Advies aan nieuw kabinet: wijs Fryslân aan voor toplandbouw, forse reductie van landbouw nodig in Midden-Nederland

Het nieuwe kabinet moet Fryslân en een aantal andere gebieden in Nederland aanwijzen voor zogenoemde toplandbouw. Ook moet er structureel worden ingegrepen in landbouwgebieden die het meest bijdragen aan de neerslag van stikstof op de natuur, zo adviseren twee deskundigen aan het nieuw te vormen kabinet.

Aardappelen poten op kleigrond bij Sexbierum.

Aardappelen poten op kleigrond bij Sexbierum. Foto: ANP

Het advies wordt gegeven door de Leidse hoogleraar Jan Willem Erisman en landschapsarchitect Berno Strootman. Het rapport is donderdag gepresenteerd aan minister Carola Schouten van Landbouw.

Zij heeft laten uitrekenen hoe Nederland op de korte en de langere termijn uit de stikstofcrisis kan komen, aan klimaatopgaven en natuurdoelen kan voldoen en tegelijk woningbouw de ruimte geven. Dit betekent dat er in gebieden met veel veehouderijen die een grote negatieve impact hebben op natuur (in Gelderland en Zuid-Holland) flink moet worden ingegrepen en dat er tegelijkertijd in vruchtbare landbouwgebieden (bijvoorbeeld Noord-Fryslân) een nieuwe vorm van toplandbouw kan worden ontwikkeld.

Kringlooplandbouw bedrijven

In die regio’s kan er echter geen sprake zijn van een verdere intensivering met de bijbehorende druk op natuur en biodiversiteit. Er zal volgens de wetenschappers zo veel mogelijk kringlooplandbouw moeten worden bedreven en productie voor de menselijke consumptie. Dat moet gebeuren in de noordelijke helft van Fryslân en Groningen, de kop van Noord-Holland, Flevoland, Zeeland en langs de grote rivieren. Allemaal landbouwgrond op vruchtbare klei en samen 40 procent van het huidige landbouwareaal. Ook op löss, de essen, kampen en andere oude akkers op de zandgronden kan deze landbouw met een relatief lage bemesting een plek krijgen. Volgens de opstellers betekent dit in die gebieden dus geen zonneparken, geen distributiecentra, datacenters of andere bedrijventerreinen, geen grootschalige woningbouw en geen bosbouw.

In de andere huidige landbouwgebieden zal er een meer extensieve landbouw moeten komen met natuur- en landschapsbeheer.

Sleutelgebieden

Om vooral de stikstofuitstoot aan te pakken zijn er volgens de deskundigen drie sleutelgebieden waar op korte termijn met onder andere opkoopregelingen heel veel resultaat kan worden behaald. De Gelderse Vallei neemt een vijfde van de totale stikstofuitstoot voor haar rekening. In die regio geld steken in een sterke reductie van de veehouderij is efficiënter dan op veel andere plekken minder rigoureuze maatregelen uitvoeren. Andere sleutelgebieden zijn de Veluwe en het Groene Hart (veengebied met bodemdaling).

Naast de drie sleutelgebieden met een kortetermijnopgave zijn er vier sleutelgebieden waar een grote stikstofreductie-opgave is en tegelijk problemen als verdroging, waterkwaliteit, bodemdaling, weidevogels, bereikbaarheid en verstedelijking speelt. Van die vier liggen er twee in het Noorden: De Weerribben plus omgeving en het Drents-Friese Wold. De derde regio ligt in Midden-Overijssel en de vierde regio is de grenszone van Noord-Brabant en Limburg.

Protesteren

Een deel van het advies lekte eerder al uit. Boerenorganisaties reageerden boos en hebben aangekondigd op 7 juli in Den Haag te protesteren. Om de beleidsdoelen die er zijn op het gebied van klimaataanpak en natuur te verwezenlijken, moeten volgende kabinetten volgens Erisman en Strootman wel diep in de buidel tasten. Zo zal er zeker tien jaar jaarlijks twee miljard euro voor moeten worden gereserveerd. Met alleen technische maatregelen om onder andere de stikstofuitstoot te verminderen zullen de doelen voor de langere termijn volgens de onderzoekers niet worden gehaald.