veertien meditaties over het lijden voor de kruiswegstaties in het park van de Bonifatiuskapel, die hij eerder oprichtte. Op 26 juli 1942 overlijdt hij in Dachau na ontberingen en een injectie van een Duitse kamparts. In 1985 wordt hij door paus Johannes Paulus II zalig verklaard. Op de heiligverklaring wordt nog gewacht.

Anders kijken

Het levensverhaal van Titus Brandsma is ,,gjin bliid ferhaal”, zegt Joop Wittermans, die de rol van de duivel speelt in de voorstelling, ,,mar wol moai”. ,,Lit ik foarop stelle dat ik gjin leauwich minske bin”, begint hij, terwijl het zonnetje moeizaam doorbreekt boven de half open kapel. ,,Ik kom út in frijsinnich, herfoarme nêst, mar doe’t ik trettjin wie haw ik dêr mei brutsen. Mar ast dy ferdjippest yn it libben fan Titus Brandsma, dan lit dat dy dochs oars nei it leauwe sjen.”

,,Titus gie der fanút dat God yn alle minsken wenne”, gaat Wittermans verder, ,,en die dêrom aardich tsjin alle minsken. No haw ik neat mei it mystike fan Titus, mar om it libben te libjen yn it momint én om ek te genietsjen fan de stilte, dat is wol in keunst hjoeddedei. Yn it stik komt ek sa’n momint foarby dat Titus opropt om te genietsjen fan de stilte. Mar wat kinne twa minuten stilte op 4 maaie al lang duorje”, overpeinst Wittermans.

In Titus moet Wittermans met zijn rol als de duivel wat lucht brengen in het stuk. Wat broodnodige humor. ,,Ik jou wat tsjinlûd. Ik relativearje en dat is moai. Oars wurdt it ek allegearre wat te from of te braaf. Ik hie ear-tiids wolris de gedachte om Domeloa Nieuwenhuis te spyljen. Us ferlosser, mar letter tocht ik: dêr is neat oan; dy man dronk net, smookte net, gie net frjemd. Der moat al wat spanning yn.”

Scriptschrijver Bouke Oldenhof heeft de spanning opgezocht door het verhaal van Titus te laten vertellen door God en de duivel. God wordt gespeeld door Maike Boerdam. De vrouwelijke tegenspeler van Titus is Alexandra Alphenaar (Teresa).

De Spaanse mystica Teresa van Avila is de muze en het geweten van Titus. Andere hoofdrolspelers zijn: Albert Secuur (dominee Kapteyn), Jan-Willem Hofma (heit) en Timna Hacquebord (mem). Muziek is van de componisten Chris Fictoor, Peter van der Zwaag en Henk Pool. De songteksten zijn van Eppie Dam. De choreografieën zijn gemaakt door artistiek leider Joyce van DansStudio Dokkum. Het bijzondere van het project is dat het gemaakt wordt door professionals en amateurs. Naast de professionele cast doen acht amateurspelers mee. Het koor bestaat uit 36 man, onder wie zes kinderen.

Geloofsoverstijgend

Dragende factor van Titus is Theun Plantinga, die voor het eerst geen luchtige maar een zware rol vervult. Voor zijn rol heeft hij zich danig verdiept in de persoon van Titus Brand-sma. Hij onderzocht onder meer de leer van de orde van de karmelieten waartoe Brandsma behoorde. ,,Aktearje is it gedrach en de gedachten fan minsken sjen litte. Hoe sjoch ik nei minsken? Iksels kin as Theun gau oardielje, mar Titus sjocht mear en harket mear: hy harket nei syn hert foardat er oardielet.”

Het levensverhaal van Titus is ‘geloofsoverstijgend’, meent de Friese acteur. ,,Asto syn leauwe, God en de duvel der fanôf hellest dan is it in weardefol ferhaal foar alle minsken. Hoe sjogge wy nei elkoar? Sjogge wy nei elkoar dat elk wat te bieden hat? Bin ik bygelyks wichtiger as de froulje dy’t foar ús kofje sette en de broad-sjes smarre? Hoe’t wy hjir mei elkoar omgean, as alle belutsenen by Titus, is hiel bysûnder. Hiel oars as yn in skouboarch, dêr’t elkenien syn fêste plakje hat. As wy yn de maatskippij sa mei elkoar omgean as hjir by Titus, dan komt it goed. Dat komt elk syn talint, hoe lyts of grut ek, nei foaren.”

Het is de bedoeling dat Titus minimaal tienmaal wordt opgevoerd. Bonifatius dat in 2014 en 2016 werd opgevoerd, trok in totaal 13.000 belangstellenden.

Titus is van 31 mei tot en met 10 juni te zien in de Bonifatiuskapel in Dokkum. Kaarten zijn verkrijgbaar bij de Jumbo in Dokkum, de Evangelische Boektiek.