Dit artikel is vandaag gratis

Museum Dokkum staat van voor tot achter vol met de kartonnen kerstgroepen

Roel den Dulk en Fred van der Zwet (met baard) in een deel van hun kartonnen kerststallenexpositie in Museum Dokkum. Foto: Jan Spoelstra

Ze konden het toch niet laten. In 2018 verkochten ze hun ‘grootste kerststal van Europa’, nu zijn Roel den Dulk (72) en Fred van der Zwet (66) weer terug in het museum. In Dokkum toont het stel uit Ferwert ditmaal kerstgroepen van karton.

Museum Dokkum staat van voor tot achter vol met de kartonnen kerstgroepen. De verzameling varieert van kerststallen tot bouwplaten met uitknipbare figuren, en van papieren uitklapkaarten tot pop-up kerstboeken. Gemaakt in de negentiende of twintigste eeuw, afkomstig uit Nederland en Duitsland, of van verder, zoals uit Italië, Tsjechië of Amerika.

De museumstukken verbeelden het geboorteverhaal van Jezus. ,,De oudste kerstgroepen bestaan vaak alleen uit de heilige familie met een engel, herder en wat schapen”, weet Den Dulk. ,,Tegenwoordig worden kerstgroepen veelal kerststallen genoemd en tellen ze soms wel tweehonderd figuren.”

Wisselstal

Zo telt de grootste papieren kerststal op de tentoonstelling dertien taferelen. ,,Een wisselstal uit Beieren die door de kersttijd heen verandert en zo het hele kerstverhaal laat zien.” De kleinste komt uit Tsjechië en vertelt het geboorteverhaal in een luciferdoosje.

Vorig jaar bouwden de mannen hun kartonnen kerstcollectie ook al in het museum op. ,,Alleen de tentoonstelling moest toen al snel sluiten vanwege een lockdown”, vertelt Van der Zwet. ,,Dit keer is de expositie nog grootser.”

Landelijk werden de twee eerder bekend met het grootste kerstdiorama van Europa; een zelf verzameld landschap van zo’n 110 vierkante meter met ruim 1800 figuren. Maar hun fascinatie voor kerststallen gaat al verder terug.

Onbedoelde traditie

Voor Van der Zwet horen ze er in de decembermaand sinds zijn katholieke jeugd al bij. Bij Den Dulk, van protestantse komaf, sinds zijn kinderen kerststallen op school begonnen te maken. ,,Later heb ik zelf een aangeschaft en toen ik Fred leerde kennen, bleek hij er een te hebben in dezelfde stijl.”

Toen ze in 1999 samen naar Fryslân verhuisden, zetten ze beide kerststallen thuis bij elkaar. ,,Met een nieuwe rol voor alle dubbele figuren. In plaats van timmerman was de extra Jozef bijvoorbeeld marktkoopman.” Ze nodigden hun nieuwe buren uit om mee te genieten. ,,Iedereen was razend enthousiast. Zo werd dit onbedoeld de start van een nieuwe traditie.”

Boven het hoofd gegroeid

Van 2,5 vierkante meter groeide het decemberplateau in de woonkamer in negen jaar uit tot een kersttafereel van 16 vierkante meter. Van der Zwet: ,,Op het laatst trokken we zo’n vierhonderd kijkers. Die soms ook bleven plakken, dan kwamen er boterhammen uit de tas of wilden ze naar de wc. Het was ons een beetje boven het hoofd gegroeid.”

Juist toen vroeg het Heiligenbeelden Museum uit Vorden of ze hun creatie niet eens daar konden opbouwen. Zijn eindbestemming vond het diorama later bij het Gelderse Museumpark Orientalis. ,,De inmiddels 110 vierkante meter haalde het journaal en trok zo’n 35.000 bezoekers.”

Mooi geweest

In 2018 vond het stel het mooi geweest. ,,Het geheel steeds weer opbouwen, betekende ook steeds zo’n drie weken lang op je knieën zitten. We wilden wel eens iets anders doen rond Kerst.” Dankzij crowdfunding kon Orientalis de kerststal overnemen.

Bij het speuren naar onderdelen voor het kerstdiorama kwamen ze op websites als Marktplaats en eBay ook geregeld aanverwante zaken tegen, zoals de kartonnen kerstgroepen. ,,Die zijn we gaandeweg ook gaan verzamelen”, vertelt Den Dulk.

Duitse primeur

Een Duitse uitgever begon rond 1825 als eerste met het drukken van papieren uitknip-kerstgroepen voor in huis. ,,Daarvoor vond je kerststallen vrijwel alleen in katholieke kerken. Voor de gewone man waren ze vaak te duur. In landen als Polen en Tsjechië is de papieren kerststallen-traditie nu nog altijd springlevend. Haast elk dorp heeft daar ook wel een kunstenaar die jaarlijks een kerststal maakt.”

Ze gaan daarin soms voorbij het kerstverhaal. ,,Dan zie je bijvoorbeeld notabelen van nu uit het dorp in de creaties terug. In een kerststal van de Tsjechische spoorwegen is Jozef machinist en Maria conductrice; voor sommigen wellicht iets te profaan.” Veel van de kerststallen zijn cultuurgebonden. ,,Die uit Engeland zijn bijvoorbeeld vaak heel Dickens-achtig, die uit Duitsland vrij statisch en Amerikaanse vaak heel kitscherig.”

Uitklapbare cd-hoes

Een van hun favorieten is een creatie van acteur en beeldhouwer Herman van Elteren uit Monnickendam. ,,Voor een cd met kerstmuziek maakte hij eens een uitklapbare hoes met daarin een kerststal. Wij kregen onder meer het originele ontwerp van hem.”

Rustiger aan doen met Kerst, lijkt er dus nog niet echt van gekomen. ,,Toch wel hoor”, meent Van der Zwet. ,,De expositie in Dokkum is in principe eenmalig. En in plaats van dat we zestien rolcontainers met onderdelen nodig hebben voor de opbouw, wegen de kartonnen kerstgroepen bijna niks.” Ook in Ferwert wordt het huis nog wel in kerstsferen gebracht. ,,Maar alleen voor intimi, geen open dagen meer voor ons.”

Kerst in Karton is tot en met 8 januari in Museum Dokkum te zien, www.museumdokkum.nl

Nieuws

menu